Nasz Piękny Włocławek - historia i genealogia

26/01/2022

Udało się! Kilka godzin internetowych poszukiwań kosztowało mnie, by odkryć kolejny fragment z dziejów rodziny Natana Krupki, współwłaściciela fabryki wyrobów z lawinitu we Włocławku.

Przynajmniej dwie córki Natana założyły rodziny i prawdopodobnie przeżyły II wojnę światową. Michalina nosiła po ślubie nazwisko Idzikowska, zaś Roma (Romualda) Krupke wyszła za mąż za Gustawa Pereca (1894-1973). Para miała córkę Antoninę, późniejszą Dworakowską (1936-2003). Zwracam uwagę na alternatywną pisownię nazwiska fabrykanta.

Fascynująca historia ocalenia póki co nie wchodzi w zakres moich poszukiwań, mimo to polecam zajrzeć do źródła.

Na dziś to koniec prac nad historią rodziny Krupka. Mam nadzieję, że kolejne godziny poszukiwań doprowadzą mnie do w miarę pełnego ustalenia lat życia spadkobierców jednego z założycieli fabryki.

https://sprawiedliwi.org.pl/pl/historie-pomocy/historia-pomocy-wionczek-mieczyslaw

21/01/2022

Obecnie jestem w trakcie zmasowanej akcji wyeksponowania tematyki włocławskiego lawinitu na Wikipedii.

Pierwszym dziełem z tej serii, cały czas w trakcie poprawek jest artykuł pod nazwą Lawinit na temat samego stopu. Jest to mieszanina metali, siarki i piasku, opatentowana przez niemieckiego przemysłowca Willy'ego Henkera, który ok. 1912 r. założył fabrykę wyrobów z lawinitu w Berlinie. We Włocławku były one produkowane w latach 1923-1939. Przez krótki okres przedmioty z lawinitu były wyrabiane w grudziądzkiej fabryce Wulkanit. Obecnie dekoracyjne przedmioty m.in. w stylu secesyjnym, historyzującym i art deco są cenione na aukcjach, zwłaszcza w Polsce i Stanach Zjednoczonych.

Rozpocząłem już pisanie odrębnego hasła na temat samej włocławskiej fabryki "Lavinit. Perlicz i Krupka". Nie wykluczam, że zaprowadzi mnie on do utworzenia trzeciego artykułu na temat osoby jednego ze współwłaścicieli spółki, zasłużonego dla włocławskiego przemysłu Natana (Nachmana) Krupki (1867-1931). Jego życiorys wyróżniają nie tylko sukcesy zawodowe, ale też duży stopień asymilacji. Natan Krupka był synem Żyda i Polki, jego żoną była Polka, jedyny syn zaś i spadkobierca nosił imię Ludwik.

Tematykę lawinitu wypromowało Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej pierwszą monograficzną wystawą na ten temat w 2020 roku, a następnie opublikowaniem pierwszego katalogu w roku 2021. Skalę zasług MZKiD w promocji charakterystycznego dla miasta wyrobu zobrazowałem na podstawie porównania wyników wyszukiwań Google w haśle na Wikipedii.

Pozwoliłem sobie pociągnąć dalej dzieło promocji tych unikalnych w skali światowej wyrobów, m.in. poprzez utworzenia drobnego hasła w języku angielskim pod nazwą Lavinit.

Przy okazji pragnę przeprosić osoby oczekujące na mój kolejny artykuł na blogu tematycznym. Do każdego kolejnego wpisu staram się podchodzić z coraz większą dozą pokory, stąd moje poszukiwania są coraz to bardziej dogłębne, co przekłada się na dłuższy czas pisania. Zapewniam, że cały czas jestem w trakcie mozolnej pracy.

Lawinit uzyskuje się poprzez dodanie do stopionej siarki piasek z domieszką metalu. Ten pozyskiwano z pozostałości po oczyszczaniu odlewów, który gwarantował metalicznie błyszczącą powierzchnię oraz wysoką trwałość wyrobów. W czasie ostygania lawinit jest podatny na pęknięcia[1].

07/12/2021

Facebook poucza mnie, że dawno już tu niczego nie dodawałem. Owszem, pokornie przyznaję. Dziś zacząłem jednak pisanie nowego, ważnego dla mnie artykułu. Prace ruszyły i są już nie do powstrzymania! Wkrótce postaram się też odpowiedzieć na wszelkie Państwa zapytania i uwagi. Proszę o jeszcze chwilę cierpliwości, pozdrawiam!

