Relax & Heal Mind-Body Studio

Zadzwoń Wskazówki dojazdu Kontakt: praktyka

Relax & Heal Mind-Body Studio Szkolenia i programy rozwojowe są w przygotowaniu.

Przestrzeń zmiany przez rozwój — artykuły, praktyki i materiały psychoedukacyjne o stresie, emocjach, uważności, medytacji i świadomym kontakcie z ciałem, a także o jodze kundalini i jodze tantrycznej.

KRYZYS — ZAŁAMANIE CZY PUNKT ZWROTNY?O WZROŚCIE POTRAUMATYCZNYM I ROLI UWAŻNOŚCIKryzys psychologiczny pojawia się wtedy,...
08/10/2026

KRYZYS — ZAŁAMANIE CZY PUNKT ZWROTNY?
O WZROŚCIE POTRAUMATYCZNYM I ROLI UWAŻNOŚCI

Kryzys psychologiczny pojawia się wtedy, gdy wydarzenia lub zmiany w życiu naruszają naszą równowagę, a dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać. W klasycznej koncepcji Geralda Caplana jest to stan przeciążenia wymagający uruchomienia nowych sposobów działania i dostępnego wsparcia. (Caplan, 1964; Roberts i Ottens, 2005)

Może rozpocząć się po stracie, rozstaniu, diagnozie choroby albo utracie pracy. Bywa też związany z przejściem do nowego etapu życia. To, co wcześniej dawało poczucie bezpieczeństwa, zmienia się.

Pojawia się pytanie: „JAK MAM SIĘ TERAZ ODNALEŹĆ?”.

Kryzys odczuwamy w emocjach, myślach, ciele i codziennym funkcjonowaniu. Może przynosić silny lęk, smutek, złość, bezradność, trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji.
Często towarzyszą mu problemy ze snem, napięcie i nieustanne powracanie myślami do tego, co się wydarzyło. Zwykłe obowiązki zaczynają wymagać znacznie większego wysiłku.

KRYZYS NIESIE RYZYKO POGORSZENIA ZDROWIA, ALE MOŻE RÓWNIEŻ STAĆ SIĘ POCZĄTKIEM GŁĘBOKIEJ ZMIANY.

W niekorzystnym przebiegu przeciążenie narasta, człowiek może wycofywać się z relacji, tracić zdolność do pracy i dbania o siebie. Mogą rozwinąć się lub nasilić zaburzenia lękowe, depresja, także o ciężkim przebiegu, czy problemy związane z używaniem alkoholu. Po doświadczeniu traumatycznym możliwy jest również zespół stresu pourazowego — PTSD. Dlatego przedłużające się cierpienie i wyraźne pogorszenie funkcjonowania wymagają profesjonalnej pomocy.

Drugi możliwy kierunek to odbudowa, a u części osób również rozwój wykraczający poza wcześniejsze możliwości. Właśnie tutaj pojawia się pojęcie WZROSTU POTRAUMATYCZNEGO.
Richard Tedeschi i Lawrence Calhoun opisują go jako pozytywną zmianę psychologiczną powstającą w procesie zmagania się z następstwami bardzo trudnych doświadczeń.

Jej istotą jest PRZEKROCZENIE WCZEŚNIEJSZEGO POZIOMU FUNKCJONOWANIA W NIEKTÓRYCH OBSZARACH ŻYCIA. (Tedeschi i Calhoun, 2004)

Podobną możliwość opisywał Charles Carver, posługując się pojęciem:

THRIVING — rozwoju po przeciwnościach, obejmującego między innymi nowe umiejętności, większą pewność siebie czy poczucie bezpieczeństwa w relacjach. Odróżniał taki rozwój od samego odzyskania wcześniejszej równowagi. (Carver, 1998)

Na uproszczonym wykresie można to przedstawić tak: po spadku związanym z kryzysem linia wraca do wcześniejszego poziomu albo w określonym obszarze przekracza go i biegnie wyżej. Ten drugi przebieg obrazuje możliwość wzrostu.

W życiu taka zmiana zwykle potrzebuje czasu; bywa przeżywana jako JAKOŚCIOWY PRZEŁOM W ROZUMIENIU SIEBIE I SPOSOBIE ŻYCIA.

CO MOŻE SIĘ ROZWINĄĆ?

Badacze wyróżnili pięć obszarów: większe docenianie życia, pogłębienie relacji, poczucie osobistej siły, odkrywanie nowych możliwości oraz przemiany duchowe. (Tedeschi i Calhoun, 1996)

Ktoś zaczyna budować bliższe relacje, niż potrafił wcześniej. Ktoś odkrywa odwagę do zmiany kierunku zawodowego. Ktoś porządkuje wartości i wyraźniej rozpoznaje, na co chce przeznaczać swój czas. Poczucie siły może obejmować także świadomość: „Wiem, kiedy potrzebuję pomocy i potrafię o nią poprosić”.

W modelu Tedeschiego i Calhouna ważną rolę odgrywa przebudowa przekonań o sobie i świecie. Trudne wydarzenie podważa dotychczasowe poczucie przewidywalności. Z czasem, dzięki przeżywaniu emocji, refleksji i relacjom z innymi, człowiek może nadawać nowe znaczenie własnemu doświadczeniu i tworzyć inne sposoby działania. (Tedeschi i Calhoun, 2004)

WZROST I CIERPIENIE MOGĄ PRZY TYM WSPÓŁISTNIEĆ.

Człowiek może rozwijać nowe możliwości, nadal zmagając się z bólem lub objawami zaburzenia. Możliwy jest także powrót do równowagi bez poczucia wielkiej przemiany. Żadna z tych dróg nie jest sprawdzianem wartości człowieka.

