FIBRO-MY Ogólnopolskie Stowarzyszenie Chorych na Fibromialgię

31/08/2026

Serdecznie dziękujemy Pani Redaktor Agacie Ałykow za przeprowadzenie niezwykle wartościowego wywiadu z Profesorem Robertem Gajdą, badaczem z Katedry Żywienia Człowieka Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, który przeprowadził badania naukowe dotyczące wzorów żywieniowych, jakości życia oraz uwarunkowań socjo-ekonomicznych polskich kobiet zmagających się z fibromialgią. (Badania były tutaj udostępniane)

Wywiad „Fibromialgia. Dieta, ruch, bliskość. Jak skutecznie zapanować nad bólem” porusza temat, który dla wielu osób z fibromialgią jest codziennością i dlatego wymaga większego zrozumienia, rzetelnej wiedzy oraz uważnego spojrzenia na potrzeby osób żyjących z tą chorobą.

Analiza nawyków żywieniowych, jakości życia i czynników wpływających na codzienne funkcjonowanie pozwala spojrzeć na fibromialgię szerzej — nie tylko przez pryzmat bólu, ale również codziennych wyborów, aktywności, relacji i jakości życia.
To niezwykle cenne, że wyniki badań pozwalają lepiej ocenić miejsce diet często rekomendowanych osobom z fibromialgią i skonfrontować popularne przekonania z wynikami naukowymi. Co równie ważne, rozmowa pokazuje, że skuteczne radzenie sobie z chorobą wymaga spojrzenia na człowieka całościowo.

Takie wywiady i analizy są bardzo potrzebne — zarówno osobom chorującym, ich bliskim, jak i wszystkim, którzy chcą lepiej zrozumieć, z czym na co dzień mierzą się osoby z fibromialgią.
Dziękujemy za ten ważny głos, za pracę badawczą, wiedzę i zaangażowanie.

Dziękujemy za rozmowę, która nie tylko przybliża wyniki badań, ale przede wszystkim daje przestrzeń do lepszego zrozumienia życia z fibromialgią.

Dr hab. Robert Gajda , badacz z Katedry Żywienia Człowieka Uniwersy...

20/08/2026

I PODLASKIE INTERDYSCYPLINARNE SPOTKANIA z MEDYCYNĄ BÓLU
22–24.10.2026 · Tykocin

CZWARTEK, 22 października
Sesja 2:
SENSYTYZACJA OŚRODKOWA
Przewodnicząca: dr Magdalena Kocot-Kępska

mgr Agnieszka Trzeciak - Komunikacja terapeutyczna redukująca lęk jako czynnik modyfikujący próg bólu.

dr Robert Gyula Almasi - Chronic postsurgical pain as a sign of central sensitization (Przewlekły ból pooperacyjny jako objaw sensytyzacji (uwrażliwienia) ośrodkowego układu nerwowego) -

PIĄTEK, 23 października
Sesja 3: Ból trzewny
prof. Asbjørn Mohr Drewes: Pharmacological treatment of visceral pain (Farmakologiczne leczenie bólu trzewnego, bólu pochodzącego z narządów wewnętrznych, np. jelit, żołądka, wątroby czy dróg żółciowych)

mgr Jana Czerepowicka: Techniki oddechowe w pracy z MDM

mgr Joanna Kuczyńska: Terapia CBT w przerwaniu błędnego koła stresu

SALA WARSZTATOWA:
Warsztat 1: Akupunktura w leczeniu bólu
Prowadząca: dr Monika Rybicka

SOBOTA, 24 października
Sesja 9:
FIBROMIALGIA
Przewodniczący/a: lek. Anna Łotowska-Ręczmień

dr Monika Rybicka - Akupunktura jako element terapii skojarzonej w fibromialgii: neurobiologiczne mechanizmy i efektywność kliniczna

dr Efthimios Koululas - Heavy Loads, Less Pain? The Clinical Efficacy and Safety of Strength Training in Fibromyalgia Patients
(Duże obciążenia, mniej bólu? Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo treningu siłowego u pacjentów z fibromialgią.)

lek. Anna Łotowska-Ręczmień - Niskie dawki naltreksonu (LDN) w leczeniu fibromialgii. Nowe nadzieje w terapii bólu przewlekłego

więcej:

22–24.10.2026 · Tykocin I Podlaskie Interdyscyplinarne Spotkania z Medycyną Bólu Trzydniowa konferencja łącząca wykłady, warsztaty i wydarzenia towarzyszące dla lekarzy, pielęgniarek, psychoterapeutów, fizjoterapeutów, studentów i pacjentów. Kup wejściówkę Zobacz program 3 dni Wyk....

15/08/2026

IX MIĘDZYNARODOWY KONGRES
KONTROWERSJE W FIBROMIALGII

13-14 kwietnia 2027 r. Ateny, Grecja

Mimo że w ostatnich latach nasza wiedza na temat patogenezy oraz mechanizmów neurobiologicznych leżących u podłoża fibromialgii i przewlekłego bólu szybko się rozwija i poszerza, nadal istnieją ożywione kontrowersje dotyczące wielu aspektów fibromialgii, jej miejsca w medycynie i społeczeństwie, a także najlepszych sposobów łagodzenia cierpienia pacjentów.

W Kongresie wezmą udział naukowcy, lekarze, specjaliści zajmujący się fibromialgią, specjaliści leczenia bólu, eksperci w zakresie terapii, specjaliści rehabilitacji i medycyny pracy oraz inni profesjonaliści.