19/09/2021

Aleksander Pawłoszewski (1880-1919) był synem Andrzeja Pawłoszewskiego (1831-1898) i Wandy Walentyny Szałwińskiej (1843-1910).

https://www.ogrodywspomnien.pl/index/showd/117240

Urodził się i całe życie mieszkał w . Matka pochodziła z rodu szlacheckiego, jednakże przodkowie jego ojca nosili chłopskie nazwisko Pawłuszko. Przypadki uszlachetniania nazwiska przez aspirujących chłopów musiały być na przełomie XVIII i XIX wieku dosyć częste, skoro tylko w moim drzewie genealogicznym nie pierwszy raz na nie trafiam. Innym przykładem było przekształcenie się nazwiska Pokrywka w Pokrywczyńskich – ale o nich może kiedy indziej.

Niewiele wiemy o życiu Aleksandra, choć niektórych rzeczy możemy się domyślać. Pewne jest to, że wziął udział w dwóch wojnach – , a następnie . W czasie tej pierwszej został uznany za zaginionego już w listopadzie 1914 roku. Możemy tylko domniemywać jakie były faktyczne przyczyny tego „zaginięcia”, skoro już na przełomie 1918 i 1919 roku odnajduje się w . Tam jednak zmarł 26 stycznia w nieistniejącym już Szpitalu św. Ducha przy ul. Elektoralnej. Akt zgonu określa go jako jeńca wojennego. Musiał być sprowadzony do stolicy jako obiekt wymiany jeńców. Metryka nie precyzuje, czy zmarł z odniesionych ran czy też umarł z przyczyn naturalnych, pośrednio związanych z wojną, np. chorobą.

Po kilka szczegółów więcej należy sięgnąć do biogramu Aleksandra na Ogrodach Wspomnień, a także jego rodziców i dalszych przodków.

Na przykładzie tej krótkiej notatki, pragnę Wam uświadomić, jak wielkie możliwości w zakresie genealogii daje nam internet. Cały życiorys, choć rzecz jasna bardzo niekompletny, opiera się w zasadzie na dwóch źródłach. Pierwszym jest „Spis imienny poległych, rannych i zaginionych Armii Imperium Rosyjskiego w czasie I wojny światowej”, opublikowany przez Российская национальная библиотека - National Library of Russia pod nazwą „Именной список убитым , раненым и без вести пропавшим нижним чинам" . Drugim jest akt zgonu z parafii św. Andrzeja w Warszawie.

Rzecz jasna, nie musiałem przeglądać całego spisu poległych rosyjskiej armii. Wystarczyło wpisać interesujące mnie nazwisko w bazie danych genealogyindexer.org, wyszukiwarka sama naprowadziła mnie na odpowiednie źródło i stronę. Samemu w życiu bym też nie wymyślił, że Aleksander Pawłoszewski mógł umrzeć akurat w Warszawie, w 1919 roku, w parafii św. Andrzeja. Odkrycie te było możliwe dzięki ciągle poszerzanej bazie danych geneteka.genealodzy.pl Polskie Towarzystwo Genealogiczne. Moim wkładem w budowanie tego biogramu była jedynie przezorność, by sprawdzić interesujące mnie nazwisko w każdym możliwym źródle.

Bez nowoczesnej wymiany informacji, Aleksander Pawłoszewski pozostałby jedynie ciemną plamą, imieniem opatrzonym datą urodzin na mapie mojego drzewa genealogicznego. Dzięki kilku strzępom informacji, możemy go skojarzyć jako żołnierza dwóch wojen; mężczyznę, który swego czasu został uznany za zaginionego, a umierał w smutnych salach XIX-wiecznego warszawskiego szpitala, albo który prawdopodobnie dokonał konwersji na prawosławie (patrz: biogram).

Dodaj zdjęcia i wspomnienia o bliskich. Utwórz drzewo genealogiczne, zamieść nekrolog. Tworzymy wirtualny cmentarz, w którym powstają miejsca pamięci.

19/09/2021

Pisząc artykuł nt. Józefy Majchrowicz, nie mogłem nie natrafić na wzmianki dot. jej brata, żołnierza Stefana Prawowskiego (1893-1940). Na grobie malarki znajduje się poświęcona mu symboliczna płyta. Postanowiłem dowiedzieć się czegoś więcej o mężczyźnie, którego los związał z naszym cmentarzem komunalnym.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Stefan_Prawowski

Jak się okazuje, miejsce pochówku jest niemal jedynym jego związkiem z Włocławkiem, jaki udało mi się udokumentować.