W publikacji z 2025 roku analizowano 1230 amerykańskich weteranów badanych wielokrotnie w okresie dwóch lat. Przebieg deklarowanego wzrostu różnił się zależnie od historii traum, a wsparcie społeczne było istotnie związane z jego poziomem. (Canning i współpracownicy, 2025)

To wskazówka, że obecność ludzi, na których można liczyć, może pomagać również w rozwoju po traumie.

W innym badaniu z 2025 roku, obejmującym 231 osób leczonych z powodu raka płuca, mniejsze nasilenie cierpienia emocjonalnego przewidywało wyższy poziom deklarowanego wzrostu w późniejszych pomiarach. Było to badanie zależności, które samo w sobie nie dowodzi przyczynowości. (Chu i współpracownicy, 2025)

W praktyce sugeruje to, że ŁAGODZENIE CIERPIENIA MOŻE TWORZYĆ WIĘCEJ PRZESTRZENI NA ODBUDOWĘ I ROZWÓJ.

Jednym ze sposobów wspierania tego procesu jest MEDYTACJA UWAŻNOŚCI.
Polega na świadomym przyglądaniu się bieżącym doświadczeniom: myślom, emocjom i sygnałom płynącym z ciała. Ćwiczymy rozpoznawanie tego, co się w nas dzieje, kierowanie uwagą i mniej automatyczne reagowanie. Przegląd badań wskazuje, że zmniejszenie reaktywności emocjonalnej, zamartwiania się i uporczywego rozpamiętywania należy do mechanizmów działania programów opartych na uważności. (Gu i współpracownicy, 2015)

Mówiąc prościej: ZAUWAŻAJĄC WŁASNE REAKCJE, ZYSKUJEMY WIĘCEJ PRZESTRZENI, BY ZDECYDOWAĆ, CO Z NIMI ZROBIĆ.

Gdy pojawia się lęk, uczymy się go rozpoznawać i pytać o swoje potrzeby. Gdy myśli krążą wokół problemu, ćwiczymy powracanie do chwili obecnej. Rozwijamy wpływ na swoją uwagę i odpowiedź na emocje, bez oczekiwania, że będziemy kontrolować każdą pojawiającą się myśl.

W badaniu 252 kobiet z doświadczeniem raka piersi program oparty na uważności przyniósł większą poprawę w zakresie stresu oraz deklarowanego doceniania życia i dostrzegania nowych możliwości niż grupowa terapia wspierająco-ekspresyjna. Większość korzyści utrzymywała się przez rok. (Carlson i współpracownicy, 2016)

Pokazuje to, że program uważności może wspierać zarówno ulgę w cierpieniu, jak i odczuwanie pozytywnych zmian po trudnym doświadczeniu.

W silnym kryzysie praktyka może uzupełniać pomoc psychologiczną lub medyczną. Jej znaczenie polega na rozwijaniu kontaktu ze sobą i większej swobody w reagowaniu — umiejętności, które mogą wspierać odbudowę życia oraz tworzyć warunki do wzrostu potraumatycznego.

Szczerze zachęcam,
Agnieszka Zadrożna

Relax & Heal
Zmiana przez rozwój 💗

SELF-TALK. Mówię do siebie po imieniu.Zanim powiem sobie: „Ogarnij się!”Kiedy coś nam nie wychodzi, zdarza nam się powie...
01/10/2026

SELF-TALK. Mówię do siebie po imieniu.
Zanim powiem sobie: „Ogarnij się!”

Kiedy coś nam nie wychodzi, zdarza nam się powiedzieć sobie: „Ogarnij się”, „Ale jestem głupia”, „Znowu wszystko zepsułam”. Takie zdania mogą pojawiać się tak szybko, że nawet nie zauważamy, jak surowo siebie traktujemy.

Czasem przypominają słowa, które kiedyś słyszeliśmy od dorosłych. Jeśli rodzice, nauczyciele lub inne ważne osoby wielokrotnie nas poniżały, ich oceny mogły wpłynąć na sposób, w jaki nauczyliśmy się myśleć o sobie. Dawne „Nic nie potrafisz” może później powracać jako własne „Nic nie potrafię”. Tak może utrwalać się wzorzec samokrytycznego języka, z czasem uznawany za naturalny sposób odnoszenia się do siebie.

W rozmowach ze znajomymi nieraz słyszałam: „Ja tam dostawałam pasem od matki i od ojca, a nauczyciele ostro traktowali wszystkich. Nieraz słyszeliśmy: «Ty leniu!», «Ty idioto!». I jakoś wyszliśmy na ludzi”.
Te słowa mnie poruszają. Skłaniają też do pytania: czy zastanawiamy się, jak takie doświadczenia mogły wpłynąć na nasz stosunek do siebie, przeżywanie emocji i relacje z innymi? Jak reagujemy dziś na własne błędy? Czy potrafimy przyjąć krytykę bez poczucia, że podważa ona całą naszą wartość? Jakim językiem mówimy do siebie, kiedy potrzebujemy wsparcia?

W badaniu opartym na danych amerykańskiego National Comorbidity Survey analizowano informacje od 5614 osób w wieku 15–54 lat, dla których dostępne były kompletne dane; wyjściowa próba tej części badania obejmowała 5877 uczestników.

Wspominana przemoc słowna ze strony rodziców wiązała się z większą samokrytyką oraz nasileniem objawów lęku i depresji.

Samokrytyka statystycznie pośredniczyła w związku między przemocą słowną a tymi objawami [Sachs-Ericsson i współpracownicy, 2006].
Badanie miało charakter przekrojowy i opierało się na retrospektywnych relacjach, dlatego nie pozwala jednoznacznie ustalić zależności przyczynowych. Wskazuje jednak, że surowy stosunek do siebie warto rozpatrywać także w kontekście wcześniejszych doświadczeń relacyjnych.

