20/09/2026
Naukowe Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej opracowało 10 standardów odpowiedzialnej praktyki terapeutycznej, czyli jak rozpoznać bezpieczną i profesjonalną terapię.
Po czym poznać bezpieczną i profesjonalną psychoterapię?
10 standardów odpowiedzialnej praktyki psychoterapeutycznej
Stanowisko Naukowego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej
Niedawny reportaż Wirtualnej Polski „Staram się pokonać twojego demona”, a wcześniej inne publikacje dotyczące szokujących doświadczeń osób korzystających z uslug osób podających się za psychoterapeutów, wywołały publiczną dyskusję o bezpieczeństwie leczenia.
Odnosząc się wyłącznie do materiałów opublikowanych przez redakcję, jako Naukowe Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej chcemy powiedzieć jasno: jeżeli przedstawione w tych doniesieniach praktyki przebiegały w opisany sposób, są one sprzeczne z zasadami profesjonalnej, bezpiecznej i odpowiedzialnej psychoterapii.
17 września obchodziliśmy ustanowiony przez WHO Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta – chcemy przyczynić się do zwiększenia świadomości społecznej tego, na czym polega profesjonalna psychoterapia i jakie są zasady prowadzenia jej w bezpieczny sposób.
Poniżanie, ośmieszanie, zastraszanie, wymuszanie uległości oraz wykorzystywanie zależności pacjenta nie stają się dopuszczalne tylko dlatego, że zostają nazwane konfrontacją, techniką terapeutyczną albo elementem określonej szkoły psychoterapii.
Odwołanie do autorytetu terapeuty, szkolenia czy superwizji również nie usprawiedliwia automatycznie żadnej interwencji.
Psychoterapia może dotykać bolesnych doświadczeń i wywoływać silne emocje. Nie każda trudna sesja, nieporozumienie ani różnica zdań świadczą o niewłaściwie prowadzonej terapii.
Dyskomfort nie jest jednak tym samym co upokorzenie, przymus czy zastraszanie. Intensywność emocji nie stanowi sama w sobie dowodu, że terapia jest skuteczna.
Evidence-based practice oznacza odpowiedzialny sposób podejmowania decyzji klinicznych: korzystanie z najlepszej dostępnej wiedzy, własnych kompetencji oraz wiedzy o konkretnym pacjencie, a także sprawdzanie efektów terapii i modyfikowanie postępowania, gdy jest to potrzebne.
Praktyka oparta na dowodach naukowych nie sprowadza się do zamkniętej listy jedynych „właściwych” szkół.
Nie oznacza jednak również, że wszystkie podejścia i wszystkie interwencje mają jednakowo mocne uzasadnienie naukowe.
Poniższe zasady opisują zawodowy i etyczny standard psychoterapii.
Nie są one jedynie stwierdzeniami, ale również merytorycznymi wnioskami płynącymi z najnowszych badań nad psychoterapią.
W najbliższych tygodniach rozwiniemy każdą z tych 10 zasad bezpieczeństwa pokazując na jakich badaniach się opiera.
1. Podstawy naukowe i odpowiedzialność kliniczna.
Stosowane metody powinny mieć adekwatne uzasadnienie naukowe i kliniczne, odpowiednie do problemu, potrzeb oraz celów terapii. Należy uwzględniać zarówno siłę dostępnych dowodów, jak i ich ograniczenia.
Tradycja szkoły, autorytet nauczyciela ani osobiste przekonanie psychoterapeuty nie zastępują rzetelnej wiedzy.
Jednocześnie sama deklaracja pracy w nurcie o potwierdzonej skuteczności nie sprawia, że każda zastosowana w nim interwencja staje się właściwa. Znaczenie mają sposób użycia metody, kompetencje terapeuty, kontekst kliniczny oraz rzeczywiste skutki dla pacjenta.
2. Rzetelne przygotowanie i weryfikowalny status zawodowy.
Psychoterapia wymaga kompleksowego szkolenia obejmującego wiedzę kliniczną, psychopatologię, praktykę terapeutyczną, etykę, staż kliniczny i pracę pod superwizją. Krótki kurs pojedynczej techniki nie jest równoważny z przygotowaniem do prowadzenia psychoterapii.
Osoba korzystająca z terapii powinna mieć możliwość uzyskania jasnej informacji o wykształceniu terapeuty, ukończonym lub trwającym szkoleniu, posiadanych certyfikatach, przynależności zawodowej oraz sposobie zweryfikowania tych danych.