W 1917 roku wstąpił do Korpusu Polskiego w Rosji. Ten moment na zawsze zdefiniował jego dalszą karierę, życie, a nawet i śmierć. Później wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, a po został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu podporucznika. Na przełomie 1918 i 19 roku wziął udział w . Był dowódcą 29 Pułku Strzelców Kaniowskich ze Szczypiorna (ob. dzielnica ). Brał udział w zdobyciu , i .

Po wojnie przeniesiony do rezerwy w stopniu kapitana. Choć sam nie pochodził z Wielkopolski, to udział w powstaniu związał go na zawsze z tym regionem. Osiedlił się w i pracował jako urzędnik. Przede wszystkim był jednak wysoko postawionym działaczem kombatanckim. Był wiceprezesem Związku Weteranów Powstania Wielkopolskiego 1918-19; członkiem zarządu, a później prezesem Zarządu Ziem Zachodnich przy Związku Weteranów Powstań Narodowych Rzeczypospolitej Polskiej 1914/19; wiceprezesem Związku Weteranów Powstań Narodowych RP 1914/19; członkiem Komisji Rewizyjnej Towarzystwa dla badań nad historią Powstania Wielkopolskiego 1918/19 r.; członkiem Związku Rezerwistów RP oraz członkiem władz Koła Żołnierzy byłego I Batalionu Pogranicznego w Szczypiornie. Wśród jego dokonań należy wymienić opracowanie broszury nt. historii stowarzyszenia oraz próbę utworzenia nowego odznaczenia „Krzyż za Powstanie Wielkopolskie 1918/19”, niewprowadzonego do obiegu. Jako wpływowy wojskowy, w sposób naturalny związał się z obozem sanacyjnym. W 1933 r. kandydował w wyborach samorządowych w Wielkopolsce z listy sanacyjnego Wojewódzkiego Komitetu Wyborczego Narodowego Bloku Gospodarczego.

Po wybuchu został internowany przez władze radzieckie w . Ostatnia wzmianka na jego temat pochodzi z 28 kwietnia 1940 roku. Padł ofiarą .

Jego ciało ekshumowano w 1943 roku i zidentyfikowano na podstawie dokumentów. Spoczął na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu. Jak się rzekło, jego symboliczny grób znajduje się we . Ponadto to tutejszy Sąd Powiatowy uznał go za zmarłego w 1953 roku. Był dwukrotnie odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, a także Medalem Niepodległości. W 2007 roku awansowano go pośmiertnie do rangi majora.

Fotografię portretową pobrałem z portalu Ogrody Wspomnień. Wiele zdjęć, na których widnieje Stefan Prawowski znajduje się w Narodowe Archiwum Cyfrowe. Na prezentowanym we wpisie Prawowski przemawia podczas zjazdu delegatów powiatowych Związku Weteranów Powstań Narodowych RP 1914/19 w Pałacu Działyńskich w Poznaniu w 1934 roku. Fotografia płyty nagrobnej jest mojego własnego autorstwa.

26/08/2021

https://pl.wikipedia.org/wiki/Józefa_Majchrowicz

Włocławek jest stolicą w wielu tego słowa znaczeniach. Historycznie był stolicą Kujaw. Obecnie mówi się o nim jako o stolicy polskiej koszykówki. Przynajmniej od stu pięćdziesięciu lat jest też regionalną stolicą kultury i sztuki, a w szczególności – malarstwa.

Na stan obecny kategoria na Wikipedia „Malarze związani z Włocławkiem” liczy 20 osób. I to nie jest pewnie nawet połowa zasłużonych plastyków, która żyła tu na przestrzeni tych lat. Wielu uznanych artystów żyje i tworzy we do dziś. Niektórzy z nich dopiero czekają na dowody uznania, które pozwolą zamieścić ich życiorys w encyklopediach. Przyznam jednak, że dzisiejszy biogram pisałem idąc nieco innym kluczem. Gdy tworzyłem listę osób encyklopedycznych pochowanych na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku, byłem przerażony tym, jak mało zasłużonych osób znalazło już tam swoje miejsce.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Malarze_związani_z_Włocławkiem

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pochowani_na_Cmentarzu_Komunalnym_we_Włocławku

Józefa Prawowska urodziła się w 1884 roku na Lubelszczyźnie. Pochodziła z rodziny o tradycjach patriotycznych. Nie mniej od niej na swój biogram na Wikipedii zasługuje jej brat Stefan Prawoski (1893-1940), obsypany orderami weteran I wojny światowej i powstania wielkopolskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Józefy Prawowskiej znaczyły liczne problemy i niepowodzenia. Z jej historii wynika, że zawsze wiedziała, że chce być artystką. Począwszy od 1906 roku próbowała zdobyć wykształcenie artystyczne na kilku renomowanych szkołach i uczelniach w i . W żadnej szkole nie wytrwała jednak dłużej niż rok. Między kilkuletnimi przerwami podejmowała kolejne próby ukończenia szkoły, aż w 1914 roku – w wieku 30 lat - zarzuciła edukację.