Warto przyjrzeć się również temu, czy podobny surowy ton pojawia się w naszych rozmowach z dziećmi, partnerem, przyjaciółmi lub współpracownikami. To pytanie o własne wzorce reagowania i możliwość ich zmiany.

Pomocnym początkiem jest uważność skierowana na sposób, w jaki do siebie mówimy. Jakie słowa pojawiają się po błędzie? Jakim tonem zwracam się do siebie, kiedy czegoś się obawiam? Taka samoobserwacja daje okazję, by rozpoznać automatyczną reakcję i świadomie wybrać bardziej wspierającą odpowiedź.

CZYM JEST SELF-TALK?

Self-talk to mówienie do siebie — w myślach albo na głos. W codziennym języku możemy nazwać je rozmową lub dialogiem ze sobą. W tej wewnętrznej rozmowie oceniamy swoje zachowanie, interpretujemy doświadczenia, dodajemy sobie odwagi i zastanawiamy się, co zrobić dalej.

Możemy stopniowo nadawać jej bardziej życzliwy ton. Po pomyłce powiedzieć sobie: „Mogę to poprawić”. W trudniejszym dniu: „Mogę dać sobie chwilę przerwy”. Warto wybierać słowa, które są wiarygodne, uwzględniają rzeczywiste okoliczności i pozwalają potraktować siebie z szacunkiem.

Badacze zwrócili uwagę również na formę językową tych wypowiedzi. Jedną z badanych możliwości jest używanie własnego imienia. Może ono ułatwiać spojrzenie na swoje doświadczenie z pewnego dystansu — podobnie jak wtedy, gdy zastanawiamy się nad sytuacją innej osoby.

To zagadnienie łączy psychologię emocji z psycholingwistyką: dotyczy tego, jak sposób używania języka wiąże się z przyjmowaną perspektywą oraz regulacją przeżyć emocjonalnych.

DLACZEGO WŁASNE IMIĘ MOŻE POMAGAĆ?

Można mówić o sobie w trzeciej osobie: „Agnieszka może dać sobie chwilę przerwy”. Można też zwrócić się do siebie bezpośrednio: „Agnieszka, możesz dać sobie chwilę przerwy”. Ta druga wypowiedź jest gramatycznie w drugiej osobie. Obie formy mieszczą się w badaniach nad mówieniem do siebie z dystansu, określanym jako distanced self-talk.

Własne imię może być wskazówką ułatwiającą przyjęcie perspektywy obserwatora. W praktyce możemy połączyć tę zmianę perspektywy z życzliwą treścią: „Agnieszka, co mogłoby ci teraz pomóc?”. To sposób zwracania się do siebie przypominający głos bliskiej osoby, która rozumie trudność i chce udzielić wsparcia.

W serii siedmiu badań obejmujących łącznie 585 osób używanie własnego imienia i form innych niż pierwsza osoba zwiększało dystans do własnych przeżyć. W eksperymentach dotyczących stresu społecznego, między innymi wystąpienia publicznego i wywierania dobrego pierwszego wrażenia, uczestnicy odczuwali mniej dyskomfortu, a niezależni obserwatorzy lepiej oceniali ich wykonanie zadania [Kross i współpracownicy, 2014].

Wyniki te wskazują, że niewielka zmiana językowa może wspierać regulację emocji w sytuacjach, w których podlegamy ocenie innych.
Kolejnych danych dostarczyły dwa eksperymenty z wykorzystaniem EEG i funkcjonalnego rezonansu magnetycznego — fMRI. W pierwszym analizowano dane 29 z 37 uczestników oglądających przykre obrazy, a w drugim — 50 z 52 uczestników przywołujących negatywne wspomnienia autobiograficzne. Pozostałe dane wyłączono ze względu na zakłócenia zapisu lub problemy techniczne.

Podczas używania własnego imienia zamiast „ja” w badaniu EEG odnotowano osłabienie późnego potencjału dodatniego, czyli LPP — wskaźnika reaktywności emocjonalnej. W badaniu fMRI zaobserwowano natomiast mniejszą aktywność przyśrodkowej kory przedczołowej, uczestniczącej w przetwarzaniu informacji odnoszących się do siebie. Jednocześnie nie stwierdzono wzrostu mierzonych wskaźników kontroli poznawczej [Moser i współpracownicy, 2017].

Sugeruje to, że zmiana sposobu odnoszenia się do siebie może wspierać regulację emocji przy stosunkowo niewielkim dodatkowym wysiłku związanym z kontrolowaniem reakcji.

Badanie opublikowane w 2025 roku pokazało również znaczenie kontekstu. Przez dwa tygodnie 208 osób wielokrotnie w ciągu dnia opisywało swoje doświadczenia i sposób mówienia do siebie; zebrano 12 966 wypełnionych ankiet. Mówienie do siebie z dystansu, w porównaniu z używaniem pierwszej osoby, wiązało się poprawą samopoczucia w sytuacjach przygotowywania się do tego, co uczestnicy mieli powiedzieć lub zrobić. Podobnego związku nie wykazano w pozostałych badanych kontekstach [Schertz i współpracownicy, 2025].

Ponieważ było to badanie obserwacyjne, nie rozstrzyga ono, czy zmiana sposobu mówienia powodowała poprawę samopoczucia. Podpowiada jednak, że przygotowanie do ważnej rozmowy lub zadania może być szczególnie dobrym momentem na wypróbowanie tej formy self-talk.

MÓWIĘ DO SIEBIE PO IMIENIU

Możesz wypróbować tę praktykę przed ważnym wydarzeniem, po pomyłce albo w chwili zwątpienia. Potraktuj ją jako okazję do przyjrzenia się własnemu językowi i poszukania bardziej wspierającego sposobu odnoszenia się do siebie. W przykładach pojawia się imię Agnieszka; użyj własnego.