Terapeuta pozostający w trakcie szkolenia powinien otwarcie informować o swoim statusie.
3. Rzetelna kwalifikacja i terapia dopasowana do pacjenta.
Przed rozpoczęciem terapii potrzebna jest adekwatna ocena trudności, potrzeb, zasobów, zagrożeń, wskazań i ewentualnych przeciwwskazań.
Cele oraz sposób pracy powinny być ustalane z uwzględnieniem wartości, preferencji, kontekstu życiowego i możliwości konkretnej osoby.
To metodę dobiera się do pacjenta, nie pacjenta do metody.
Jeżeli terapeuta nie posiada potrzebnych kompetencji albo inna forma pomocy będzie bardziej odpowiednia, powinien zaproponować konsultację lub skierowanie do właściwego specjalisty.
Dobrostan pacjenta ma pierwszeństwo przed przywiązaniem terapeuty do jednej szkoły czy techniki.
4. Świadoma zgoda i jasny kontrakt.
Pacjent powinien rozumieć, na co się umawia. Przed rozpoczęciem terapii należy w zrozumiały sposób omówić proponowaną formę i cele pracy, jej możliwe korzyści, ograniczenia i ryzyko, dostępne alternatywy, częstotliwość spotkań, opłaty, zasady odwoływania sesji, kontakt poza spotkaniami, przerwy, poufność, postępowanie w sytuacji kryzysowej oraz zasady kończenia terapii.
Świadoma zgoda nie jest jednorazowym podpisem, lecz trwającym procesem. Istotne zmiany sposobu pracy powinny zostać wyjaśnione i omówione. Nagrywanie sesji, udział osób trzecich oraz interwencje nietypowe lub wykraczające poza uzgodnioną formę terapii wymagają odrębnej dobrowolnej zgody. Zgoda pacjenta nie czyni dopuszczalnym działania krzywdzącego ani wykorzystującego jego zależność.
5. Poufność i ochrona informacji.
Sam fakt korzystania z psychoterapii, treść spotkań oraz dokumentacja podlegają ochronie. Pacjent powinien wiedzieć, w jaki sposób zabezpieczane są informacje, kto może mieć do nich dostęp oraz w jakich prawnie lub etycznie uzasadnionych sytuacjach poufność może zostać ograniczona.
Omawianie terapii w superwizji powinno odbywać się z poszanowaniem prywatności i przy ograniczeniu danych pozwalających zidentyfikować pacjenta. Nagrania oraz rozpoznawalny materiał kliniczny nie mogą być wykorzystywane w dydaktyce, publikacjach, badaniach, mediach ani promocji terapeuty bez odpowiedniej podstawy i odrębnej zgody.
Psychoterapia online podlega tym samym standardom. Wymaga dodatkowo omówienia zasad ochrony danych, sposobu postępowania w razie utraty połączenia oraz procedury kryzysowej.
6. Profesjonalne granice i zakaz wykorzystywania zależności.
Asymetria relacji terapeutycznej zwiększa odpowiedzialność terapeuty. Relacja nie może służyć zaspokajaniu jego potrzeb emocjonalnych, seksualnych, finansowych, towarzyskich, zawodowych ani światopoglądowych.
Kontakty erotyczne lub seksualne z pacjentem są niedopuszczalne. Zakończenie terapii nie oznacza automatycznie ustania zależności, nierownowagi w relacji ani ryzyka wykorzystania.
Terapeuta powinien także co do zasady unikać relacji podwójnych i konfliktów interesów, szczególnie gdy mogą ograniczać swobodę pacjenta, zaburzać osąd kliniczny lub zwiększać ryzyko wykorzystania czy szkody.
Odpowiedzialność za utrzymanie profesjonalnych granic spoczywa na terapeucie, nie na pacjencie.
7. Szacunek, godność i wolność od przymusu.
Podstawowy szacunek dla człowieka jest warunkiem każdej psychoterapii. Konfrontacja, interpretacja czy praca z trudnymi emocjami nie oznaczają prawa do poniżania, wyśmiewania, zawstydzania, zastraszania ani wymuszania posłuszeństwa.
Terapeuta nie powinien narzucać własnych przekonań religijnych, duchowych, moralnych lub politycznych ani przedstawiać ich jako rozpoznania klinicznego. Nie może wykorzystywać teorii do unieważniania doświadczeń pacjenta, izolowania go od bliskich lub innych specjalistów czy uzależniania go od siebie.