Kongres będzie koncentrował się na następujących kluczowych obszarach:
Sensytyzacja ośrodkowa, ból nocyplastyczny i procesy poznawcze
Neurozapalenie i mechanizmy neuroimmunologiczne w fibromialgii
Podejścia psychospołeczne i postępowanie behawioralne w fibromialgii
Medycyna precyzyjna i interwencje farmakologiczne w fibromialgii
Fibromialgia i choroby współistniejące
Neuropatia małych włókien nerwowych a fibromialgia – nowe dowody naukowe i trwająca debata
Nowe aspekty
Nowe metody leczenia fibromialgii i bólu nocyplastycznego
Organizacje pacjentów i doświadczenia międzynarodowe związane z fibromialgią

Ugruntuj swoją pozycję lidera w dziedzinie badań nad fibromialgią i zaprezentuj nowe dowody kliniczne, innowacyjne terapie lub rozwiązania skoncentrowane na pacjencie, nawiązując jednocześnie bezpośredni kontakt z międzynarodową publicznością profesjonalistów z branży opieki zdrowotnej.

https://fibromyalgia2027.com/
https://fibromyalgia2027.com/registration/
https://fibromyalgia2027.com/general-information/

Join leading experts at the 9th International Congress on Controversies in Fibromyalgia, 13-14 April 2027 in Athens, Greece

13/08/2026

,,Ból u osób z zespołem fibromialgii (FMS) poddawanych lub po operacji: systematyczny przegląd narracji"
2026 r.
Badania naukowe pokazują, że osoby z fibromialgią po operacjach mogą odczuwać większy ból, potrzebować większej ilości opioidowych leków przeciwbólowych i mieć gorszy wczesny powrót do sprawności niż osoby bez fibromialgii....

Spostrzeżenia mechanistyczne - czyli jakie mechanizmy za to odpowiadają:
Nowe mechanistyczne spostrzeżenia dotyczące fibromialgii sugerują, że ból może być podsycany przez konwergencję - czyli nakładanie kilku mechanizmów
centralnej sensytyzacji [ 3 , 8–10 ] ,
obwodowej nadaktywności nocyceptorów [ 5–7]
i dysregulacji immunologicznej [ 13–17 ] .
W kontekście bólu pooperacyjnego, te ścieżki mogą być dodatkowo przejęte [ 63 ].

Centralna sensytyzacja, charakteryzująca się zwiększoną pobudliwością neuronów rdzeniowych i nadrdzeniowych, obniża progi bólu i wzmacnia bodźce nocyceptywne, podczas gdy obwodowe czynniki, takie jak patologia małych włókien i zapalenie neurogenne , mogą dodatkowo zaostrzać sygnalizację bólu.

Ból nocyceptywny (zapalny) i neurogenny spowodowany urazem chirurgicznym może, co nie jest zaskakujące, być nasilony w tym kontekście. Jednocześnie zmiany immunologiczne, w tym podwyższone cytokiny prozapalne [ 64 ] i patogenne autoprzeciwciała [ 13–15 ] , mogą podtrzymywać nadwrażliwość nocyceptywną. Chociaż obecnie nie jest to zrozumiane, produkcja cytokin w zespole fibromialgii/FMS po operacji może być zwiększona.

Aby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, niektórzy autorzy sugerują, że złożony zespół bólu regionalnego może naśladować zespół fibromialgii/FMS po operacji [ 65 ] .
Razem mechanizmy te są zgodne z obserwacjami klinicznymi zwiększonego bólu pooperacyjnego i zapotrzebowania na opioidy w fibromialgii i wspierają potrzebę dostosowanych strategii okołooperacyjnych, ukierunkowanych zarówno na centralne, jak i obwodowe czynniki przyczyniające się do bólu nocyplastycznego.
Niepowodzenie w odpowiedniej kontroli bólu okołooperacyjnego u pacjentów z FMS może przyczyniać się do pogorszenia centralnej sensytyzacji i postępu objawów, a w niektórych przypadkach może być powiązane z rozwojem nowych zespołów podobnych do fibromialgii.

ZALECENIA
Chociaż konieczne są dalsze badania, opracowaliśmy zestaw rekomendacji klinicznych, które integrują aktualne dowody naukowe z zasadami najlepszych praktyk. Sugestie te mają na celu wsparcie lekarzy w optymalizacji opieki okołooperacyjnej nad pacjentami z fibromialgią, a jednocześnie wskazanie kluczowych luk w obecnym krajobrazie badawczym.

Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania okołooperacyjnego u pacjentów z fibromialgią, kryteria Berwicka

Przedoperacyjne
• Badanie przesiewowe w kierunku objawów FMS przy użyciu narzędzi takich jak FM Survey Score [ 54 ]
• Zoptymalizuj przedoperacyjne stosowanie opioidów i leków działających ośrodkowo
• Zapewnienie poradnictwa przedoperacyjnego i wspólnego podejmowania decyzji dotyczących oczekiwań w zakresie bólu ( np . z uwzględnieniem usług w zakresie leczenia bólu przejściowego)
• Wdrażanie protokołów koordynacji przedoperacyjnej pomiędzy zespołami chirurgicznymi, anestezjologicznymi, okołooperacyjnymi, zajmującymi się opieką/powrotem do zdrowia i potencjalnie leczeniem bólu

Śródoperacyjne
• Identyfikować pacjentów na listach chirurgicznych podczas odprawy zespołu
• W razie potrzeby zastosuj znieczulenie regionalne lub nerwobólowe
• Stosuj analgezję multimodalną, priorytetowo traktując środki nieopioidowe i środki o działaniu wyprzedzającym tzn. rozpocznij leczenie przeciwbólowe odpowiednio wcześnie, jeszcze zanim ból się mocno rozwinie.”