W czasie pomagała polskich żołnierzom i jeńcom. W ten sposób poznała Władysława Majchrowicza, któremu pomogła uciec z obozu w kobiecym przebraniu. Młodzi ludzie pobrali się, a Józefa urodziła córkę, Zofię (1922-2006). Wkrótce po jej narodzinach ojciec porzucił rodzinę.

Niedługo wcześniej Józefa podjęła ostatnią w życiu próbę zdobycia profesjonalnej edukacji. Będąc już bliżej 40-tki, uzyskała stypendium na studia malarskie w Paryżu. Gdy została samotną matką, konieczność utrzymania rodziny zmusiła ją do porzucenia planów.

Od 1920 roku mieszkała we Włocławku. Przez kolejne 14 lat uczyła rysunku i robótek ręcznych w każdym istniejącym tu w tym czasie gimnazjum. Równolegle rozwijała karierę malarską. Wystawiała pojedyncze obrazy w Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, w 1931 r. została członkinią Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych we Włocławku.

W 1934 roku przeprowadziła się do wybudowanego własnym kosztem domu przy ul. Chmielnej 4a, gdzie urządziła na strychu pracownię. Jednakże w nowym roku szkolnym Zofia Degen-Ślósarska, dyrektorka III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku, w którym uczyła Majchrowicz, wprowadziła reformę edukacji, skutkiem której część nauczycieli gimnazjum musiało szukać pracy w szkołach podstawowych. Sytuacja zmusiła Majchrowicz do wyjazdu z Włocławka i opuszczenia nowo wybudowanego domu. Do wybuchu wojny błąkała się po kilku miastach Polski. Nie miała możliwości brania udziału w wystawach. Warto nadmienić, że przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego malarka zmagała się z trudną sytuacją finansową. Jej prace powstawały często na sklejce czy kawałku kartonu. Miłość do sztuki przezwyciężała trudności.

Czas spędziła w Warszawie. Jej mieszkanie wraz z całym dobytkiem spłonęło w czasie , zniszczeniu uległy też wszystkie obrazy i szkice. W 1945 r. powróciła do Włocławka. Ostatnie 4 lata do emerytury przepracowała w Studium Nauczycielskim przy Placu Staszica. Od samego początku brała udział w wystawach, w 1951 r. została członkinią Grupy Kujawskiej.

Szkoda tylko, że życia zabrakło na te spokojne warunki do pracy twórczej. Józefa Majchrowicz zmarła bowiem w 1959 roku w wieku 75 lat. Jak wynika z tabeli, musi leżeć tuż obok Pawła Bojakowskiego, uznawanego za twórcę muzyki do hejnału Włocławka. Spoczęła obok matki i córki, pochowanej pod panieńskim nazwiskiem. Być może Zofia Majchrowicz także nie stworzyła udanego małżeństwa.

Artykuł napisałem prawie wyłącznie w oparciu o życiorys zawarty w IV tomie Włocławskiego Słownika Biograficznego. Stąd też pochodzi zamieszczona przeze mnie fotografia. W przypisach do hasła wyróżnia się jedno nazwisko – Krystyna Kotula. To właśnie starsza kustosz Zbiorów Sztuki, filii .muzeum była autorką biogramu Majchrowicz w WSB. Od początku XXI wieku propaguje twórczość Józefy Majchrowicz – tak samo jak dziesiątki innych włocławskich artystów – poprzez liczne wystawy, prelekcje i artykuły w czasopismach.

Postaram się w najbliższym czasie przejrzeć jeszcze kilka książek, może uda mi się znaleźć coś więcej na temat Józefy Majchrowicz, znanej też jako Józefa Prawowska czy Józefa Prawowska-Majchrowicz. Na pewno odwiedzę cmentarz, udokumentuję jej grób i spiszę datę śmierci matki. Być może dowiem się coś więcej na temat Władysława Majchrowicza z metryki ślubu lub aktu chrztu Zofii. Pokazałbym wam kilka prac Józefy Majchrowicz, a także jej portret autorstwa innej włocławskiej malarki, Henryki Królikowskiej, jednakże strona z katalogiem zbiorów MZKiD chwilowo szwankuje.

Miłej lektury!
Mariusz K. Matczak.