1. Zauważ, co do siebie mówisz
Zatrzymaj się przy jednym zdaniu, które właśnie przyszło ci do głowy. Zwróć uwagę na jego treść i ton. Czy odnosi się do konkretnego zachowania, czy ocenia ciebie jako osobę? Czy pomaga ci zrozumieć sytuację i zdecydować, co zrobić dalej?

2. Zwróć się do siebie po imieniu
Powiedz na przykład: „Agnieszka, to jest dla ciebie trudna chwila”. Możesz przyjąć ton kogoś bliskiego i życzliwego — osoby, przy której nie musisz zasługiwać na szacunek bezbłędnym zachowaniem.

3. Dodaj słowa wsparcia
Po pomyłce: „Agnieszka, popełniłaś błąd i nadal zasługujesz na szacunek. Możesz zastanowić się, jak go naprawić”.
Przed trudnym zadaniem: „Agnieszka, możesz zacząć od jednego małego kroku”.
Przy zmęczeniu: „Agnieszka, możesz dać sobie czas na odpoczynek”.
Wybierz zdanie odpowiadające twojej sytuacji. Zwróć uwagę, czy brzmi wiarygodnie i czy potrafisz je do siebie przyjąć.

4. Zapytaj, co może ci teraz pomóc
„Agnieszka, czego teraz potrzebujesz, żeby poradzić sobie z tą sytuacją?”.
Odpowiedź może dotyczyć odpoczynku, poproszenia o pomoc, przygotowania do rozmowy albo spokojnego poprawienia pomyłki. Sprawdź, czy po tej krótkiej rozmowie łatwiej ci spojrzeć na sytuację z większego dystansu i wybrać dalsze działanie.

Przy pierwszych próbach życzliwego mówienia do siebie po imieniu możesz czuć się nieswojo, zwłaszcza jeśli taki język jest dla ciebie nowy lub rzadko słyszałaś podobne słowa od innych.

W badaniu obejmującym 222 studentów i 53 terapeutów większa samokrytyka wiązała się z większą obawą przed okazywaniem sobie współczucia i przyjmowaniem go od innych [Gilbert i współpracownicy, 2011].

Jeśli podczas praktyki pojawi się wzruszenie, smutek lub łzy, daj sobie czas. Możesz zatrzymać się albo zrobić przerwę. Uczenie się bardziej życzliwego sposobu odnoszenia się do siebie może wymagać stopniowego oswajania słów, które wcześniej nie były częścią twojego doświadczenia.

Do takiej rozmowy możesz wracać również w zwyczajnych chwilach, przyglądając się temu, jaką relację ze sobą budujesz poprzez codzienny język.

Jakie zdanie chciałabyś dziś usłyszeć od kogoś, kto dobrze ci życzy? Spróbuj skierować je również do siebie, zaczynając od własnego imienia.

Szczerze zachęcam do spróbowania tej praktyki.

Agnieszka Zadrożna
Relax & Heal
Zmiana przez rozwój 💗

Karma a sprawiedliwośćCZY WIDZIMY TYLKO FRAGMENT WIĘKSZEJ RZECZYWISTOŚCI?Kiedy jesteśmy świadkami różnych wydarzeń, niem...
24/09/2026

Karma a sprawiedliwość
CZY WIDZIMY TYLKO FRAGMENT WIĘKSZEJ RZECZYWISTOŚCI?

Kiedy jesteśmy świadkami różnych wydarzeń, niemal automatycznie próbujemy je zrozumieć i ocenić. Ktoś został skrzywdzony. Ktoś zachował się nieuczciwie. Ktoś poniósł konsekwencje swoich decyzji, a ktoś inny, mimo że postępuje źle, przez długi czas wydaje się wychodzić z sytuacji bez żadnych strat. Widzimy cierpienie ludzi, którzy na nie nie zasłużyli, i powodzenie tych, których działania trudno uznać za uczciwe.

I wtedy pojawia się jedno z najbardziej podstawowych ludzkich pytań:

CZY ŚWIAT JEST SPRAWIEDLIWY?

We współczesnym zachodnim rozumieniu sprawiedliwość jest przede wszystkim pojęciem moralnym i społecznym. Jeśli ktoś wyrządza krzywdę, powinien ponieść odpowiedzialność. Jeśli ktoś został skrzywdzony, powinien otrzymać ochronę, zadośćuczynienie albo możliwość naprawienia szkody. Patrzymy więc na wydarzenie i próbujemy ocenić, czy to, co się wydarzyło, było właściwe, uczciwe i proporcjonalne.

Wschodnia koncepcja karmy wychodzi jednak z nieco innego punktu.

Karma oznacza przede wszystkim działanie i jego konsekwencje. Nie musi być rozumiana jako rodzaj kosmicznego systemu nagród i kar, w którym dobre zachowanie zostaje nagrodzone, a złe ukarane. W klasycznych tradycjach indyjskich jest raczej częścią znacznie szerszego sposobu rozumienia przyczynowości: każde działanie powstaje w określonych warunkach, wynika z wcześniejszych doświadczeń i intencji, a jednocześnie samo staje się przyczyną kolejnych wydarzeń.

Można więc powiedzieć, że zachodnie pytanie brzmi często:
„CZY TO, CO SIĘ WYDARZYŁO, BYŁO SPRAWIEDLIWE?”
Natomiast perspektywa karmiczna może prowadzić do innego pytania:
„JAKIE PROCESY DOPROWADZIŁY DO TEGO WYDARZENIA I JAKIE KONSEKWENCJE URUCHOMI ONO DALEJ?”