Pooperacyjny
• Tytracja-stopniowe dobieranie dawki opioidów zgodnie z planem odstawienia, wraz z analgezją nieopioidową
• Monitoruj powikłania, takie jak zapalenie płuc i anemia, zwłaszcza po operacji kręgosłupa lub klatki piersiowej
• Zachęcaj do wczesnej mobilizacji i opieki pulmonologicznej
Rehabilitacja i opieka następcza
• Indywidualne plany rehabilitacji uwzględniające zarówno potrzeby fizyczne, jak i psychiczne
• Monitoruj ból i powrót do sprawności; w razie potrzeby kieruj do poradni leczenia bólu
• W przypadku zaobserwowania długotrwałego stosowania opioidów należy interweniować wcześnie
Priorytety systemów i badań
• Standaryzacja diagnostyki FMS w warunkach chirurgicznych ORAZ wskaźników bólu pooperacyjnego
• Włączenie zagadnień FMS do audytów chirurgicznych i monitorowania jakości
• Przeprowadzanie badań w celu zbadania dostosowanych strategii okołooperacyjnych dla pacjentów z FMS ( np. aerobowa rehabilitacja wstępna, optymalizacja odżywiania lub neuromodulacja)
• Sprawdź skuteczność środków znieczulających miejscowo
• Badanie zmian immunologicznych w okresie okołooperacyjnym u pacjentów z FMS

WNIOSKI
Dowody dotyczące bezpośredniego przebiegu pooperacyjnego u pacjentów z FMS pozostają ograniczone, co jest zaskakujące, biorąc pod uwagę wysoką częstość występowania tego schorzenia i wpływ operacji na wrażliwość na ból. Istnieją pewne przesłanki, że większe nasilenie objawów FMS może być czynnikiem ryzyka gorszych wyników okołooperacyjnych [ 37 , 41 , 42 , 45 ].
Przyszłe badania powinny skupić się na wyjaśnieniu mechanizmów nasilonych odpowiedzi bólowych nocyplastycznych u pacjentów z FMS po operacji i trajektorii pooperacyjnej u pacjentów z FMS.
(Trajektoria czyli jak zmienia się stan pacjenta w kolejnych dniach, tygodniach lub miesiącach po operacji)

Badanie dostosowanych schematów leczenia przeciwbólowego, w tym strategii nieopioidowych i prewencyjnych podejść multimodalnych, mogłoby zoptymalizować leczenie bólu pooperacyjnego. Programy rehabilitacyjne, które obejmują zarówno powrót do zdrowia fizycznego, jak i psychospołecznego, wymagają dalszego udoskonalenia w celu poprawy długoterminowych wyników.
Równocześnie konieczne są wysiłki na rzecz standaryzacji narzędzi diagnostycznych i predykcyjnych (przewidywalnych), takich jak wyniki w zakresie fibromialgii, aby umożliwić stratyfikowaną opiekę okołooperacyjną. („Stratyfikowana opieka” oznacza dopasowanie leczenia i intensywności opieki do konkretnego poziomu ryzyka lub potrzeb pacjenta, ponieważ nie każdy pacjent z fibromialgią ma taki sam przebieg choroby.) Obecnie istotne cechy ścieżki okołooperacyjnej dla pacjentów z fibromialgią pozostają niejasne.
Potencjalne elementy mogłyby obejmować ćwiczenia aerobowe [ 66 ], rehabilitację wstępną, ustrukturyzowany przegląd leków, żywienie i terapie neuromodulacyjne, takie jak powtarzalna przezczaszkowa stymulacja magnetyczna [ 67 ] i przezczaszkowa bezpośrednia stymulacja czaszki [ 68 ], które mogłyby mieć na celu kontrolę objawów w okresie okołooperacyjnym.
Ostatecznie postęp w tej dziedzinie będzie zależał od wysokiej jakości randomizowanych badań kontrolowanych z większymi kohortami, standaryzowanych kryteriów diagnostycznych i badań longitudinalnych, które pozwolą lepiej określić wyniki leczenia chirurgicznego w fibromialgii.
Chociaż niektóre dowody sugerują, że pacjenci z FMS mogą odczuwać silniejszy ból pooperacyjny i gorszą regenerację funkcji, prawdą jest, że pacjenci z bólem nocyplastycznym mogą również odczuwać ból nocyceptywny, który można leczyć [ 11 ]. Może również istnieć dynamiczna interakcja między tymi dwoma czynnikami, co podkreśla potrzebę ostrożnych rozmów z pacjentami. Ta wiedza wymaga dalszych badań i wpłynie na wielodyscyplinarne podejmowanie decyzji, współpracę z pacjentami hospitalizowanymi oraz interwencje chirurgiczne w FMS,
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/prm/2352060?fbclid=IwY2xjawTqVyhwZG9mAWV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR7EyxbnZOBAf63J6KL9_p4Ui37647XdGVSOBWn346oX5lCvfT7Na8SU_cebeg_aem_eCAqiA-hy4IHhw4pbnQKKQ

Co mówią badania naukowe?
Czy po operacji może bardziej boleć? - Tak, są na to dobre dowody.
Czy może być potrzebne więcej opioidów? - Tak, wielokrotnie to wykazano.
Czy ból może dłużej się utrzymywać? - Tak, szczególnie w części operacji ortopedycznych.
Czy powrót funkcjonalny może być wolniejszy? - Tak, są na to dowody.

Większy ból po operacji — TAK

Autorzy badań stwierdzili, że osoby z fibromialgią mogą doświadczać:
- większego ostrego bólu w miejscu operacji,
- większego bólu uogólnionego po operacji,
- większego zapotrzebowania na opioidy,
- gorszego wczesnego powrotu funkcjonalnego.

To jest więc obecnie całkiem dobrze udokumentowana tendencja, choć jakość poszczególnych badań jest różna.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41585570/

Potrzeba większej ilości leków przeciwbólowych — TAK, są na to konkretne dane

Bardzo dobre jest badanie dotyczące operacji wymiany stawu biodrowego lub kolanowego. Pacjentów oceniano przed operacją za pomocą tzw. Fibromyalgia Survey Score — czyli skali mierzącej nasilenie cech charakterystycznych dla fibromialgii.
Im wyższy wynik fibromialgiczny, tym większe zużycie opioidów po operacji. Co ważne, zależność utrzymywała się również po uwzględnieniu bólu występującego przed operacją i bólu w miejscu operowanym.