Sprzeciw, wątpliwość albo inny sposób rozumienia sytuacji nie są same w sobie przejawem patologii pacjenta.
Pacjent powinien móc powiedzieć, że czuje się zraniony, przestraszony lub niezrozumiany bez obawy przed karą, ośmieszeniem czy odwetem.
8. Superwizja, refleksyjność i naprawianie błędów.
Profesjonalny terapeuta zna granice własnej wiedzy, stale rozwija kompetencje, korzysta z superwizji i konsultacji oraz potrafi przyglądać się własnym reakcjom pojawiającym się w relacji z pacjentem.
Superwizja ma służyć krytycznej refleksji nad pracą, nie jest gwarancją nieomylności ani automatycznym zatwierdzeniem każdej interwencji. Odpowiedzialności terapeuty za jego postępowanie nie można przenieść na superwizora, szkołę ani stosowaną metodę.
Profesjonalizm nie oznacza niepopełniania błędów. Oznacza zdolność do zauważenia skutków własnej interwencji, wysłuchania pacjenta, uznania własnego udziału, podjęcia próby naprawienia relacji i zmiany postępowania.
Jeżeli dalsza praca nie służy pacjentowi, potrzebne mogą być konsultacja lub odpowiedzialne skierowanie go do innego specjalisty.
9. Monitorowanie efektów, działań niepożądanych i bezpieczeństwa.
Terapeuta powinien regularnie sprawdzać wraz z pacjentem przebieg terapii, osiąganie uzgodnionych celów, jakość współpracy, zmiany w codziennym funkcjonowaniu oraz możliwe działania niepożądane.
Brak poprawy, pogorszenie stanu, utrata zaufania lub pojawienie się zagrożenia wymagają ponownej oceny postępowania.
Gdy istnieją ku temu przesłanki, terapeuta powinien ocenić ryzyko samobójcze, samouszkodzeń lub przemocy i znać zasady interwencji kryzysowej. Regularna psychoterapia nie zastępuje pilnej pomocy medycznej.
Psychoterapeuta, który nie jest lekarzem, nie podejmuje decyzji o rozpoczęciu, zmianie dawkowania ani odstawieniu leków. Decyzje dotyczące farmakoterapii należą do pacjenta i uprawnionego lekarza. Terapeuta powinien wspierać potrzebną współpracę z psychiatrą lub innymi specjalistami, z poszanowaniem zgody i poufności pacjenta.
10. Autonomia, niezależna konsultacja i dostępna droga skargi.
Pacjent może zadawać pytania, zgłaszać zastrzeżenia, nie zgodzić się na proponowaną interwencję, wycofać zgodę, skorzystać z niezależnej konsultacji i zrezygnować z dalszej terapii - z uwzględnieniem szczególnych sytuacji przewidzianych prawem oraz zasad dotyczących osób małoletnich.
Korzystanie z tych możliwości nie powinno być automatycznie przedstawiane jako objaw patologii, „opór”, niewdzięczność ani dowód, że pacjent nie chce wyzdrowieć.
Osoba korzystająca z terapii powinna wiedzieć, jakiemu kodeksowi etycznemu podlega terapeuta, do jakiej organizacji należy oraz czy i gdzie można złożyć skargę. Zgłoszenie zastrzeżeń nie może prowadzić do odwetu, dyskredytowania pacjenta ani ujawniania chronionych informacji.
Co może budzić szczególny niepokój?
Nie każda trudna sesja ani różnica zdań oznacza naruszenie standardów. Nie należy jednak lekceważyć sytuacji, w których psychoterapeuta:
• odmawia rzetelnej informacji o kwalifikacjach, statusie zawodowym lub metodzie pracy;
• przedstawia się jako nieomylny, gwarantuje wyleczenie lub domaga się bezwarunkowego zaufania;
• poniża, zastrasza, zawstydza albo wykorzystuje emocjonalną, seksualną lub finansową zależność;
• zniechęca do konsultacji z innym specjalistą lub do potrzebnego leczenia medycznego;
• nakłania do zmiany farmakoterapii bez udziału uprawnionego lekarza;
• izoluje pacjenta od bliskich lub innych źródeł pomocy;
• każdą wątpliwość, odmowę albo próbę zakończenia terapii interpretuje jako patologię;
• ignoruje pogorszenie stanu lub nie podejmuje potrzebnych działań w sytuacji zagrożenia.
