Psychotraumatolog Joanna Tarasiewicz-Krajewska

11/04/2026

„Podsumowując, przemoc psychiczna jest niszczycielską siłą, która podważa dobrostan emocjonalny i może prowadzić do pełnoobjawowego PTSD, dlatego nie powinna być lekceważona w kontekście klinicznym.

Badania wykazują, że ból społeczny (wynikający z izolacji lub upokorzenia) współdzieli te same obwody neuronalne co ból fizyczny. Ludzki organizm reaguje na odrzucenie społeczne aktywacją układów autonomicznego i hormonalnego w sposób podobny do reakcji na atak fizyczny.

⚖️ Porównywalność z przemocą fizyczną: Wpływ przemocy psychicznej na psychikę okazał się porównywalny do skutków przemocy fizycznej i seksualnej.

💬 Najgorsze wydarzenie w życiu: Niektórzy uczestnicy wskazywali przemoc psychiczną jako najbardziej traumatyczne doświadczenie w ich życiu, nawet jeśli wcześniej przeżyli zdarzenia bezpośrednio zagrażające życiu (zgodne z Kryterium A).”

📖 Artykuł zatytułowany „The overlooked trauma: psychological violence and its impact on PTSD symptoms” (2026) analizuje wpływ przemocy psychicznej na występowanie objawów zespołu stresu pourazowego (PTSD), podkreślając, że jest to forma traumy często pomijana w oficjalnych kryteriach diagnostycznych.

Oto szczegółowe podsumowanie kluczowych aspektów badania:

🎯 Głównym celem autorów było sprawdzenie, czy przemoc psychiczna (definiowana jako akty poniżania, ośmieszania lub dyskredytowania bez użycia siły fizycznej) wiąże się z objawami PTSD o nasileniu porównywalnym do traum uznanych przez DSM-5. Obecnie DSM-5 nie klasyfikuje przemocy psychicznej jako zdarzenia spełniającego Kryterium A (bezpośrednie zagrożenie życia lub poważny uraz), co sprawia, że osoby doświadczające tego typu krzywdy mogą mieć trudności z uzyskaniem diagnozy PTSD.

Metodologia:

W badaniu wzięło udział 530 studentów. Wykorzystano Kwestionariusz Historii Traumy (THQ), wzbogacony o dodatkowe pytanie dotyczące bycia uporczywie wyśmiewanym lub poniżanym, oraz Listę Kontrolną PTSD dla DSM-5 (PCL-5).

📊 Porównywano nasilenie objawów u osób, dla których najgorszym doświadczeniem życiowym była przemoc psychiczna, z osobami, które przeżyły traumy zgodne z DSM-5 (przestępstwa, katastrofy, przemoc fizyczna lub seksualna).

Kluczowe wyniki:

⚠️ Większe nasilenie objawów: Przemoc psychiczna była związana z większym nasileniem objawów PTSD oraz wyższym prawdopodobieństwem postawienia diagnozy niż traumy związane z przestępstwami lub katastrofami.

⚖️ Porównywalność z przemocą fizyczną: Wpływ przemocy psychicznej na psychikę okazał się porównywalny do skutków przemocy fizycznej i seksualnej.

💬 Najgorsze wydarzenie w życiu: Niektórzy uczestnicy wskazywali przemoc psychiczną jako najbardziej traumatyczne doświadczenie w ich życiu, nawet jeśli wcześniej przeżyli zdarzenia bezpośrednio zagrażające życiu (zgodne z Kryterium A).

🔁 Specyfika objawów: Poziom objawów ponownego przeżywania u osób po traumie psychicznej był zbliżony do poziomu u ofiar przestępstw i katastrof.

Podłoże naukowe i neurobiologiczne:

🧠 Autorzy tłumaczą te wyniki faktem, że ludzie mają fundamentalną potrzebę przynależności społecznej. Sytuacje takie jak upokorzenie lub odrzucenie są odbierane przez mózg jako poważne zagrożenie dla przetrwania.