Zmienność bólu po całkowitej endoprotezoplastyce stawu kolanowego i biodrowego może wynikać z szeregu czynników proceduralnych i obwodowych, ale u niektórych osób również z nieprawidłowego przetwarzania bólu w centrum, co jest opisywane w schorzeniach takich jak fibromialgia....
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3867739/?utm_source=chatgpt.com

Wyniki naszego przeglądu systematycznego jednoznacznie wskazują, że fibromialgia/FM jest istotnym czynnikiem ryzyka mniejszej satysfakcji, większego bólu, gorszych wyników funkcjonalnych, zwiększonego ryzyka konieczności przepisywania opioidów po operacji oraz wyższego wskaźnika powikłań medycznych i chirurgicznych po zabiegach ortopedycznych...
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34153893/

Background Fibromyalgia syndrome (FMS) is a chronic pain condition characterised by widespread pain, fatigue, sleep disturbance and cognitive problems. This systematic review aimed to characterise t...

31/07/2026

Czynniki wpływające na postrzeganą skuteczność leczenia u kobiet z fibromialgią: badanie przekrojowe.

Robert Gajda, Department of Human Nutrition, Faculty of Biotechnology and Food Sciences, Wrocław University of
Environmental and Life Sciences, Chełmńskiego 37, 51-630 Wroclaw, Poland
Marzena Jeżewska-Zychowicz, Department of Food Market and Consumer Research, Institute of Human Nutrition Sciences,
Warsaw University of Life Sciences (SGGW-WULS), Nowoursynowska 159C, 02-776 Warsaw, Poland;

Opublikowano: 30 lipca 2026 r.
Badanie miało na celu określenie, jakie czynniki wpływają na subiektywną ocenę skuteczności leczenia u kobiet z fibromialgią. W badaniu przekrojowym uczestniczyło 195 kobiet z rozpoznaną przez lekarza fibromialgią, stosujących leki i/lub suplementy diety. Analizowano nasilenie objawów choroby, jakość życia, sposób żywienia, suplementację witaminy D₃ oraz czas trwania leczenia.

Wyniki wykazały, że kobiety, które oceniały leczenie jako bardziej skuteczne, charakteryzowały się mniejszym nasileniem objawów fibromialgii, lepszą jakością życia w sferze psychicznej i społecznej oraz dłuższym czasem leczenia. Czynniki te były niezależnymi predyktorami wyższej oceny skuteczności terapii. Natomiast nie stwierdzono istotnego związku pomiędzy oceną skuteczności leczenia a wiekiem, wskaźnikiem BMI, jakością diety ani deklarowaną suplementacją witaminy D₃.

Autorzy podkreślają, że skuteczne leczenie fibromialgii powinno opierać się na modelu biopsychospołecznym. Oznacza to, że oprócz farmakoterapii istotne znaczenie mają wsparcie psychologiczne, relacje społeczne, edukacja zdrowotna, aktywność fizyczna oraz indywidualnie dobrane zalecenia żywieniowe. Brak związku między jakością diety lub suplementacją witaminy D₃ a oceną skuteczności leczenia nie oznacza, że czynniki te są nieistotne – autorzy wskazują, że wymagają one dalszych badań z wykorzystaniem bardziej obiektywnych metod oceny, takich jak oznaczenie stężenia witaminy D we krwi.

dr hab. inż. Robert Gajda, prof. UPWr
Profesor uczelni
Katedra Żywienia Człowieka
Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu

https://www.mdpi.com/2077-0383/15/15/5956

30/07/2026

Największe jak dotąd badanie genetyczne fibromialgii wskazuje na neurologiczne podłoże tej choroby.

28 lipca 2026 r.

Badanie prowadzone wspólnie przez naukowców z Toronto otwiera nowe możliwości w zrozumieniu fibromialgii i opracowaniu ukierunkowanych metod leczenia przewlekłego bólu.

W przełomowym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Nature Medicine (link poniżej) międzynarodowy zespół naukowców zidentyfikował nowe czynniki ryzyka genetycznego powiązane z zespołem fibromialgii.

Zespół przeanalizował dane genetyczne ponad 2,5 miliona dorosłych, z czego 55 tysięcy to pacjenci z fibromialgią. Zidentyfikowano warianty sekwencji DNA w 26 regionach genomu, które wpływają na ryzyko rozwoju fibromialgii.

Wiele genów powiązanych z tymi regionami jest zaangażowanych w funkcjonowanie mózgu i nerwów.

Wyniki te stanowią jak dotąd najsilniejszy dowód na to, że fibromialgia jest przede wszystkim schorzeniem układu nerwowego, a nie chorobą autoimmunologiczną, co od dawna jest przedmiotem debaty.

„Ta praca zmienia fundamentalnie nasz sposób myślenia o fibromialgii” – powiedział współautor Michael Wainberg , badacz z Instytutu Badawczego Lunenfeld-Tanenbaum w Sinai Health i profesor psychiatrii na Wydziale Medycznym im. Temerty'ego Uniwersytetu w Toronto:
„Przez dekady pacjenci byli ignorowani lub mówiono im, że ich ból ma podłoże wyłącznie psychologiczne. Nasze odkrycia potwierdzają, że schorzenie to ma wyraźne podłoże biologiczne”.

Badanie, w którym wykorzystano dane z 11 badań nad zdrowiem przeprowadzonych w USA, Wielkiej Brytanii, Finlandii, Estonii, Danii i Islandii oraz 53 badaczy z 7 krajów, zostało przeprowadzone wspólnie przez Wainberga, który jest również członkiem Instytutu Nauk Medycznych w Temerty Medicine, NASA Sinnott-Armstrong z Fred Hutch Cancer Center i University of Washington w Seattle oraz Hannę Ollilę z University of Helsinki w Finlandii i Massachusetts General Hospital w Bostonie.

