05/10/2026
„Pieniądze szczęścia nie dają, ale…”
Czy to, jak się czujemy psychicznie, zależy od miejsca, które zajmujemy w społeczeństwie? Instytut Psychologii PAN sprawdził to w ogólnopolskim, reprezentatywnym badaniu 1104 dorosłych Polek i Polaków, uzupełnionym o 40 pogłębionych wywiadów. Badanych podzielono na cztery grupy według tzw. kapitałów: ekonomicznego (dochody, praca), społecznego (sieć wsparcia i relacji) i kulturowego (wykształcenie, zasoby wyniesione z domu).
Wniosek badaczek jest jednoznaczny: kondycja psychiczna Polek i Polaków jest silnie zróżnicowana w zależności od pozycji społecznej.
Najtrudniej jest osobom z najmniejszymi zasobami. Autorzy nazywają tę grupę „Zorientowanymi na Przetrwanie” , to jest ok. 19% badanych, częściej osoby starsze, żyjące samotnie, na wsi i w mniejszych miejscowościach. W tej grupie: szczęśliwych czuje się 47% osób (w grupach o wyższym statusie 84–88%), swoją kondycję psychiczną dobrze ocenia 66% (w pozostałych grupach 81–91%), co dziesiąta osoba przez większość dni lub niemal codziennie nie potrafi przestać się martwić, najczęściej pojawiają się objawy depresji i astenii, czyli przewlekłego zmęczenia i braku energii.
Lęk nie dotyczy jednak tylko osób w najtrudniejszej sytuacji materialnej lub osób zagrożonych ubóstwem. Podwyższony poziom objawów lękowych badaczki zaobserwowały także w klasie średniej („Niepewni Odkrywcy”, ok. 31%) wśród osób dobrze wykształconych i relatywnie zamożnych, które funkcjonują pod presją utrzymania osiągniętej pozycji. Z kolei najliczniejsza grupa, „Przeciążeni na Dorobku” (45%), czuje się lepiej niż osoby z niższych klas, ale wciąż gorzej niż osoby o wyższym statusie.
Jak podsumowują autorki raportu: „Dobrostan psychiczny nie może być więc postrzegany wyłącznie jako sprawa osobista – to również kwestia sprawiedliwości społecznej”.
Z okazji Światowego Dnia Zdrowia Psychicznego (10 października) w kolejnych postach przybliżymy wyniki tego raportu. Następnym razem: kto w Polsce sięga po pomoc psychologiczną, a kto nawet jej nie rozważa – i dlaczego oraz gdzie można szukać bezpłatnej pomocy psychologicznej.
Źródło: Marchlewska, M., Rogoza, M., Furman, A. i in. (2025). Status społeczno-ekonomiczny a psyche. Jak miejsce w społeczeństwie kształtuje postawy wobec wsparcia psychologicznego. Instytut Psychologii PAN. Raport dostępny na zdrowiepsych.pan.pl.
---
Polskie Towarzystwo Psychologiczne