04/08/2026
"Jak stwierdziłam na początku, w każdym z nas stale zmagają się ze sobą miłość i nienawiść. Pragnę jednak zająć się tym, w jaki sposób uczucie miłości rozwija się, zyskuje siłę i stabilizuje. Nie poruszam tematu agresji, pragnę jedynie podkreślić, że ona także jest aktywna, nawet w wypadku osób, u których silnie rozwinęła się zdolność do miłości. Mówiąc ogólnie, tacy ludzie w konstruktywny sposób wykorzystują ("sublimują") zarówno agresję, jak i nienawiść (ta druga słabnie i jest w pewnym stopniu równoważona przez zdolność do miłości). Nie ma żadnej dziedziny produktywnej aktywności, w którą agresja nie byłaby w jakimś stopniu zaangażowana. Weźmy na przykład pracę gospodyni domowej: sprzątanie i inne zajęcia na pewno świadczą o jej pragnieniu dbania o innych i o siebie, są wiec przejawem miłości do innych ludzi i rzeczy, o które dba. Jednocześnie daje ona wyraz agresji, niszcząc wroga, czyli brud, który w nieświadomości utożsamia ze "złymi" rzeczami. Pierwotna nienawiść i agresja pochodząca z najwcześniejszych źródeł może ujawniać się w przypadku kobiet obsesyjnie zajętych utrzymywaniem czystości. wszyscy znamy kobiety dręczące swoje rodziny ciągłym sprzątaniem; w tych przypadkach nienawiść kieruje się przeciwko osobom kochanym. Kierowanie nienawiści w stronę ludzi i rzeczy w naszym odczuciu zasługujących na nienawiść - czy są to ludzie, których nie lubimy, czy zasady (polityczne, artystyczne, religijne lub moralne), z którymi się nie zgadzamy - jest sposobem dawania ujścia w sposób dozwolony, a często całkiem konstruktywny - jeżeli nie posuwamy się do skrajności - uczuciom nienawiści, agresji, niechęci i pogardy. Emocje te, choć przejawiają się w sposób charakterystyczny dla dorosłych, są tymi samymi, których doświadczaliśmy w dzieciństwie, gdy nienawidziliśmy tych, których jednocześnie kochaliśmy - naszych rodziców. Nawet wtedy staraliśmy się zachować miłość do rodziców, a nienawiść kierować w stronę innych ludzi i rzeczy. Procesy te działają bardzo skutecznie, gdy rozwinie się i ustabilizuje zdolność do miłości, poszerzy zakres zainteresowań, sympatii i niechęci w życiu dorosłym. Oto kilka przykładów: praca prawników, polityków i krytyków polega na walce z oponentami, ale w sposób uznawany za dozwolony i użyteczny: wcześniejsze konkluzje odnoszą się do tego przykładu. jednym z wielu sposobów uprawnionego, a nawet zaszczytnego wyrażania agresji są gry sportowe. Oponenci są tam przejściowo - a przejściowość osłabia poczucie winy - atakowani i towarzyszą temu uczucia wywodzące się z wczesnych sytuacji emocjonalnych. Istnieje więc wiele sposobów - sublimowanych i bezpośrednich - wyrażania agresji i nienawiści przez ludzi życzliwych i zdolnych do miłości".
Melanie Klein "Pisma - tom I. Miłość, poczucie winy i reparacja"
Zdjęcie: Pixabay