Zaskakujący związek z chorobą Huntingtona
Spośród 26 zidentyfikowanych wariantów genetycznych, ten najsilniej powiązany z ryzykiem fibromialgii znajdował się w genie HTT. Inne mutacje w tym genie powodują chorobę Huntingtona, ciężką, postępującą i śmiertelną chorobę neurodegeneracyjną.
Inny wariant wskazywał na receptor o nazwie GPR52, który reguluje poziom HTT. Receptor ten jest już badany jako potencjalny cel dla leków w chorobie Huntingtona.
Integrując swoje wyniki z ogromnym zbiorem danych obejmującym 20 milionów komórek z różnych tkanek, naukowcy znaleźli dalsze dowody na neurologiczne podłoże fibromialgii.

Geny blisko spokrewnione z genetycznymi czynnikami ryzyka fibromialgii były bardziej aktywne w komórkach układu nerwowego niż w innych typach komórek, co odróżnia fibromialgię od klasycznych chorób autoimmunologicznych.

Badanie ujawniło również znaczne nakładanie się genów między fibromialgią a szeregiem innych schorzeń, w tym bólem krzyża, zespołem jelita drażliwego i zespołem stresu pourazowego.

Naukowcy uważają, że wspólne mechanizmy biologiczne w układzie nerwowym mogą sprawiać, że ludzie są podatni na kilka z tych schorzeń, co wyjaśnia, dlaczego często występują one razem. „Wiemy, że zespoły przewlekłego bólu kumulują się u osób i rodzin i są genetycznie podobne” – powiedziała Frances Williams , reumatolog z TwinsUK, King's College London i współautorka badania:
„Skupienie się na wspólnych mechanizmach leżących u ich podstaw mogłoby potencjalnie przynieść korzyści całej grupie schorzeń”.

Mimo to badanie wykazało, że genetyka nie jest głównym czynnikiem decydującym o tym, czy ktoś zachoruje na fibromialgię. Autorzy podejrzewają, że nawet osoby z wieloma wariantami genetycznymi fibromialgii prawdopodobnie potrzebują innego czynnika ryzyka, takiego jak bolesne zapalenie stawów, aby wywołać zespół fibromialgii.

„Zrozumienie, jak geny, czynniki środowiskowe i wydarzenia życiowe łącznie przyczyniają się do ryzyka wystąpienia zespołu fibromialgii, jest kluczowe” – powiedziała Sinnott-Armstrong. „Dalsze badania nad czynnikami wywołującymi fibromialgię i odpowiadającymi im zmianami w tkankach nerwowych pomogą zrozumieć, co napędza fibromialgię i jak ją leczyć”.

Mimo że fibromialgię diagnozuje się około trzy razy częściej u kobiet niż u mężczyzn, naukowcy nie stwierdzili żadnych genetycznych różnic w ryzyku między płciami. Sugeruje to, że wyższa częstość występowania fibromialgii u kobiet może być spowodowana czynnikami niegenetycznymi, takimi jak czynniki hormonalne lub środowiskowe, lub różnicami w wrażliwości na ból i wzorcach diagnostycznych.

Odkrycia te nie oznaczają, że fibromialgię można teraz diagnozować za pomocą testu genetycznego, ani nie prowadzą od razu do opracowania nowego leczenia. Stanowią jednak ważne, nowe punkty wyjścia do zrozumienia biologii fibromialgii, które pomogą w przyszłych badaniach nad lepszą diagnostyką i leczeniem.

https://temertymedicine.utoronto.ca/news/largest-ever-genetic-study-fibromyalgia-points-neurological-origin-disorder?utm_source=chatgpt.com&fbclid=IwY2xjawTYaU1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFmN2xrNVV1MWhubXZRb0lXc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHr6vXUOrphjkyugomS_keKtGsufjIm0zVA-W2O_cT1RNB77-JMSvQJUA_jrq_aem_CeeQBfY3doMbdIuOT2aqMg

https://www.nature.com/articles/s41591-026-04492-6

Study identifies new genetic risk factors associated with fibromyalgia syndrome.

14/07/2026

Patogenetyczne i kliniczne aspekty fibromialgii: przegląd jednego roku 2026

Wymiar społeczny – system opieki zdrowotnej i relacja pacjent–lekarz.

Temat stygmatyzacji
wyłonił się w tym roku jako istotny problem dotyczący pacjentów z fibromialgią (FM) (ryc. 2).

Pacjenci często zmagają się z brakiem wiary w ich dolegliwości zarówno w kontekście społecznym, jak i w systemie ochrony zdrowia.
Stygmatyzacja wynika z niewidoczności objawów oraz tendencji do psychologizowania bólu (63).

Doświadczenia stygmatyzujących kontaktów z personelem medycznym mogą nawet przypominać formy ponownej traumatyzacji, wzmacniając zachowania unikowe oraz lęk antycypacyjny związany z korzystaniem z opieki zdrowotnej (64).

Ściśle związanym z tym zagadnieniem jest empatia, która została uznana za kluczowy czynnik kształtujący relację między pacjentem a klinicystą. Opisywano rozbieżności między postrzeganiem tej relacji przez pacjentów i pracowników ochrony zdrowia – pacjenci definiują empatię przede wszystkim jako emocjonalne uznanie i potwierdzenie ich doświadczeń oraz jej wpływ na dobrostan (65).

Pacjenci z fibromialgią/FM mogą być również bardziej skłonni niż osoby cierpiące na inne przewlekłe zespoły bólowe do negatywnej interpretacji niejednoznacznych interakcji klinicznych, co może nasilać poczucie braku empatii i przyczyniać się do pogorszenia relacji terapeutycznej (66).

Wyniki te podkreślają znaczenie podejścia biopsychospołecznego, w którym kluczową rolę odgrywają uznanie doświadczeń pacjenta, skuteczna komunikacja oraz wsparcie, sprzyjające zaangażowaniu chorego w proces leczenia i rozwijaniu umiejętności samodzielnego radzenia sobie z chorobą (67, 68).