Kiedy patrzymy na konkretną sytuację, widzimy zazwyczaj tylko jej niewielki wycinek. Widzimy, że ktoś coś zrobił i nastąpił określony skutek, a na tej podstawie formułujemy ocenę. Nie znamy jednak wszystkich wcześniejszych doświadczeń, intencji, decyzji, relacji, uwarunkowań społecznych czy psychicznych, które doprowadziły do tego momentu. Przede wszystkim nie znamy również dalszego ciągu wydarzeń. Nie wiemy, jakie konsekwencje obecnej sytuacji ujawnią się za miesiąc, kilka lat czy znacznie później.

I być może właśnie tutaj znajduje się jedna z najciekawszych różnic pomiędzy potocznym pojęciem sprawiedliwości a koncepcją karmy. Karma nie musi mówić: „Wszystko, co się wydarza, jest sprawiedliwe.” Może raczej przypominać: „Nie widzisz całego procesu.”

KARMA POZOSTAWIA ŚLAD

W filozofii jogi niezwykle ważne jest pojęcie saṃskāra. Można je rozumieć jako psychiczny ślad pozostawiony przez doświadczenie lub działanie, który wpływa na późniejsze reakcje i zwiększa prawdopodobieństwo powtarzania określonych sposobów funkcjonowania.

To interesujący punkt styku z psychologią.
Pokazuje, że nasze działania rzeczywiście mogą zmieniać prawdopodobieństwo naszych przyszłych działań.

W badaniu dotyczącym kształtowania nawyków wykazano, że regularne powtarzanie zachowania w podobnym kontekście stopniowo zwiększa jego automatyczność (Lally et al., 2010). Innymi słowy: im częściej zachowujemy się w określony sposób, tym łatwiej ten sposób reagowania może pojawić się ponownie.

Wood i Neal (2007) zwracają uwagę, że nawyk powstaje poprzez stopniowe tworzenie związku pomiędzy sytuacją a określoną reakcją. Z czasem sam kontekst może uruchamiać zachowanie bez potrzeby każdorazowego świadomego podejmowania decyzji.

Mówiąc prościej: określona sytuacja może zacząć wywoływać znaną reakcję, zanim zdążymy świadomie wybrać, co chcemy zrobić.
W pewnym sensie starożytna koncepcja saṃskāry dotyka podobnego punktu widzenia: TO, CO ROBIMY, POZOSTAWIA W NAS ŚLAD. Jest to czytelny punkt spotkania dawnej refleksji filozoficznej ze współczesną wiedzą o uczeniu się i nawykach.

Jeżeli człowiek wielokrotnie reaguje agresją, agresja może stawać się coraz łatwiej dostępnym sposobem reagowania. Jeśli przez lata wykorzystuje manipulację jako metodę osiągania celu, nie tylko wpływa na innych ludzi, ale również utrwala określony sposób budowania relacji. Jeżeli natomiast uczy się zatrzymywać przed automatyczną reakcją, obserwować własne emocje i wybierać odpowiedź bardziej świadomie, również tworzy nowe wzorce.
Konsekwencją działania nie jest więc wyłącznie to, co wydarzy się później na zewnątrz. Konsekwencją może być również to, kim stopniowo staje się człowiek, który w określony sposób działa.

KLEŚA — ZANIM POJAWI SIĘ DZIAŁANIE

Klasyczna joga opisuje również kleśa — uwarunkowania psychiczne, które wpływają na sposób, w jaki człowiek postrzega rzeczywistość i na nią reaguje.
Patańdżali wymienia między innymi avidyā — niewiedzę lub błędne rozpoznanie rzeczywistości, asmitā — identyfikację z ego, rāga — przywiązanie, dveṣa — awersję oraz abhiniveśa — głęboko zakorzenione przywiązanie do życia i lęk przed jego utratą.
W tym ujęciu działanie nie pojawia się w próżni. Zanim człowiek coś zrobi, istnieje już sposób, w jaki interpretuje sytuację, czego pragnie, czego się obawia, czego próbuje uniknąć i z czym się utożsamia.
To właśnie dlatego dwie osoby mogą znaleźć się w niemal identycznej sytuacji i zareagować zupełnie inaczej.
Jedna odbierze czyjeś słowa jako atak. Druga jako informację. Jedna natychmiast odpowie agresją. Druga zatrzyma się i spróbuje sprawdzić, co właściwie się wydarzyło.

W języku współczesnej psychologii powiedzielibyśmy zapewne o znaczeniu interpretacji, schematów poznawczych, uczenia się, wcześniejszych doświadczeń i automatycznych wzorców reagowania. Filozofia jogi opisuje ten proces za pomocą innego języka, ale podobnie kieruje uwagę nie tylko na samo zachowanie, lecz także na to, z czego ono wyrasta.

A CO NA TO WSZYSTKO MÓWI TA**RA?

Ta**ra obejmuje wiele tradycji hinduistycznych i buddyjskich, które różnią się między sobą sposobem rozumienia świadomości, człowieka, wyzwolenia czy samej karmy.
W hinduistycznych tradycjach tantrycznych, między innymi w niedualnym śiwaizmie kaszmirskim, rozwijanym w nurtach takich jak Trika, Kaula czy Pratyabhijñā, rzeczywistość nie jest postrzegana jako zbiór całkowicie oddzielonych od siebie bytów. Szczególnie w filozofii Abhinavagupty człowiek i jego doświadczenie są ujmowane jako element znacznie większej rzeczywistości świadomości.
W buddyjskiej Vajrayānie karma pozostaje natomiast związana z intencją, działaniem i jego konsekwencjami, ale pojawia się również szeroka perspektywa współzależności. Człowiek nie funkcjonuje w izolacji. Jego działanie wpływa na innych ludzi, ich reakcje wpływają na kolejnych, a skutki jednego wydarzenia mogą rozchodzić się znacznie dalej, niż jesteśmy w stanie przewidzieć.

