28/12/2024
Dlaczego kobiety w ciąży powinny unikać infekcji wirusowych – powiązanie z autyzmem.
Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) to zaburzenia neurorozwojowe ośrodkowego układu nerwowego (OUN), które objawiają się poważnymi problemami komunikacyjnymi, upośledzeniem interakcji społecznych i stereotypowymi zachowaniami. Nowe badania wskazują na możliwe powiązania między infekcjami wirusowymi a chorobami/zaburzeniami neurodegeneracyjnymi i neurobehawioralnymi, w tym autyzmem. Infekcja wirusowa w krytycznych okresach wczesnego rozwoju neurologicznego w łonie matki może prowadzić do zwiększonego ryzyka autyzmu u potomstwa.
Kobiety stają się bardziej podatne na infekcje w czasie ciąży. Infekcje wirusowe występujące w czasie ciąży mogą dawać lub nie dawać objawów klinicznych u matki oraz mogą nie wykazywać żadnego wpływu, mieć pośredni wpływ lub bezpośredni wpływ na płody. Płody i niemowlęta są narażone na wysokie ryzyko uszkodzenia wirusowego, ponieważ ich ośrodkowy układ nerwowy nie jest w pełni rozwinięty w chwili urodzenia lub jest nadal niedojrzały po urodzeniu. Zakażenie wirusowe matki w czasie ciąży powoduje niekorzystne środowisko wewnątrzmaciczne i znacznie zwiększa ryzyko zaburzeń neuropsychiatrycznych, takich jak ASD. Duże szwedzkie badanie kohortowe wykazało, że ryzyko ASD było podwyższone w ciążach dotkniętych szerokim spektrum czynników zakaźnych we wszystkich trymestrach ciąży.
Jakie wirusy skojarzono ze zwiększonym ryzykiem rozwoju ASD u potomstwa w przypadku infekcji u ciężarnych kobiet?
1. Wirus różyczki – tu na szczęście mamy skuteczne szczepionki.
2. Cytomegalowirus (CMV) – szeroko rozpowszechniony herpeswirus. W wyniku infekcji u ciężarnych kobiet, w USA 0,2 do 2% wszystkich porodów dotyczy noworodków z CMV, przy czym każdego roku zgłaszano 400 przypadków śmiertelnych, a 8000 dzieci pozostaje z trwałymi niepełnosprawnościami, takimi jak utrata słuchu i wzroku lub niepełnosprawność intelektualna. Tylko 10–15% dzieci wykazuje objawy kliniczne przy urodzeniu, ale nawet pomimo braku objawów po urodzeniu, w dalszym ciągu są one narażone na powikłania rozwojowe. Obecnie nie ma dostępnej licencjonowanej szczepionki przeciwko CMV, a jej opracowanie jest głównym priorytetem zdrowia publicznego.
3. Wirusy grypy - z badań na zwierzętach i raportów klinicznych wynika, że ciąża zwiększa ciężkość zakażenia wirusem grypy, a tym samym upośledza zdrowie matki i potomstwa oraz rekonwalescencję. Niekorzystne skutki wirusa grypy na płód w czasie ciąży nie są bezpośrednio spowodowane zakażeniem łożyska i płodu, ale pośrednio przez dysregulację sygnalizacji hormonalnej, stan zapalny lub aktywację układu odpornościowego przeciwko tkance łożyska i/lub płodu. Podobnie jak inne powszechne patogeny wirusowe, takie jak różyczka i cytomegalowirus, sezonowe i pandemiczne zakażenia grypą w czasie ciąży są również powiązane z niekorzystnymi zdarzeniami neurorozwojowymi, takimi jak ASD i schizofrenia. Zakażenie wirusem grypy w czasie ciąży zwiększa ryzyko powikłań, w tym porodu przedwczesnego i wad wrodzonych. Chociaż literatura dotycząca zakażenia wirusem grypy matki w czasie ciąży i ryzyka ASD jest niejednoznaczna, niektóre badania epidemiologiczne sugerują taki związek. Jedno z badań wykazało trzykrotny wzrost ryzyka wystąpienia autyzmu, jeżeli matka w czasie ciąży miała epizody gorączki trwające dłużej niż tydzień. Sugeruje się, że gorączka w czasie ciąży może być przyczyną szerokiego zakresu wad czynnościowych i strukturalnych cewy nerwowej i może być czynnikiem inicjującym niektóre schorzenia/zaburzenia neurologiczne, w tym ASD, schizofrenię i mózgowe porażenie dziecięce.
4. Wirus Zika (ZIKV) – flawiwirus przenoszony przez komary. Infekcja kobiety w ciąży skutkuje u dziecka mikroencefalopatią (znacznie zmniejszonymi rozmiarami mózgu). Dodatkowo, u części dzieci w drugim roku życia zdiagnozowano ASD. U dzieci, które urodziły się bez małogłowia, ale zostały narażone na zakażenie ZIKV w życiu wewnątrzmacicznym, nadal konieczne jest dokładne monitorowanie ich rozwoju neurologicznego.
5. SARS-CoV-2 – najnowsze badania pokazują, że ok. 11,6% dzieci urodzonych przez matki z potwierdzoną laboratoryjnie infekcją SARS-CoV-2 w czasie ciąży miało problemy poznawcze, motoryczne lub językowe wskazujące na opóźnienia neurorozwojowe. Kiedy najstarsze z dzieci narażonych na COVID-19 osiągnęły wiek 28 miesięcy, badanie wykazało kolejny niepokojący wzorzec: u 23 z 211 dzieci (prawie 11%) stwierdzono zaburzenia ze spektrum autyzmu, którego częstotliwość występowania w populacji ogólnej wynosi 1-2%. Otwartym jest pytanie, czy tzw. long-Covid ma wpływ na rozwój takich zaburzeń u dzieci.
Możliwe mechanizmy, poprzez które infekcje wirusowe mogą prowadzić do autyzmu, obejmują bezpośrednie efekty teratogenne i pośrednie skutki stanu zapalnego lub aktywacji układu odpornościowego matki na rozwijający się mózg. Krótko mówiąc, infekcja wirusowa prowadzi do uwolnienia cytokin prozapalnych i aktywacji komórek T-helper-17 w krążeniu krwi matki. Modele zwierzęce aktywacji układu odpornościowego matki pokazują, że ta reakcja zapalna może wpływać na wczesne programowanie różnych zachowań u potomstwa, w tym zdolność do socjalizacji i komunikacji oraz regulację zachowań stereotypowych. Wszystkie badania przeprowadzone na przestrzeni lat przedstawiły dowody zarówno za, jak i przeciw powiązaniu autyzmu z różnymi infekcjami wirusowymi.
Badania obrazowania mózgu dzieci wykazały, że rozwijająca się odpowiedź immunologiczna matki w wyniku infekcji wirusowych może prowadzić do zakłócenia rozwoju obszarów i struktur mózgu. Dlatego też konieczna jest długoterminowa obserwacja niemowląt, których matki zgłaszają zdarzenie zapalne z powodu infekcji wirusowej w dowolnym momencie ciąży, aby monitorować objawy autyzmu.