24/08/2021

Staram się pokazywać Włocławek od jego najpiękniejszej strony. Wiecie jednak, że często jest to miasto absurdów. Dziś chcę wam opowiedzieć, jak mi się zdaje, o jednym z nich.

, oprócz kilku dzielnic, dzieli się także na osiedla. Niektóre z nich wywodzą się z istniejących dawniej przedmieść i folwarków. Wiele z nich była jeszcze nie tak dawno żywa w języku włocławian, jak np. Bularka czy Kokoszka. Niektórych używamy do dziś – jak np. Słodowo czy Rózinowo. Czy ktokolwiek ma jednak pojęcie, gdzie znajduje się osiedle Wydmuchowo!?

Nie stawiam przed Wami zagadki o charakterze historycznej ciekawostki. Uchwałą Rady Miasta z 2005 roku, Wydmuchowo jako nazwa jednego z włocławskich osiedli pozostaje w użyciu do dziś. Nadal znajdziecie ją chociażby w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podziału Terytorialnego Kraju TERYT, czyli oficjalnej bazie danych Głównego Urzędu Statystycznego. A jednak w jakimkolwiek współczesnym źródle po nazwie Wydmuchowo ani widu, ani słychu.

Powiem wam więcej. W mojej opinii, Wydmuchowa jako osiedla nigdy nie było! Nie wiem czym kierowali się radni Włocławka, ale wydaje mi się, że te osiedle zaistniało jedynie na papierze. Może któryś z samorządowców chciał zabłysnąć wiedzą o rzadko spotykanej, historycznej nazwie. Tymczasem chyba użył jej w złym kontekście.

W XVI wieku, niedaleko granic miasta, założono karczmę o nazwie Wydmuchowo. Dwieście lat później Komisja Dobrego Porządku uregulowała kwestie prawne związane z jej prowadzeniem. Od tej pory, oprócz samego budynku, w posiadaniu administratora karczmy był też niewielki fragment gruntu do niej przyległy. Ówczesny opis jej lokalizacji określał, że znajdowała się ona naprzeciw Klasztoru OO. Reformatów i przylegała do niezabudowanego placu miejskiego. Bardziej precyzyjne w opisie mapy zdradzają, że grunt o nazwie Wydmuchowo zajmował dzisiejszą wschodnią pierzeję Placu Wolności. Częściowo zachodził też na środek obecnego placu. Karczma upadła ze starości ok. 1840 roku (może to był nawet ten sam budynek, który wzniesiono trzysta lat wcześniej?). Począwszy od połowy XIX wieku, Plac Wolności był stopniowo zabudowany. Wraz z powstawaniem kolejnych budynków, zaniknęła nazwa Wydmuchowo.

I to koniec historii. Wynika z tego, że Wydmuchowo nigdy nie było osiedlem. Jest to nazwa karczmy, a po jej upadku opisywano tak na mapach należące do niej niegdyś grunty. Po drugie, nazwa Wydmuchowo nie jest w użyciu od ok. stu sześćdziesięciu lat. Ale skoro już mamy takie osiedle w papierach, to mimo wszystko warto cokolwiek o nim wiedzieć. Pełny opis historii „osiedla” znajdą Państwo w artykule na Polska Wikipedia pod adresem: https://pl.wikipedia.org/wiki/Wydmuchowo_(Włocławek) .

Pozdrawiam,
Mariusz K. Matczak.

Wydmuchowo - nazwa osiedla we Włocławku. Historycznie grunt o tej nazwie znajdował się na obszarze wschodniej pierzei obecnego Placu Wolności[1]. Żadna z ówczesnych map ani dokumentów nie określa Wydmuchowa mianem osiedla, przedmieścia czy folwarku. Od czasu zabudowania placu w drugiej po....

17/08/2021

Przez ostatnie dni przygotowałem dla Was coś specjalnego. Dziś prezentuję wam hasło na Wikipedii pt. „Pochowani na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku”.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pochowani_na_Cmentarzu_Komunalnym_we_Włocławku

Jest to lista wszystkich osób, które posiadają obecnie biogram na Polska Wikipedia, a są pochowane na naszym cmentarzu komunalnym, włącznie z jej filią w Pińczacie. Ująłem ją w formie tabeli, w której zawarłem m.in. zdjęcia nagrobków oraz dokładny numer kwatery, rzędu i grobu. Odnalezienie nagrobka ułatwia dodatkowe określenie lokalizacji, takie jakie „była kwatera ewangelicka” czy „aleja główna”. Ponadto umieściłem w niej kilka ciekawych uwag. Dzięki temu udało mi się stworzyć pierwszy tak kompletny, wirtualny przewodnik po grobach znanych osób pochowanych we . Na razie wirtualny. Może kiedyś moja praca zainspiruje odpowiednie osoby, by umieścili podobną tabelę przy głównej bramie cmentarza, tak jak ma to miejsce na Powązkach.