Jednocześnie badania (69, 70) wskazują, że opisane trudności są zakorzenione w systemach ochrony zdrowia, które nadal opierają się głównie na modelu biomedycznym i często nie są odpowiednio przygotowane do opieki nad osobami z fibromialgią/FM. Skutkuje to fragmentaryczną opieką, ograniczonym wsparciem oraz osłabieniem sprawczości pacjentów. Zgodnie z tymi obserwacjami dane z włoskiego rejestru wykazały istotne różnice geograficzne w nasileniu FM – gorsze wyniki odnotowano w południowych regionach kraju, co prawdopodobnie odzwierciedla nierówności w warunkach społeczno-ekonomicznych oraz dostępie do opieki zdrowotnej (71).

Ostatnim istotnym aspektem jest wpływ FM na opiekunów pacjentów. Badanie przeprowadzone w Turcji (72) wykazało, że opieka nad osobami z fibromialgią może negatywnie wpływać na wydajność pracy oraz jakość życia opiekunów, a stopień obciążenia jest skorelowany z nasileniem choroby u pacjentów.

https://www.clinexprheumatol.org/abstract.asp?a=24093

63. COLOMBO B, ZANELLA E, GALAZZI A, ARCADI P: The experience of stigma in people
affected by fibromyalgia: a metasynthesis. J
Adv Nurs 2025; 81(10): 6317-32.
https://doi.org/10.1111/jan.16773
64. TREUFELDT H, BURTON C: Stigmatisation in
medical encounters for patients with fibromyalgia: A focus group study. Patient Educ
Couns 2026; 142: 109381.
https://doi.org/10.1016/j.pec.2025.109381
65. PLANES ALIAS M, MOORE DJ, FALLON N,
HERRON K, KRAHÉ C: Conceptualisation of
empathy in interactions between healthcare
professionals and people with fibromyalgia
syndrome: a mixed-methods study. J Clin
Psychol Med Settings 2026; 33(2): 393-406.
https://doi.org/10.1007/s10880-025-10117-w
66. PLANES ALIAS M, MOORE DJ, FALLON N,
HERRON K, KRAHÉ C: How do people with
fibromyalgia interpret ambiguous cues in
empathy-related healthcare scenarios? J Pain
2026; 40: 106181.
https://doi.org/10.1016/j.jpain.2025.106181
67. YUNG K, JADHAV D, MA C, MAJGAONKAR
S, MANAI E, PEARSON J: Exploring patient
activation and self-management experiences
in adults with fibromyalgia: a qualitative evidence synthesis. Rheumatol Adv Pract 2025;
9(2): rkaf025.
https://doi.org/10.1093/rap/rkaf025
68. GALLI F, NIMBI FM, RENZI A et al.: Best practice recommendations for clinical psychological interventions in patients with fibromyalgia. Clin Exp Rheumatol 2025; 43(6): 1112-
21. https://
doi.org/10.55563/clinexprheumatol/4arpi4
69. CUPIT C, FINLAY T, POPE C: Mapping the
social organisation of neglect in the case of
fibromyalgia: using Smith’s Sociology for
people to inform a systems-focused literature review. Sociol Health Illn 2025; 47(2):
e70008.
https://doi.org/10.1111/1467-9566.70008
70. CUPIT C, FINLAY T, POPE C et al.: Chronicity rhetoric in health and welfare systems
inhibits patient recovery: a qualitative, ethnographic study of fibromyalgia care. Soc Sci
Med 2025; 382: 118313. https://
doi.org/10.1016/j.socscimed.2025.118313
71. DI CARLO M, FARAH S, ATZENI F et al.:
Geographical disparities in fibromyalgia
severity: an Italian study. Eur J Pain 2025;
29(3): e4735.

One year in review; Authors: C. Iannuccelli, M. Favretti, B. Bianchi, G. Dolcini, C. Cauli, V. Ferraro, C. Gioia, L. Bazzichi, F. Atzeni, A. Batticciotto, F. Galli, G. Varrassi, J.N. Ablin, R. Gualtierotti, F. Conti, M. Di Franco, F. Salaffi, P. Sarzi-Puttini, M. Di Carloon behalf of the Pain...

12/07/2026

Postępy terapeutyczne w fibromialgii: przegląd najważniejszych osiągnięć ostatniego roku 2026

Fibromialgia (FM) jest przewlekłym zespołem bólowym zaliczanym do schorzeń związanych z bólem nocyplastycznym. Charakteryzuje się rozległym bólem, przewlekłym zmęczeniem, zaburzeniami snu oraz pogorszeniem funkcji poznawczych, co w istotny sposób wpływa na jakość życia związaną ze zdrowiem (HRQoL). Mimo dostępności wielu metod leczenia, terapia fibromialgii nadal stanowi wyzwanie i często wymaga spersonalizowanego oraz wielowymiarowego podejścia.

W ciągu ostatniego roku coraz większą uwagę poświęcono zarówno nowym strategiom farmakologicznym, jak i innowacyjnym metodom leczenia niefarmakologicznego.

Wśród terapii farmakologicznych naltrekson w małych dawkach (Low-Dose Naltrexone, LDN) nadal wykazuje obiecujące działanie poprzez wpływ na neurozapalenie oraz ośrodkową sensytyzację (nadmierną wrażliwość ośrodkowego układu nerwowego na bodźce bólowe).

Badano również kannabinoidy oraz inne leki modulujące pracę układu nerwowego. Wstępne wyniki sugerują, że mogą one odgrywać rolę w łagodzeniu objawów choroby.

Ponadto we wczesnych fazach badań analizowane są nowe metody leczenia oparte na modulacji układu serotoninowego, w tym zastosowanie substancji psychodelicznych, takich jak psylocybina.