🔬 Badania wykazują, że ból społeczny (wynikający z izolacji lub upokorzenia) współdzieli te same obwody neuronalne co ból fizyczny. Ludzki organizm reaguje na odrzucenie społeczne aktywacją układów autonomicznego i hormonalnego w sposób podobny do reakcji na atak fizyczny.

Implikacje i wnioski:

🛠️ Wyniki sugerują potrzebę szerszego uznania przemocy psychicznej w kryteriach diagnostycznych PTSD.

🧩 Udoskonalenie terapii: Uznanie przemocy psychicznej za traumę pozwoli klinicystom na lepsze dopasowanie protokołów leczenia, skupiając się na samym wydarzeniu, a nie tylko na jego wtórnych skutkach poznawczych.

📢 Świadomość społeczna: Badanie podkreśla wagę podnoszenia świadomości na temat niszczycielskich skutków emocjonalnych poniżania i ośmieszania, co może wspierać inicjatywy na rzecz sprawiedliwości społecznej i ochrony ofiar.

Podsumowując, przemoc psychiczna jest niszczycielską siłą, która podważa dobrostan emocjonalny i może prowadzić do pełnoobjawowego PTSD, dlatego nie powinna być lekceważona w kontekście klinicznym.

🔗 Link do artykułu: https://doi.org/10.1080/20008066.2026.2649110

07/03/2026

📚 Nowe badania nad złożoną traumą (CPTSD)

Najnowsze badania opublikowane w European Journal of Psychotraumatology (2026) rzucają nowe światło na to, dlaczego ocalałe z przemocy w dzieciństwie kobiety zmagają się z nasilonymi objawami traumy nawet wiele lat po ustaniu nadużyć.

Naukowcy odkryli, że kluczem do zrozumienia Złożonego PTSD (CPTSD) są dwa specyficzne, choć często niewidoczne mechanizmy psychologiczne:

🔹 Identyfikacja z Agresorem i Zastąpienie Sprawczości.

To stan, w którym dziecko – aby przetrwać w sytuacji ekstremalnej nierównowagi sił – „wyłącza” własną wolę i potrzeby, przyjmując perspektywę sprawcy.

Badanie wykazało, że ten komponent polegający na zastąpieniu własnej sprawczości wolą sprawcy, jest silnym predyktorem zarówno klasycznych objawów PTSD (lęku, unikania), jak i zaburzeń samoorganizacji (DSO).

W rzeczywistości:
Może to oznaczać głębokie problemy z poczuciem własnej wartości, trudności w relacjach i poczucie mentalnego podporządkowania, które trwa długo po zakończeniu traumy.

🔹 Wątpliwości co do Nadużycia.

To paraliżująca niepewność dotycząca tego, jak ocenić własną przeszłość. Nie chodzi o kwestionowanie faktu, że trauma miała miejsce, ale o trudność w jej interpretacji:

„Czy to naprawdę było aż tak złe?”
„Może to ja przesadzam?”
„Czy mogłam temu zapobiec?”

Wpływ na psychikę:
Te wątpliwości nie są zwykłymi myślami – to skutek traumatycznej dezorientacji. Badanie udowodniło, że specyficznie przewidują one nasilenie objawów DSO, takich jak negatywna samoocena, trudności w regulowaniu emocji i niestabilność w relacjach.

🔹 Mechanizmy obronne a dzisiejsza rzeczywistość.

Choć procesy te były kiedyś „psychiczną tarczą” pozwalającą przetrwać w sytuacji bez wyjścia, w dorosłości stają się barierą w przetwarzaniu traumy i budowaniu spójnej tożsamości.

♦️Wnioski:

Zrozumienie tych procesów pozwala na tworzenie bardziej precyzyjnych i skutecznych form terapii, dopasowanych do indywidualnych potrzeb osób z doświadczeniem złożonej traumy.