I właśnie ta perspektywa wydaje mi się szczególnie interesująca.
Każde nasze działanie pojawia się w określonej sieci zależności. Jedna decyzja może zmienić relację. Ta relacja może wpłynąć na kolejnego człowieka. Jedno zdanie może pozostać w czyjejś pamięci przez wiele lat. Jedna reakcja rodzica może wpłynąć na sposób, w jaki dziecko będzie później interpretowało podobne sytuacje. Jedno doświadczenie może zmienić sposób funkcjonowania człowieka znacznie dłużej, niż trwało samo wydarzenie.

NIE JESTEŚMY WIĘC WYŁĄCZNIE OBSERWATORAMI RZECZYWISTOŚCI.
CAŁY CZAS JĄ WSPÓŁTWORZYMY.

KARMA I DHARMA

Obok karmy pojawia się jeszcze jedno istotne pojęcie — dharma.
W zależności od tradycji może ono oznaczać porządek, zasadę, powinność, właściwe działanie czy życie zgodne z określonym porządkiem etycznym.
To ważne, ponieważ koncepcja karmy nie powinna prowadzić do bierności.

Jeśli widzę krzywdę, nie oznacza to:
„TO JEGO KARMA, WIĘC NIE POWINIENEM INGEROWAĆ.”
Moja reakcja również staje się działaniem. Pomoc jest działaniem. Sprzeciw jest działaniem. Milczenie również może nim być.

Można więc powiedzieć, że karma zwraca uwagę na konsekwencje działania, natomiast dharma stawia pytanie:
„JAK POWINIENEM ZACHOWAĆ SIĘ TERAZ?”
I właśnie dlatego szeroko rozumiana perspektywa karmiczna nie musi oznaczać rezygnacji z odpowiedzialności. Przeciwnie — może prowadzić do większej świadomości tego, że każda reakcja staje się początkiem kolejnych konsekwencji.

PUŁAPKA „SPRAWIEDLIWEGO ŚWIATA”

Z koncepcji karmy łatwo stworzyć przekonanie:
„Skoro komuś wydarzyło się coś złego, widocznie w jakiś sposób na to zasłużył.”

Psychologia pokazuje, jak niebezpieczny może być taki sposób myślenia.

Melvin Lerner (1980) opisał zjawisko wiary w sprawiedliwy świat — potrzebę przekonania, że ludzie otrzymują to, na co zasługują.
Takie przekonanie może dawać poczucie bezpieczeństwa. Jeżeli świat jest sprawiedliwy, możemy wierzyć, że wystarczy właściwie postępować, aby uchronić się przed cierpieniem.

Problem pojawia się wtedy, kiedy spotykamy osobę, której stało się coś złego bez jej winy. Jeśli bardzo silnie potrzebujemy zachować przekonanie o sprawiedliwości świata, możemy nieświadomie zacząć szukać winy w samej osobie pokrzywdzonej.

Badania pokazują, że w określonych warunkach potrzeba zachowania wiary w sprawiedliwy świat może sprzyjać obwinianiu niewinnych ofiar (van den Bos & Maas, 2009). W praktyce oznacza to, że pragnienie, aby świat wydawał się uporządkowany i przewidywalny, może osłabiać empatię wobec człowieka, którego spotkała krzywda.

Dlatego istnieje zasadnicza różnica pomiędzy stwierdzeniem:
„Nie znam wszystkich przyczyn tego, co się wydarzyło.”
a:
„Skoro to się wydarzyło, człowiek musiał sobie na to zasłużyć.”
Pierwsze jest świadomością ograniczeń naszego poznania.
Drugie jest osądem.

CZY KARMA WYJAŚNIA SPRAWIEDLIWOŚĆ ŚWIATA?

Nauka może badać psychologiczne i społeczne konsekwencje naszych działań, procesy uczenia się, kształtowanie nawyków, wpływ doświadczeń na późniejsze zachowanie czy sposób, w jaki ludzie rozumieją sprawiedliwość.
Nie może potwierdzić metafizycznego założenia, że istnieje uniwersalny mechanizm moralny, który rozlicza działania człowieka na przestrzeni kolejnych wcieleń.
Może jednak pokazać, że wiele naszych działań rzeczywiście uruchamia konsekwencje, których nie dostrzegamy w momencie podejmowania decyzji. Powtarzane zachowania mogą utrwalać określone sposoby reagowania. Nasze działania wpływają na relacje. Reakcje innych ludzi wpływają później na nas. Jedno wydarzenie staje się częścią kolejnego.

Być może więc karma nie musi oznaczać:
„Świat zawsze jest sprawiedliwy.”

Może być raczej zaproszeniem do przyjęcia szerszej perspektywy:
„To, co widzę teraz, nie musi być całością procesu.”

Możemy jednocześnie nazywać krzywdę krzywdą, chronić osobę, która jej doświadcza, stawiać granice i domagać się odpowiedzialności, a jednocześnie zachować świadomość, że nie znamy całej historii i nie potrafimy przewidzieć wszystkich konsekwencji tego, co właśnie się wydarza.

I być może właśnie w tym miejscu spotykają się karma, psychologia i współczesne pojęcie odpowiedzialności.
Nie w przekonaniu, że potrafimy wyjaśnić wszystkie wydarzenia.
Nie w próbie usprawiedliwiania cierpienia.
Ale w świadomości, że nasze działania pozostawiają ślad — w nas samych, w innych ludziach i w relacjach, które tworzymy.

