09/08/2026
Czy w psychice jest miejsce na sprzeczności?
Zdecydowanie tak. Można jednocześnie nieść w sobie głęboką „czarną dziurę” po stracie i twórczą ciekawość świata.
Terapia to często właśnie taki proces: odkrywanie i poszerzanie swojego wewnętrznego kontenera, by pomieścić i ból, i radość żywiołowości. Bez zaprzeczania żadnemu z nich.
Piękne słowa na dziś. 👇
Ryszard Praszkier: Wiesz, co jest istotą kreatywności? Jeśli człowiek potrafi trzymać w głowie dwie sprzeczne idee naraz.
Jeśli nie dążę natychmiast do redukcji dysonansu poznawczego, tylko odwrotnie, czuję to napięcie i ono mnie nawet trochę przyjemnie łachocze, to jest tzw. myślenie paradoksalne, inaczej janusian thinking, czyli myślenie starego, rzymskiego boga Janusa, który patrzył w tym samym czasie w dwie różne strony.
Pomagają też neurotransmitery: dopamina, endorfina, to one "facylitują" lawinę nowych połączeń. Przecież endorfina to nic innego jak endogenna morfina! A dopamina jest przekaźnikiem przyjemności: satysfakcji, podniecenia, ożywienia.
Nie ma kreatywności bez przyjemności. Einstein powiedział, że "kreatywność to inteligencja, która się raduje".
(...) opowiem ciekawą rzecz. (...) Otóż trzy lata temu, po 41 latach małżeństwa, zmarła moja żona, Ania. Mamy dwoje dzieci, są wnuki. Przeżyłem to nieszczęśliwie bardzo, bo mieliśmy dobre małżeństwo. I ciągle jestem w rozpaczy, ciągle niepogodzony. Strasznie dużo smutku mam w sobie. I teraz popatrz, jak to się składa – z jednej strony są rozpacz i tęsknota: ciągle z Anią rozmawiam, brakuje mi jej, to jest jak czarna dziura. Ale z drugiej strony, proszę bardzo, mam ciągle nowe pomysły, publikuję, rozwijam się. Znajduję w Anglii badaczkę, która tak się zaciekawiła moimi konceptami, że robi dla mnie badania.
To jest sprzeczność nie tylko myśli, ale i emocji. Jak widać, można żyć w paradoksalnej sytuacji, dopuszczając obie sfery.
Justyna Dąbrowska, Zawsze jest ciąg dalszy. Rozmowy z psychoterapeutami, Warszawa: Wydawnictwo Agora, 2021.