Skuteczna pomoc powinna adresować te specyficzne „cienie”, pomagając w:

🔸Odzyskaniu poczucia własnej sprawczości i własnego „głosu”.
🔸Walidacji własnych doświadczeń (redukcji poznawczej niepewności).
🔸Zrozumieniu, że te mechanizmy były adaptacją, którą dziś – w bezpiecznych warunkach – można powoli i bezpiecznie odłożyć.

⛓️‍💥Pełen artykuł: https://doi.org/10.1080/20008066.2026.2629213

06/12/2025

✨ Moment doświadczania traumy zmienia sposób przetwarzania strachu w dorosłości.

Nowe badanie podstawowe opublikowane w European Journal of Psychotraumatology dostarcza ważnych informacji na temat regulacji strachu po traumie interpersonalnej u dorosłych kobiet. Wyniki sugerują, że wiek, w którym nastąpiła pierwsza ekspozycja, ma kluczowe znaczenie dla długoterminowego funkcjonowania.

🧪 Jak przeprowadzono badanie?
Wzięło w nim udział 95 dorosłych kobiet z historią traumy interpersonalnej (krzywdy wyrządzonej przez inną osobę). Uczestniczki podzielono na grupy w zależności od wieku, w którym doszło do pierwszej traumy:

● Dzieciństwo: 0–11 lat
● Dorastanie: 12–17 lat
● Dorosłość: 18 lat i starsze

Badaczki mierzyły fizjologiczne reakcje strachu (SCR) podczas walidowanego, dwudniowego protokołu warunkowania i wygaszania strachu.

❗ Wbrew pierwotnej hipotezie, że trauma wczesnodziecięca spowoduje najsilniejsze reakcje strachu w dorosłości, badanie wykazało coś innego.

Główne różnice pojawiły się w zdolności do odzyskiwania pamięci wygaszania strachu 24 godziny później.

Kobiety, u których pierwsza trauma nastąpiła w okresie dorastania (12–17 lat) lub dorosłości (18+ lat), wykazały wyższe odpowiedzi SCR w porównaniu do tych narażonych w dzieciństwie.

👉 Oznacza to, że trauma, która miała miejsce później w rozwoju, wydaje się upośledzać zdolność do przywołania pamięci bezpieczeństwa – czyli rozpoznania, że dawniej groźny bodziec jest już bezpieczny.

🧠 Dlaczego to ma miejsce?
Okres dorastania to krytyczny czas dojrzewania kory przedczołowej, która odpowiada za hamowanie i regulację strachu. Trauma w tym okresie może zakłócać te obwody regulacyjne, prowadząc do długoterminowych trudności w regulacji strachu u dorosłych.

Kobiety, które doświadczyły traumy w dzieciństwie, mogły rozwinąć niższe reakcje strachu poprzez wczesne strategie radzenia sobie, takie jak unikanie emocjonalne lub dysocjacja. Choć zmniejszają one fizjologiczną reaktywność, nie są adaptacyjne.

🎯 Te odkrycia podkreślają potencjalne okna wrażliwości rozwojowej i sugerują konieczność dostosowania podejść terapeutycznych:

🔸Dorastanie lub dorosłość – koncentracja na regulacji i elastyczności poznawczej.
🔸Dzieciństwo – skupienie na zastąpieniu unikania lub strategii dysocjacyjnych bardziej adaptacyjnymi mechanizmami radzenia sobie.

📌 Podsumowując:
Liczy się nie tylko co się stało, ale także kiedy to się stało, ponieważ mózg rozwija się w różnym tempie i ma różne punkty wrażliwości na stres.

⛓️‍💥Pełen artykuł:
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2025.2587483

22/11/2025

🌿 Nowe badanie autorstwa dr Dawida Ścigały, dr Joanny Sikory-Ścigały i prof. Elżbiety Zdankiewicz-Ścigały przeprowadzone na próbie 440 polskich rodziców rzuca światło na to, jak wczesne wzorce przywiązania oraz trudności w odczuwaniu i opisywaniu emocji (aleksytymia) wpływają na wypalenie rodzicielskie.