Dlatego być może najważniejsze pytanie związane z karmą nie brzmi:
„Czy świat mnie kiedyś nagrodzi lub ukarze?”
Ale:
„Co swoim działaniem uruchamiam dalej?”
Bo nawet jeśli widzimy tylko fragment rzeczywistości, nadal mamy wpływ na to, jaki fragment dopiszemy do niej sami.

Namaste
Agnieszka Zadrożna

Relax & Heal
Zmiana przez rozwój 💗

CZY MOŻNA BYĆ SZCZĘŚLIWYM?JAK BUDOWAĆ DOBROSTAN — PRAKTYKA WDZIĘCZNOŚCIPoranek. Ciepły kubek w dłoniach, światło wpadają...
17/09/2026

CZY MOŻNA BYĆ SZCZĘŚLIWYM?
JAK BUDOWAĆ DOBROSTAN — PRAKTYKA WDZIĘCZNOŚCI

Poranek. Ciepły kubek w dłoniach, światło wpadające przez okno. Przez chwilę jesteś tutaj. A potem myśli biegną dalej: do obowiązków, niedokończonych spraw, tego, czego jeszcze brakuje.
„Będę szczęśliwa, kiedy wszystko się ułoży” — być może znasz tę myśl. Kiedy minie trudny czas. Kiedy rozwiążę problemy. Kiedy wreszcie będę mogła odetchnąć. Każdy z nas czeka na coś innego — ma swoje „kiedy”. A Ty? Jakie jest Twoje „kiedy”?

Tymczasem życie płynie. Przeplata sukcesy z porażkami, bliskość z tęsknotą, spokój z niepewnością. Czasami, gdy przewlekły stres i zmęczenie osłabiają nas dzień po dniu, zdarza nam się pomyśleć, że nasze życie jest zbyt trudne, że innym układa się lepiej, że to wszystko nas przerasta.

Nasze historie i ciężary bardzo się różnią. Różnią się też nasze zasoby i możliwości radzenia sobie. Pamiętajmy, że zasoby zawsze możemy powoli odbudować — jednym ze sposobów jest rozwój. W trudnych okresach mogą pojawiać się też chwile ulgi czy bliskości, a w pomyślnych — smutek i niepewność.

CZY MOŻNA BYĆ SZCZĘŚLIWYM?

Można doświadczać szczęścia i budować satysfakcję z życia. Smutek i inne trudne emocje pozostają częścią ludzkiego doświadczenia. Dobre życie mieści w sobie wiele kolorów i wiele emocji.

CO MÓWI PSYCHOLOGIA POZYTYWNA?

Martin Seligman i Mihály Csíkszentmihályi, współtwórcy współczesnej psychologii pozytywnej, postawili pytanie: co pomaga człowiekowi dobrze żyć, rozwijać się i korzystać ze swoich możliwości? Poszerzyli zainteresowania psychologii o mocne strony, sens i warunki sprzyjające rozkwitowi człowieka. [Seligman i Csíkszentmihályi, 2000]

Psychologia pozytywna bada te zagadnienia naukowo. Sama zachęta „myśl pozytywnie” nie wyczerpuje jej przesłania.
W modelu PERMA Seligman wyróżnił pięć elementów dobrostanu: pozytywne emocje, zaangażowanie, relacje, sens i osiągnięcia. Csíkszentmihályi opisywał również flow — głębokie pochłonięcie czynnością, której wyzwania odpowiadają naszym umiejętnościom. Możemy doświadczać go podczas tworzenia, nauki czy pracy.
W codzienności oznacza to dbanie o bliskie relacje, znajdowanie angażujących zajęć, działanie zgodnie z wartościami i wybieranie osiągalnych celów. Czasem dobrym początkiem jest rozmowa, powrót do pasji albo wykonanie jednego ważnego kroku.

SZCZĘŚCIE JEST SZERSZE NIŻ CHWILA RADOŚCI

Ed Diener opisywał dobrostan subiektywny przez satysfakcję z życia oraz doświadczanie przyjemnych i nieprzyjemnych emocji. Chwilowy nastrój jest więc tylko częścią obrazu. Możemy mieć trudny dzień, a jednocześnie cenić swoje życie. [Diener, 1984]

Carol Ryff zwracała uwagę także na samoakceptację, autonomię, relacje, radzenie sobie z codziennością, cel życiowy i rozwój. Jej podejście pomaga zrozumieć, dlaczego coś wymagającego wysiłku może jednocześnie dawać poczucie spełnienia. [Ryff, 2014]

O dobrostan warto więc troszczyć się również w trudniejszym okresie.

UWAŻNOŚĆ ZAPRASZA DO ZAUWAŻENIA BIEŻĄCEGO DOŚWIADCZENIA.
WDZIĘCZNOŚĆ KIERUJE UWAGĘ KU TEMU, CO W NIM CENIMY.

WDZIĘCZNOŚĆ — CO MÓWIĄ BADANIA?

Wdzięczność to dostrzeganie i docenianie dobra, które otrzymujemy lub którego doświadczamy. Rozwijaniu jej służy zapisywanie takich chwil albo wyrażanie podziękowań.