A jest kogo odwiedzać! Liczba osób encyklopedycznych, które spoczęły na włocławskim cmentarzu komunalnym wynosi obecnie 97 osób i stale rośnie! Są wśród nich prezydenci Włocławka, parlamentarzyści i radni; działacze społeczni; artyści; aktorzy filmowi czy wojskowi. Mnie osobiście najbardziej zaskoczył fakt, że na naszym cmentarzu spoczywa Witold Karpiński, zmarły w 2010 roku przyjaciel św. Jana Pawła II z lat szkolnych.

Lista ma też zastosowanie praktyczne. Dzięki niej widzę, czyje nagrobki powinienem jeszcze uwiecznić na fotografii i zamieścić w repozytorium WikiCommons.

Warto dodać, że po raz kolejny jesteśmy „awangardą”. Na polskojęzycznej edycji Wikipedii takie listy powstały dotąd jedynie odnośnie Starych Powązek i Powązek Wojskowych w Warszawie!

Bardzo duży wkład w zasilenie listy miał wikipedysta o nicku Szczur14pp. Pasjonat, utworzył kilkanaście bogatych w fakty i źródła biogramów żołnierzy związanych z Włocławkiem, a także zamieścił w nich wykonane przez siebie fotografie ich nagrobków. Podejrzewam, że jeśli natrafi na tę listę, to nie będzie zadowolony z efektów mojej pracy. Nie jestem historykiem wojskowości i czasami nie umiałem wyszczególnić co było najważniejsze w karierze zawodowej danego żołnierza, a co wpisywałem w rubrykę „zawód”.

Początkowo chciałem połączyć ten artykuł z wykazem obiektów zabytkowych na cmentarzu komunalnym. Ostatecznie postanowiłem zrezygnować z tego pomysłu. Artykuł nt. obiektów zabytkowych, wzbogacony o lokalizację i uwagi, opublikuję zapewne w osobnym haśle.

Nie pozostaje mi już nic innego, jak zaprosić Was do zwiedzania szlakiem grobów osób zasłużonych.

Pozdrawiam,
Mariusz K. Matczak.

Pochowani na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku - lista osób encyklopedycznych, posiadających biogram na polskojęzycznej edycji Wikipedii, pochowanych na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku, włącznie z jej filią w Pińczacie.

15/08/2021

Dziś przedstawiam Wam całkiem nowego bohatera na mapie Włocławka. Oto legionista – Władysław Kotarbiński!

https://pl.wikipedia.org/wiki/Władysław_Kotarbiński

Postać związanego z legionisty odkryła p. Grażyna Ode-Zwolińska. Poznała go poprzez komplet pocztówek wysyłanych przez niego do Feliksy Szałwińskiej (1888-1981), które Ona odziedziczyła. Zidentyfikowała go na rodzinnej z fotografii wykonanej w 1918 roku. Regionalistka jako pierwsza też opisała postać na łamach „Albumu historycznego” Gazeta Pomorska, w weekendowym wydaniu z 14-15 listopada 2020 roku. Artykuł zredagowała p. Małgorzata Stempińska. Stanowił on polemikę do wydania wrześniowego, w którym p. Maria Chyła opowiedziała historię swojej ciotki, Heleny z Afeltowiczów Buczyńskiej (1896-?). W czasie, gdy ciotka służyła w Amerykańskim Czerwonym Krzyżu, otrzymywała liczne zdjęcia portretowe jako upominki. Na jednym z nich p. Ode-Zwolińska rozpoznała Kotarbińskiego, którego znała już z rodzinnej fotografii.

Już ponad rok temu p. Ode-Zwolińska odnalazła nazwisko Kotarbińskiego na liście osób odznaczonych Orderem . Właśnie ten fakt przekonał mnie, że warto przedstawić postać żołnierza szerszemu gronu. Efektem prac jest pierwszy życiorys Władysława Kotarbińskiego, który opublikowałem na łamach Polska Wikipedia. Informacji wciąż jest niewiele, ale jestem dumny, że mogłem nadać tej postaci „ramy czasowe”, czyli lata życia, a także wskazać przybliżony przebieg jego drogi życiowej. Epizodowi włocławskiemu i jego związkom z rodziną Szałwińskich, na które wskazała p. Ode-Zwolińska, poświęciłem osobny podrozdział napisany w oparciu o artykuł w „Gazecie Pomorskiej”.