🧠 Wyniki wskazują, że aleksytymia jest kluczowym czynnikiem pośredniczącym (mediatorem), łączącym niepewne przywiązanie z chronicznym wyczerpaniem w roli rodzica.

👨‍👩‍👧‍👦 Wypalenie rodzicielskie to przewlekły, specyficzny dla rodzicielstwa syndrom psychologiczny. Manifestuje się on przede wszystkim:
🔸 wyczerpaniem emocjonalnym,
🔸 dystansowaniem się emocjonalnym od dzieci,
🔸 zmniejszoną satysfakcją z pełnionej roli.

🔑 Kluczowy mechanizm: rola aleksytymii

We wszystkich oszacowanych modelach podwyższona aleksytymia konsekwentnie pełniła rolę czynnika pośredniczącego w związkach między niepewnym przywiązaniem (lękowym lub unikającym) a wypaleniem rodzicielskim.
Oznacza to, że trudności w przetwarzaniu emocji – często powiązane z wczesnymi, niepewnymi doświadczeniami przywiązania – zwiększają podatność na wypalenie.

📊 Badanie wykazało również istotne różnice międzypłciowe w ścieżkach prowadzących do wypalenia.

📌 Ważne statystyki wstępne:

🔸 Mężczyźni w badanej próbie zgłaszali istotnie wyższe poziomy aleksytymii w porównaniu do kobiet.
🔸 Mężczyźni zgłaszali również wyższe ogólne poziomy wypalenia rodzicielskiego oraz wyższe wyniki we wszystkich jego podwymiarach.

👩 Wzorce u KOBIET:

🔸 Unikanie: Wyższy poziom unikania w relacji z matką był bezpośrednio związany z wyższym wypaleniem rodzicielskim.
Co ciekawe, unikanie w relacji z ojcem wykazywało silniejszy związek z wypaleniem niż unikanie w relacji z matką.

🔸 Lęk: Lękowe przywiązanie do matki i ojca wiązało się z wypaleniem pośrednio – poprzez podwyższoną aleksytymię.

👨 Wzorce u MĘŻCZYZN:

🔸 Unikanie: Unikanie w relacji z matką było bezpośrednio związane z wypaleniem rodzicielskim.

🔸 Lęk: Lękowe przywiązanie do matki wiązało się z wypaleniem pośrednio – poprzez aleksytymię.

🔸 W przypadku przywiązania do ojca zarówno unikanie, jak i lęk były istotnie związane z podwyższoną aleksytymią.

🧩 Implikacje praktyczne: Wsparcie dostosowane do płci

Badania podkreślają, że aleksytymia i dynamika przywiązania stanowią stabilny czynnik wrażliwości na wypalenie – a nie jedynie reakcję na bieżący stres.

🛠 Zaleca się, aby interwencje psychologiczne były dostosowane do płci i skupiały się na emocjach oraz przywiązaniu:

1️⃣ Trening regulacji emocji:
Skupienie się na treningu emocjonalnym, zwłaszcza u osób z podwyższoną aleksytymią (np. rozwój świadomości emocjonalnej, konstruktywna ekspresja).

2️⃣ Wsparcie dla Ojców:
Programy wspierające zaangażowanie emocjonalne i redukcję tendencji do tłumienia/unikania.

3️⃣ Wsparcie dla Matek:
Pomoc w zarządzaniu nadreaktywnością emocjonalną i rozwijaniu konstruktywnych form ekspresji.

⛓️‍💥Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią artykułu: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0334647

08/11/2025

Ukryte konsekwencje prześladowania (bullyingu).

🧠 Badacze Belinda Graham i Anke Ehlers analizują przekonania młodych dorosłych, którzy doświadczyli bullyingu, oraz ich związek z utrzymującymi się objawami lęku społecznego i stresu pourazowego (PTSD).