Metaanaliza opublikowana w 2025 roku w „PNAS”, obejmująca 145 publikacji i blisko 25 tysięcy uczestników z 28 krajów, wykazała poprawę dobrostanu po ćwiczeniach wdzięczności. Większe efekty obserwowano w odniesieniu do pozytywnych emocji. Wyniki różniły się między badaniami i kontekstami. [Choi i współpracownicy, 2025]

Badania z użyciem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego pokazują związek wdzięczności z aktywnością m.in. przyśrodkowej kory przedczołowej, uczestniczącej w ocenianiu znaczenia doświadczeń i przetwarzaniu informacji społecznych. [Fox i współpracownicy, 2015]
W jednym badaniu osoby piszące listy wdzięczności wykazywały większą reakcję tego obszaru na wdzięczność podczas zadania wykonanego trzy miesiące później. Sugeruje to, że praktyka może zwiększać wrażliwość mózgu na późniejsze doświadczanie wdzięczności, a jej oddziaływanie wykraczać poza chwilę pisania listu. Sam ten wynik nie jest jednak bezpośrednią miarą poziomu szczęścia.W tych badaniach mierzono aktywność mózgu. Nie badano wydzielania dopaminy, serotoniny czy oksytocyny. [Kini i współpracownicy, 2016]

Badania dowodzą, że praktykowanie wdzięczności może więc pomagać nam czuć się trochę lepiej na co dzień oraz, że ćwiczenie wdzięczności może pomagać nam wyraźniej ją odczuwać także później, po zakończeniu ćwiczeń.

Przekierowanie uwagi z tego, czego nam brakuje, co było złego, co męczy, wypala, złości, smuci, zabiera energię i siły, na to co mamy, co dodaje siły, co życie nam przynosi dobrego (choćby te małe rzeczy). Zmienia nasz sposób postrzegania, samoświadomość i buduje dobrostan. Często zafiksowani na negatywach nie zauważamy pozytywnej strony naszego życia, dlatego praktykowanie wdzięczności pozwala nam ją dostrzec i powrócić do równowagi. Nie jest lekiem na całe zło, ale elementem układanki naszego samopoczucia.

WDZIĘCZNOŚĆ W TRUDNYM CZASIE

Kiedy przeżywamy kryzys, czasami trudno znaleźć cokolwiek dobrego. Punktem wyjścia bywa coś bardzo małego, co choć trochę nas wspiera: czyjaś życzliwość, smaczny posiłek, chwila odpoczynku.
Dla kogoś będzie to własne ciało i to, co wciąż pozwala robić. Dla kogoś — samo życie, kolejny poranek, dzień czy noc, czyjś uśmiech lub sama obecność. A także możliwość spróbowania jeszcze raz — być może każdego dnia. Możemy codziennie zaczynać coś od nowa.

Zauważenie „szczegółu” może dać chwilę ulgi, bliskości lub nadziei. Ból nadal może być obecny, a obok niego pojawić się coś, na czym można oprzeć uwagę. „Jest mi trudno, a jednocześnie coś jeszcze dostaję od życia”. Obie te rzeczy mogą być prawdziwe.

Wdzięczność nie jest obowiązkiem ani miarą tego, jak dobrze radzimy sobie z cierpieniem. Jeśli dziś trudno ją poczuć, dobrym początkiem bywa pytanie: „Co choć odrobinę ułatwiło mi ten dzień?”.

KRÓTKA PRAKTYKA WDZIĘCZNOŚCI

Na praktykę przeznacz dwie–trzy minuty — wieczorem albo w spokojnej chwili dnia.
1. Zatrzymaj się. Usiądź wygodnie i zauważ kilka naturalnych oddechów. Oczy mogą pozostać otwarte.
2. Wybierz jedną rzecz. Zapytaj: „Co dziś doceniam?”. To może być życzliwe słowo, ciepło słońca, pomoc, znaleziony czas na odpoczynek albo możliwość przeżycia kolejnego dnia czy sam fakt, że zauważam, widzę, postrzegam, mogę myśleć.
3. Przywołaj konkret. Co się wydarzyło? Co zobaczyłaś, usłyszałaś lub poczułaś? Pozostań przez chwilę z tym wspomnieniem.
4. Nazwij znaczenie. Dokończ: „To jest dla mnie ważne, ponieważ…”.
5. Zapisz (lub pomyśl) jedno zdanie. „Dziś jestem wdzięczna za…”. Jeśli chcesz, dopisz kolejne rzeczy lub podziękuj komuś za konkretny gest. Jedna rzecz wystarczy.
6. Zauważ swoją reakcję. Być może pojawi się odrobina ciepła, ulgi albo wzruszenia. Pozostaw sobie przestrzeń na własne doświadczenie — także wtedy, gdy nastrój pozostaje podobny.

Jeśli ta praktyka Ci służy, warto do niej wracać, za każdym razem dostrzegając inne szczegóły.

A podczas kolejnego poranka być może zauważysz ciepło kubka odrobinę uważniej. Codzienne sprawy nadal będą czekały. Obok nich znajdzie się jednak chwila, którą możesz docenić już teraz. Powoli takie momenty będą budować, pomagać, wspierać, wpływać pozytywnie na resztę spraw.

NIE MUSIMY BYĆ SZCZĘŚLIWI PRZEZ CAŁY CZAS, ABY ODNAJDYWAĆ SZCZĘŚCIE W SWOIM ŻYCIU.

Publikowane praktyki są wsparciem, ale nie zastępują porady lekarza czy psychologa. Jeśli samodzielna praktyka jest dla Ciebie zbyt trudna lub czujesz, że potrzebujesz pomocy, zwróć się do specjalisty.

Co dziś doceniasz — choćby drobnego? Zapraszam do podzielenia się w komentarzu i obserwowania Relax & Heal po kolejne praktyki wspierające dobrostan i samoświadomość.

Agnieszka Zadrożna💗
Relax & Heal — Zmiana przez rozwój

Adres

Kazimierzowska 69
Warsaw
02-518

Telefon

+48504657943

Strona internetowa

Powiadomienia

Bądź na bieżąco: wyślemy Ci e-mail, gdy Relax & Heal Mind-Body Studio opublikuje nowości i promocje. Twój adres e-mail nie zostanie wykorzystany do żadnego innego celu, a subskrypcję możesz anulować w dowolnym momencie.

Kontakt: Praktyka

Wyślij wiadomość do Relax & Heal Mind-Body Studio:

Skróty

Udostępnij