Władysław Kotarbiński urodził się w 1898 roku w Noworadomsku, czyli dzisiejszym . Prawdopodobnie bardzo wcześnie rodzina przeprowadziła się do w kieleckim, bo większość dokumentów błędnie podaje tę miejscowość jako miejsce jego urodzenia. W chwili wybuchu miał raptem 16 lat i był uczniem tamtejszego gimnazjum. Mimo to już na początku kolejnego roku zaciągnął się do wojska, do osławionej pieśnią . W 1916 roku został ranny, rehabilitował się m.in. w twierdzy w . W 1917 roku oddelegowano go do służby w Komisji Werbunkowej we Włocławku. To właśnie na ten okres datują się jego wzmożone kontakty towarzyskie z rodziną Szałwińskich.

Następnie Kotarbiński brał udział w . Po wojnie przeniesiony do rezerwy, pracował jako urzędnik w . Był działaczem Związek Strzelecki, który tak odżył w ostatnich latach. Ponownie zmobilizowany po wybuchu , był członkiem sztabu w czasie Obrony Warszawy w 1939 roku. Zmarł tamże w 1942 roku, pochowano go na Powązkach.

Najtrudniejszym pytaniem z jakim się zmagałem, było: Władysław, czy Włodzimierz? Decydującym dokumentem okazał się akt chrztu z parafii w Radomsku. Wystawiono go na imię Władysław, ale wszystkie pozostałe dane (data urodzenie, miejsce zamieszkania, dane rodziców) potwierdzają, że Włodzimierz to ta sama osoba. Na pewnym etapie swojego życia, z sobie tylko znanych powodów, legionista zaczął posługiwać się innym niż dotychczas imieniem.

Nie udało mi się natomiast, mimo najszczerszych chęci, ustalić jego ewentualnego pokrewieństwa z rodzinami Szałwińskich tudzież Hoffman. Ta zagadka wciąż czeka na rozwikłanie.

Do wpisu dołączam trzy fotografie:
1) Portret W. Kotarbińskiego jako Komendanta Powiatu Grodzkiego Warszawa Południe Związku Strzeleckiego, w „Jednodniówce” tegoż organu z 19 marca 1939 r. Fotografię zamieszczono na WikiCommons.

2) Zdjęcie rodziny Szałwińskich przy Pomniku Tadeusza Kościuszki w niezidentyfikowanej miejscowości, nadesłane mi przez p. Grażynę Ode-Zwolińską. Od lewej są na nim: nieznana (w białym stroju); Feliksa Szałwińska; Eugeniusz Stanisław Szałwiński (1893-1928); Eufemia Irena z Szałwińskich Konieczna (1880-1975); Bolesław Tomasz Szałwiński (1895-1918); Anna z Szałwińskich Kanczewska (1891-1980); Władysław vel Włodzimierz Kotarbiński (1898-1942, w mundurze) oraz kolejne dwie osoby nieznane. Zdjęcie wykonano pomiędzy śmiercią Marianny Wiktorii z Wojciechowskich Szałwińskiej (1855-1918), matki rodzeństwa, w dn. 18 czerwca 1918 r. a śmiercią pozującego na fotografii Bolesława Tomasza Szałwińskiego w listopadzie tego samego roku. Zamieściłem je na Wikipedii w ramach prac nad artykułem, nie powinno zostać usunięte.

3) Portret W. Kotarbińskiego ofiarowany Helenie Afeltowicz na pamiątkę w dobie I wojny światowej. Pozwoliłem sobie go „wykroić” z artykułu w „Gazecie Pomorskiej”.

13/08/2021

Gdzie we Włocławku leczono ze złodziejstwa i komunizmu? Dziś polecam Wam hasło na Polska Wikipedia nt. Kamienicy przy ul. Cyganka 26 we (na zdjęciu po prawej), opracowane przeze mnie w ubiegłym roku.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kamienica_przy_ul._Cyganka_26_we_Włocławku

Punktem wyjścia do napisania artykułu była historia o przebywaniu w naszym mieście Charlesa de Gaulle’a, przyszłego prezydenta Francji i twórcę jej obecnego ustroju. Ówczesny kapitan Francuskiej Misji Wojskowej został zakwaterowany na I piętrze kamienicy w czerwcu 1920 roku i przebywał tu do połowy lipca. Zadaniem zagranicznego agenta było m.in. przygotowanie nas do obrony przed decydującym natarciem bolszewików w dobie . Spójrzcie na secesyjny, pomalowany na zielony balkon na I piętrze. Elegancki, wąsaty oficer otwierał rano drzwi i wychodził nań, by zażyć Słońca o poranku. O pobycie francuskiego oficera we Włocławku opowiedział po latach Edward Markiewicz (1898-1972), ówczesny kapral i tłumacz odpowiedzialny za kontakty z przedstawicielem Francuskiej Misji Wojskowej. Choć nie widzieli się z de Gaulle’m od 1920 roku, to do końca życia utrzymywali sporadyczną korespondencję. Ponownie zobaczyli się dopiero w 1967 roku, kiedy dawny kapitan był już prezydentem.