💬 Wszyscy uczestnicy zgłaszali negatywny wpływ bullyingu na swoje zdrowie psychiczne w czasie trwania tych doświadczeń.
Kluczowe jest to, że negatywne oceny związane z bullyingiem mogą utrzymywać się w dorosłym życiu, wpływając na interakcje społeczne i zdrowie psychiczne.

Zidentyfikowano cztery główne tematy negatywnych przekonań:

1️⃣ Deficyt osobisty (Personal Deficiency):
🔹 Przekonanie, że bycie ofiarą wynikało z własnej niskiej wartości lub niepożądanych cech.
🔸 „Nie powinienem być lubiany”, „Jestem mniej wart niż inni”, „Zasługuję na bycie celem”.

Osoby z tej grupy często czuły się wewnętrznie problematyczne.

2️⃣ Zagrożenie społeczne (Social Threat):
🔹 Ostrożność wobec innych, przekonanie o ich negatywnych motywach.
🔸 „Przyjaźnie są niebezpieczne”, „Ludziom nie można ufać”.

Wysoki poziom objawów wiązał się z poczuciem zagrożenia w relacjach.

3️⃣ Akceptacja jest krucha (Acceptance is Fragile):
🔹 Przekonanie, że akceptacja jest przejściowa i wymaga wysiłku.
🔸 „Odrzucenie jest nieuniknione”, „Muszę się wtopić”, „Muszę być doskonały”.

Osoby z wyższymi objawami częściej obawiały się odrzucenia mimo wysiłków.

4️⃣ Minimalizowanie (Minimizing):
🔹 Zaniżanie powagi przeszłych doświadczeń, często z poczucia wstydu.
🔸 „Powinienem już to przezwyciężyć”, „Nie było aż tak źle”.

To przekonanie często występowało w grupie z nasilonymi objawami.

🎯 Wnioski terapeutyczne:
Ukierunkowanie terapii na te negatywne przekonania może zmniejszyć ich wpływ i wzmacniać odporność u osób dotkniętych bullyingiem.
💡 Zalecane metody: restrukturyzacja poznawcza i praca nad samoakceptacją.

⛓️‍💥Artykuł: https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/20008066.2025.2523638?needAccess=true

20/10/2025

⚠️ Traumy z dzieciństwa mogą prowadzić do chronicznego bólu w dorosłym życiu.

📊 Systematyczny przegląd i metaanaliza, opublikowane w „European Journal of Psychotraumatology” – rzuca światło na silny związek między niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa a przewlekłym bólem i związaną z nim niepełnosprawnością u dorosłych.

Czym są niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa?

To nie tylko przemoc, ale szereg szkodliwych wydarzeń, które mogą dotknąć dziecko lub nastolatka, w tym:
🔹 Bezpośrednie doświadczenia: przemoc fizyczna, seksualna lub emocjonalna, a także zaniedbanie ze strony rodzica lub opiekuna.
🔹 Pośrednie doświadczenia: bycie świadkiem przemocy domowej, choroba psychiczna w rodzinie, śmierć rodzica, rozwód, nadużywanie substancji przez domownika.

📌 Kluczowe wnioski z tego ogromnego badania (obejmującego ponad 826 000 dorosłych):

📈 Znacząco wyższe ryzyko chronicznego bólu:
▪️ Osoby, które doświadczyły bezpośrednich niekorzystnych zdarzeń w dzieciństwie, miały o 45% większe szanse na zgłaszanie przewlekłego bólu w dorosłości.
▪️ Zaniedbanie w dzieciństwie zwiększało to ryzyko o 38%.
▪️ Wykorzystywanie seksualne – o 37%.
▪️ Przemoc emocjonalna – aż o 56%.
▪️ Przemoc fizyczna – o 50% większe prawdopodobieństwo bólu i o 46% większe prawdopodobieństwo niepełnosprawności związanej z bólem.