Znaczenie ma nie tylko sama trudna sytuacja, lecz również to, jak terapeuta na nią reaguje: czy potrafi wysłuchać, wyjaśnić swoje postępowanie, przyjąć odpowiedzialność, skonsultować się i dokonać potrzebnej zmiany.
Co można zrobić, gdy coś budzi niepokój?
Jeżeli jest to bezpieczne, można powiedzieć terapeucie o swoich odczuciach i poprosić o wyjaśnienie celu jego postępowania. Nie ma jednak obowiązku podejmowania takiej rozmowy, jeżeli pacjent obawia się kolejnego zranienia, nacisku lub odwetu.
Można skorzystać z niezależnej konsultacji, porozmawiać z zaufaną osobą, lekarzem albo innym psychoterapeutą oraz zwrócić się do kierownictwa placówki lub organizacji, do której terapeuta należy. W zależności od miejsca udzielania pomocy i statusu terapeuty właściwą drogą może być również organizacja certyfikująca, komisja etyczna, Rzecznik Praw Pacjenta, rzecznik konsumentów albo odpowiednie organy publiczne.
Pacjent nie musi samodzielnie dokonywać prawnej oceny zdarzenia, aby poprosić o informację lub pomoc.
Odpowiedzialność nie kończy się na terapeucie.
Bezpieczeństwo psychoterapii nie jest wyłącznie prywatną odpowiedzialnością pacjenta i terapeuty. Odpowiadają za nie również - w granicach swoich rzeczywistych kompetencji - placówki, organizacje szkolące i certyfikujące, superwizorzy oraz organy rozpatrujące skargi.
Zakres tej odpowiedzialności powinien być jawny. Osoba korzystająca z terapii powinna wiedzieć, kto weryfikuje kwalifikacje terapeuty oraz dokąd może zwrócić się w razie naruszenia standardów.
Procedury skargowe powinny być dostępne, bezstronne i zabezpieczone przed konfliktem interesów.
Poufność postępowania nie wyklucza przekazania osobie składającej skargę jasnej informacji o procedurze, kolejnych etapach i rozstrzygnięciu - w zakresie, w jakim pozwalają na to prawa wszystkich uczestniczących osób.
Ochrona pacjenta nie może zależeć wyłącznie od jego determinacji, wiedzy i zdolności do przeciwstawienia się zawodowemu autorytetowi, zwłaszcza gdy znajduje się w stanie kryzysu lub zwiększonej zależności.
Potrzebujemy regulacji, które realnie chronią osoby korzystające z psychoterapii.
Potrzebujemy odrębnej, kompleksowej regulacji zawodu psychoterapeuty, która uzupełni istniejące przepisy i zapewni:
• przejrzyste wymagania dotyczące wykształcenia, szkolenia, praktyki klinicznej i superwizji;
• jasne zasady pracy oraz informowania o statusie osób pozostających w trakcie szkolenia lub procesu certyfikacji;
• ochronę tytułu i publiczny rejestr umożliwiający sprawdzenie kwalifikacji;
• wspólne, możliwe do egzekwowania standardy etyczne;
• niezależny i przejrzysty system odpowiedzialności zawodowej;
• dostępną drogę składania oraz rozpatrywania skarg;
• obowiązek stałego rozwoju zawodowego i monitorowania jakości udzielanej pomocy;
• jasno określoną odpowiedzialność placówek oraz organizacji szkolących i certyfikujących.
Trwające prace nad ustawą psychoterapeuty powinny służyć przede wszystkim bezpieczeństwu osób korzystających z psychoterapii - nie ochronie interesów poszczególnych środowisk ani uprzywilejowaniu jednej szkoły terapeutycznej.
Pluralizm psychoterapii jest wartością, jeżeli towarzyszą mu wiedza, przejrzystość, etyka i odpowiedzialność.
Dobra psychoterapia nie wymaga od pacjenta rezygnacji z własnego osądu, godności ani prawa do sprzeciwu.
Profesjonalny autorytet powinien służyć pomocy i zawsze podlegać odpowiedzialności.
Naukowe Towarzystwo Psychoterapii Psychodynamicznej
WWW.NTPP.EU
Komentarz NTPP: przy tworzeniu grafiki korzystaliśmy z SI/ AI. Samo oświadczenie jest wynikiem merytorycznej pracy Zarządu NTPP.