Lidokaina podawana dożylnie pozostaje możliwą opcją leczenia u wybranych pacjentów z fibromialgią oporną na standardową terapię, jednak najnowsze badania nie dostarczyły istotnych dowodów na rozszerzenie jej zastosowania klinicznego.

Coraz większe zainteresowanie budzą również nutraceutyki (substancje pochodzenia naturalnego wspierające zdrowie) oraz związki o działaniu przeciwutleniającym, zwłaszcza w kontekście poprawy funkcjonowania mitochondriów i ograniczania stresu oksydacyjnego.

Leczenie niefarmakologiczne nadal stanowi podstawę terapii fibromialgii. Najnowsze badania podkreślają znaczenie regularnej, odpowiednio zaplanowanej aktywności fizycznej, w tym ćwiczeń prowadzonych pod nadzorem specjalistów oraz programów rehabilitacyjnych wspieranych technologiami cyfrowymi.

Coraz większą uwagę zwraca się również na nowe metody neuromodulacji, takie jak:

nieinwazyjna stymulacja mózgu,
stymulacja nerwu błędnego.

Badane są także metody uzupełniające oraz terapie ukierunkowane na pracę z ciałem, które mogą korzystnie wpływać zarówno na odczuwanie bólu, jak i dobrostan emocjonalny.

Podsumowując, obecny stan wiedzy wskazuje, że najlepsze efekty daje biopsychospołeczne i wielomodalne podejście do leczenia, łączące metody farmakologiczne i niefarmakologiczne, dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Przyszłe badania powinny koncentrować się na dokładniejszym określaniu różnych podtypów fibromialgii oraz na identyfikacji czynników pozwalających przewidzieć, która terapia będzie najbardziej skuteczna u konkretnego pacjenta. Dzięki temu możliwe będzie dalsze rozwijanie spersonalizowanego leczenia.

Autorzy zwracają uwagę na kilka kluczowych zmian w podejściu do fibromialgii:
Fibromialgia jest uznawana za rzeczywistą chorobę neurologiczną, a nie jedynie problem psychologiczny lub „ból niewiadomego pochodzenia”.

Leczenie farmakologiczne fibromialgii – nowe kierunki i nowe zastosowania znanych leków

W ostatnich latach postęp w farmakologicznym leczeniu fibromialgii wynikał nie tyle z opracowania zupełnie nowych grup leków, ile z udoskonalania już stosowanych terapii, opracowywania nowych postaci leków oraz lepszego zrozumienia mechanizmów neurobiologicznych odpowiedzialnych za ból nocyplastyczny.

Badania opublikowane w 2025 roku potwierdzają ten kierunek rozwoju. Coraz większy nacisk kładzie się na leczenie oparte na mechanizmach choroby oraz dobieranie terapii do dominujących objawów konkretnego pacjenta.

Podjęzykowa cyklobenzapryna (TNX-102 SL)

Najważniejszą nowością jest podjęzykowa postać cyklobenzapryny (TNX-102 SL), która została zatwierdzona do stosowania w Stanach Zjednoczonych w sierpniu 2025 roku.

W przeciwieństwie do tradycyjnych tabletek lek wchłania się przez błonę śluzową jamy ustnej, dzięki czemu działa szybciej i osiąga stężenie lepiej odpowiadające stosowaniu przed snem. Celem jest przede wszystkim poprawa jakości snu, który jest jednym z głównych problemów osób z fibromialgią.

Autorzy podkreślają, że TNX-102 SL stanowi ważną innowację pod względem sposobu podawania i właściwości farmakokinetycznych, ale nie jest przełomowym lekiem zmieniającym przebieg choroby.

Leki rozluźniające mięśnie
Mały wpływ na:
- przewlekłe zmęczenie,
- ogólne nasilenie fibromialgii
Korzyści te wiążą się jednak z większym ryzykiem działań niepożądanych, takich jak:
- senność,
- uczucie zmęczenia,
- zaburzenia czucia,
co powodowało częstsze przerywanie leczenia.

Autorzy sugerują, że leki te najlepiej sprawdzają się u pacjentów, u których dominują:
- zaburzenia snu,
- bóle mięśniowo-powięziowe.

Naltrekson w małych dawkach (LDN)

Jednym z najczęściej omawianych leków pozostaje naltrekson w małych dawkach (LDN). Choć najnowsza metaanaliza nie wykazała jednoznacznej skuteczności LDN we wszystkich przewlekłych zespołach bólowych, u osób z fibromialgią pojawiły się wyraźne sygnały świadczące o jego korzystnym działaniu.
Prawdopodobny mechanizm obejmuje:
- zmniejszenie aktywności mikrogleju,
- ograniczenie neurozapalenia,
- zmniejszenie produkcji cytokin prozapalnych,
- osłabienie ośrodkowej sensytyzacji.

Jednak autorzy zaznaczają, że dotychczasowe badania są niewielkie i różnią się metodologią, dlatego potrzebne są większe próby kliniczne.

Dożylna lidokaina

Podawana dożylnie lidokaina nadal może być pomocna u wybranych pacjentów z bardzo nasilonymi objawami, zwłaszcza związanymi z ośrodkową sensytyzacją.

Psychodeliki

Coraz większym zainteresowaniem cieszą się badania nad:
psylocybiną, L*D, DMT.
Autorzy podkreślają jednak, że obecnie nie ma badań klinicznych potwierdzających skuteczność tych substancji u osób z fibromialgią.

Nutraceutyki i suplementy

Coraz więcej uwagi poświęca się również suplementom wspomagającym leczenie. Najlepiej oceniono:
Kwasy omega-3
Wysokie dawki kwasów omega-3 wiązały się z:
- zmniejszeniem bólu,
- obniżeniem nasilenia objawów,
- poprawą funkcjonowania.

Prawdopodobnie działają dzięki:
- efektowi przeciwzapalnemu,
- korzystnemu wpływowi na błony komórkowe.