📊 Zależność dawka–reakcja:
🔸 Tylko jedno niekorzystne doświadczenie zwiększało ryzyko o 29%!
🔸 Cztery lub więcej – aż o 95%!

💥 Powszechne rodzaje bólu, na które to wpływa:
– Ból pleców i szyi
– Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe
– Fibromialgia
– Migreny
– Zespół jelita drażliwego (IBS)

📣 Co to oznacza?

To badanie jest pilnym wezwaniem do działania. Podkreśla:

1️⃣ Konieczność zmniejszenia liczby niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa na całym świecie i zajęcia się ich konsekwencjami dla zdrowia i społeczeństwa.
2️⃣ Ogromne znaczenie opieki uwzględniającej traumę w leczeniu bólu. Pracownicy służby zdrowia powinni być edukowani na temat tych powiązań, aby mogli zapewnić kompleksową, bezpieczną i wspierającą opiekę, która pomaga pacjentom odzyskać poczucie kontroli i sprawczości.

📢 Podziel się tą ważną informacją!
Zwiększanie świadomości i edukacja to kluczowe kroki w budowaniu zdrowszej przyszłości.

🔗 Pełny artykuł dostępny tutaj:
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2023.2284025?src=exp-mc

19/10/2025

📢 Najnowsze wyniki badań pokazują, w jaki sposób wiktymizacja i poziom mentalizacji są powiązane z objawami stresu pourazowego (PTSD) u młodych osób przebywających w pieczy zastępczej.

Młodzież z doświadczeniem pieczy zastępczej często była dotknięta wielokrotną wiktymizacją (poli-wiktymizacją) — czyli narażeniem na wiele form krzywdzenia — oraz wykazuje wysokie wskaźniki objawów PTSD.

📊 W badanej grupie aż 62% uczestników zgłosiło objawy stresu pourazowego powyżej progu klinicznego, a średnio doświadczyli oni ponad 12 różnych zdarzeń wiktymizacyjnych w ciągu życia.

🧠 Badacze skupili się na roli mentalizacji — zdolności rozumienia własnych i cudzych stanów umysłu.
Mentalizacja rozwija się w kontekście bezpiecznych relacji z troskliwymi opiekunami, a wczesne sytuacje urazowe mogą zaburzyć jej rozwój.

👉 Badania sugerują, że mentalizacja może działać ochronnie, buforując skutki wczesnych przeciwności losu.

📈 Wyniki badania (103 osoby w wieku 14–21 lat):
🔸Doświadczenia wiktymizacyjne → wyższe objawy PTSD.
🔸Doświadczenia wiktymizacyjne → niższy poziom mentalizacji.
🔸Niższy poziom mentalizacji → wyższe objawy PTSD.
🔸Mentalizacja częściowo pośredniczyła w związku między poli-wiktymizacją a objawami PTSD.

💡 Co to oznacza?
Wyniki podkreślają ogromny potencjał interwencji wspierających rozwój mentalizacji u młodzieży z doświadczeniem pieczy zastępczej.
Wzmacnianie tej zdolności może pomóc młodym ludziom lepiej radzić sobie z traumą i zmniejszyć ryzyko PTSD.
Stabilne, oparte na zaufaniu środowisko to klucz do wspierania mentalizacji i dobrostanu.

🔗 Pełny artykuł: tandfonline.com/doi/full/10.1080/20008066.2025.2526301

18/07/2023

„Umysł jest jak żyzny ogród, którym trzeba się codziennie zajmować, aby kwitł” 🤕😵‍💫

Anthony De Mello

16/07/2023

„Osobowość utrwala przeszłość i przenosi ją w teraźniejszość i przyszłość w sposób czynny - jeśli trauma z przeszłości zostanie wybudowana w osobowość, pozostanie aktywna długo, najczęściej na zawsze.”

Ewa Trzebińska

25/03/2023

wdech nosem, wydech ustami…

07/03/2023