Podrozdział pt. „Pobyt Charlesa de Gaulle’a” napisał głównie w oparciu o artykuły: Z. Jankowski, „Historie nieznane. Dębice-Włocławek a generał Charles de Gaulle” w: „Biuletyn Przewodnicki”. Oddział Kujawski PTTK, Włocławek, 2010; oraz T. Dziki, „Prezydent Francji Charles de Gaulle (1890-1970) i włocławska kamienica przy ul. Cyganka 26” w: „Gazeta Sródmiejska”, nr 6/2019. Urząd Miasta, Włocławek, 2019.

To właśnie historia z de Gaulle’m jest najbardziej wyróżniająca w dziejach kamienicy przy ul. Cyganka. Starałem się jednak opowiedzieć coś więcej niż tylko ciekawą anegdotę. Dużo miejsca poświęciłem funkcjonującym tu przedsiębiorstwom i gabinetom. Szczególnie zadowolony jestem z opisania dziejów elektrowni braci Izraela-Hersza (1875-1939) i Dawida (1881 lub 1885-?) Harendorf, którzy byli także budowniczymi kamienicy. Od kilku lat staram się podkreślić rolę Żydów w dziejach miasta. Nadaję im osobowość między innymi przez odszukiwanie ich imion, dat urodzin i okoliczności śmierci.

Innym ciekawym gabinetem działającym przy ul. Cyganka 26 była apteka Stanisława Dziekanowskiego (1874−1942). Dość ekscentryczny, jak się wydaje, lekarz reklamował się hasłem:

„Apteka S. Dziekanowskiego we Włocławku. Ulica Cyganka nr 26. Wody mineralne, naturalne, świeża ospa, tlen, surowiec oraz nowo wynalezione szczepionki, stosowane przymusowo przeciw cholerze, paskarstwu, komunizmowi, złodziejstwu grosza publicznego i t.p. epidemjom”

Na te nazwisko natrafiłem już wcześniej, gdy opracowywałem biogram Abrama Kaltmanna, żydowskiego lekarza o gołębim sercu, określanym przez ówczesnych mianem abnegata.

To także pod tym adresem swoją drukarnię miał Herman Neuman (1845-1914), prowadzoną następnie przez jego syna Izydora Jerzego (1877-?). Co za tym idzie, to w zakamarkach tego budynku powstawały takie tytuły jak „ABC dla Włocławka i Kujaw” czy „Życie Włocławka i Okolic”. O tych i innych przedsiębiorstwach działających przy ul. Cyganka 26, a także o ich właścicielach, przeczytacie Państwo w artykule.

Słowem wyjaśnienia. To, że duszą budynku są mieszkający i działający w nim ludzie, zrozumiałem po lekturze „Włocławka na starej fotografii” Andrzeja Winiarskiego. Ja tylko rozwinąłem tę myśl, korzystając z większego zasobu źródeł, jaki daje mi internet. Moim wkładem jest natomiast dociekanie, kim byli ci ludzie oprócz tego małego wycinka ich życiorysu, związanego z historią danego budynku. Dlatego to ja jako pierwszy napisałem kim byli bracia Harendorf, Bronisław Mejster czy Henryk Chil Forbert (1897-1943).

Wreszcie, budynek przykuwa uwagę sam w sobie jako przykład secesyjnej architektury w naszym mieście. Zbudowano go w 1913 roku, a jego najbardziej charakterystycznym elementem są bodaj owe zielone balkony, zdobione roślinnymi motywami. Trzeba przyznać, że na tle sąsiadującej z nim ogromnej, również secesyjnej kamienicy pod adresem Cyganka 24, ten dwupiętrowy domek wypada raczej blado. Zwłaszcza odkąd odnowiono elewację jego sąsiadki. Nie mniej jest on wpisany do rejestru zabytków.

Zdjęcie autorstwa wikipedysty Pko z 2009 roku, zamieszczone na Wikimedia Commons.

Miłej lektury!
Mariusz K. Matczak.