Koenzym Q10, magnez i tryptofan
Połączenie tych składników również przynosiło korzyści:
- zmniejszenie bólu,
- poprawę snu,
- lepsze funkcjonowanie na co dzień.
Nie wykazano jednak jednoznacznej poprawy w zakresie przewlekłego zmęczenia.

Dotychczasowe leki nadal pozostają podstawą leczenia

Pomimo pojawiania się nowych metod, podstawę leczenia nadal stanowią:
inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), takie jak duloksetyna i milnacipran,
gabapentynoidy, takie jak pregabalina i gabapentyna.

Leki te zapewniają umiarkowaną skuteczność. Około 30–50% pacjentów osiąga klinicznie istotne zmniejszenie bólu, jednak odpowiedź na leczenie jest bardzo zróżnicowana.

Dlatego obecnie odchodzi się od podejścia polegającego na leczeniu „fibromialgii jako jednej choroby”. Coraz częściej leczenie dobiera się do dominujących objawów i współistniejących schorzeń konkretnego pacjenta.

Terapie niefarmakologiczne w fibromialgii:
obecne innowacje i podejścia wielomodalne
Ćwiczenia fizyczne i rehabilitacja

Aktywność fizyczna pozostaje najlepiej udokumentowaną naukowo metodą leczenia niefarmakologicznego fibromialgii (FM). Badania z 2025 roku potwierdzają, że najważniejszą innowacją nie jest samo „ćwiczenie”, ale przede wszystkim sposób, w jaki ćwiczenia są prowadzone, nadzorowane i utrzymywane w dłuższym czasie.

Lepszym rozwiązaniem są ustrukturyzowane programy rehabilitacyjne dopasowane do profilu pacjenta niż ogólne zalecenie typu „proszę więcej ćwiczyć”.

Jest to szczególnie ważne u osób, które mają:
- nasilone zmęczenie,
- trudności z regularnym wykonywaniem ćwiczeń,
- lęk przed ruchem i nasileniem bólu (fear-avoidance – unikanie aktywności z obawy przed pogorszeniem stanu).

Kluczowa zasada:
Należy rozpocząć od programu o małym obciążeniu i zwiększać intensywność dopiero wtedy, gdy pacjent czuje, że jest w stanie ją tolerować bez nasilenia objawów.

Autorzy podkreślają:
Ćwiczenia powinny pozostać leczeniem pierwszego wyboru w fibromialgii.
Jednak obecne dowody pokazują, że należy odejść od ogólnego zalecenia:
„Proszę więcej ćwiczyć”.
Na rzecz:
„Proszę realizować indywidualny, stopniowo zwiększany, nadzorowany program aktywności dopasowany do Pani/Pana objawów”.

Metody niefarmakologiczne również działają poprzez wiele mechanizmów.
- Ćwiczenia i rehabilitacja
Wpływają na:
regulację bólu,
równowagę układu autonomicznego,
funkcjonowanie mitochondriów (produkcję energii w komórkach).
- Terapie psychologiczne
Pomagają poprzez wpływ na:
sposób interpretacji bólu,
regulację emocji,
reakcję organizmu na stres,
zachowania związane z chorobą.
- Dieta i mikrobiom
Badania dotyczące jelit wskazują na coraz większe znaczenie osi:
jelita–mózg
oraz możliwy związek między:
składem mikrobioty jelitowej,
stanem zapalnym,
nasileniem objawów.
- Neuromodulacja
Metody takie jak:
stymulacja układu nerwowego,
elektrostymulacja za pomocą urządzeń noszonych na ciele,
podkreślają znaczenie regulacji sieci mózgowych i neuroplastyczności.

Jednak nadal problemem pozostaje brak jednolitych standardów stosowania tych metod.

https://www.clinexprheumatol.org/articles-recent-issue.asp?utm_source=chatgpt.com

Oddział Reumatologii, Szpital IRCCS Galeazzi-Sant’Ambrogio, Mediolan; Wydział Nauk Biomedycznych i Klinicznych, Uniwersytet Mediolański, Włochy
Oddział Reumatologii, Uniwersytet Politechniczny Marche, Szpital Carlo Urbani, Jesi, Włochy
Interdyscyplinarny Oddział Medycyny Bólu, Sekcja Reumatologii, Szpital Santa Maria Maddalena, Occhiobello (Rovigo), Włochy
Oddział Chorób Wewnętrznych H, Centrum Medyczne Tel Aviv Sourasky, Tel Awiw, Izrael
Fundacja Paolo Procacci, Rzym, Włochy
Wydział Psychologii Dynamicznej i Klinicznej oraz Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Sapienza w Rzymie, Włochy
Wydział Biotechnologii Medycznej i Medycyny Translacyjnej, Uniwersytet Mediolański, Włochy
Klinika Radiologii, Wydział Radiologii, Uniwersytet Politechniczny Marche, Ankona, Włochy
Wydział Nauk Klinicznych Układu Nerwowego, Villa S. Benedetto Menni, Albese con Cassano (Como), Włochy
Centrum Kliniczne i Badawcze Humanitas, Rozzano (Mediolan), Włochy
Oddział Reumatologii, Wydział Chorób Wewnętrznych, ASST Sette Laghi, Szpital Ospedale di Circolo, Fondazione Macchi, Varese, Włochy
IRCCS Istituto Auxologico Italiano, Oddział Medycyny Sportowej i Ćwiczeń, Mediolan, Włochy
Fundacja Ermete, Mediolan, Włochy
Opusmedica, organizacja non-profit zajmująca się opieką nad pacjentami i badaniami, Piacenza, Włochy
Oddział Przewlekłego Bólu Mięśniowo-Szkieletowego i Fibromialgii, Uniwersytecki Szpital Kliniczny Policlinico Umberto I, Uniwersytet Sapienza w Rzymie, Włochy

2026 Vol.44, N°6 - Table of contents