24/02/2023
Toonta
Soomaalida ayaa si weyn u isticmaasha khudaarta toonta, inta badan waxaa lagu darsadaa cuntada, waana khudrad caan ku ah in loo adeegsado arrimo caafimaad.
Toonta waxay kamid tahay khudaarta ugu da'da weyn ee dunida laga beerto, geedka toonta waa mid adkeysi badan oo in muddo ah soo jiray, waxay bahwadaag yihiin sida basasha, basaaska iyo kuwa kale.
Waxa ay leedahay caraf gaar ah, weyna ka soocan tahay khudaarta kale. Waxay leedahay dhadhan gooni ah, dadka qaarna ma jeclo dhadhankeeda xitaa iskuma dayi karaan inay ruugaan. Waxaad arkeysaa dad badan oo cuna toonta ama cabba biyaha laga sameeyo gaar ahaan qofka marka uu hergeb ku dhaco ama in loo adeegsado dawo ahaan.
Waxa sida weyn loo isticmaalo waa xiddidada geedka toonta, hashii toon waxay ka kooban tahay qeybo yar yar oo gaaraya 20.
Nafaqada laga helo toonta
Toonta waxaa laga helaa nafaqooyin fara badan oo waxtar u leh banii'aadanka, waxaana kamid ah:
Tamarta u wanaagsan jirka banii'aadanka oo lagu qiyaasay 4Kcal / 16KJ. Waxay dadka ka caawisaa jir dhiska waxaana ku jirta maaddada borootiin. Toonta waxaa kale oo laga helaa maddooyinka karbohaydraytyada ah iyo macdanta Potassium-ka ee isku dheelitirta shaqada unugyadeenna jirka.
Faa'idada ay caafimaadka u leedahay toonta
1. Waxaa ku jira maaddooyin caafimaadka u wanaagsan
Toonta waxaa laga helaa maaddo la yiraahdo allicin-maadadan waa midda toonta u yeesha dhadhanka gaarka ah, waxay ka qeyb qaadataa xoojinta caafimaadka, waxay yareysa gaaska ku dhaca caloosha ama xiidmaha, inta badan maadada allicin waa waxa horseeday in si weyn loo adeegsado toonta. Dad badan waxay riiqaan toonta iyagoo dawo ahaan u adeegsanaya.
2. Waxay yareysaa halista wadno xanuunka
Cilmi-baarisyo badan oo la sameeyay waxaa diiradda lagu saaray awoodda toontu u leedahay inay yareyso cudurrada wadnaha iyo caawinta maareynta heerarka kolestaroolka. Daraasado dhowr ah waxay sheegeen in toonta ay yareyso in (unugyada ku lug leh xinjirowga dhiigga) ay ku uruuraan xiddidada halbowlaha qaada dhiigga, waxay ka dhigan tahay in toonta ay ka hortagto xinjijowga dhiigga, sidaas darteedna waxay yareysaa halista cudurka wadno xanuunka. Toontu waxay sidoo kale hoos u dhigi kartaa halista dhiig karka iyada oo loo marayo awoodda ay u leedahay inay ballaariso xididdada dhiigga, taasoo u horseedeysa in dhiiggu uu si xor ah uu jirka banii'aadanka ugu dhex socdo.
3. Waxay ka hortagtaa Kansarka
Toonta waxaa ku jira walxo Sulphur ah oo lagu sameeyay daraasado, waxaana la ogaaday inay ka hortagaan unugyada kansarka iyo burooyinka kansarka ah, inkasta oo saameynta toonta ku leedahay ka hortagga Kansarka aan si buuxda loo xaqiijin, waxaana loo baahan yahay cilmi baarisyo ballaaran oo lagu sii faahfaahinayo arrintani.
Toonta la xiriirta xogta gaarka ah iyo Cookies-ka
Waxaa isbedel muhiim ah ku sameynay Shuruucda Xogta gaarka ah iyo qoraallada kooban waxaana dooneynaa in aad ogaato waxa ay arrinta kaaga dhigan tahay adiga iyo xogtaada.
HAYE
Ogow waxa isbedelay
BBC News, Somali
U gudub qaybta macluumaadka
Qaybaha
WarGanacsiCayaarahaMuuqaalBarnaamijyada IdaacaddaBarnaamijka Baafinta
XAYEYSIIN
Maxaad ka taqaan toonta iyo faa'iidada ay kuu leedahay?
ToontaXIGASHADA SAWIRKA,GETTY IMAGES
Qoraalka sawirka,
Toonta
2 Nofembar 2022
Soomaalida ayaa si weyn u isticmaasha khudaarta toonta, inta badan waxaa lagu darsadaa cuntada, waana khudrad caan ku ah in loo adeegsado arrimo caafimaad.
Toonta waxay kamid tahay khudaarta ugu da'da weyn ee dunida laga beerto, geedka toonta waa mid adkeysi badan oo in muddo ah soo jiray, waxay bahwadaag yihiin sida basasha, basaaska iyo kuwa kale.
Waxa ay leedahay caraf gaar ah, weyna ka soocan tahay khudaarta kale. Waxay leedahay dhadhan gooni ah, dadka qaarna ma jeclo dhadhankeeda xitaa iskuma dayi karaan inay ruugaan. Waxaad arkeysaa dad badan oo cuna toonta ama cabba biyaha laga sameeyo gaar ahaan qofka marka uu hergeb ku dhaco ama in loo adeegsado dawo ahaan.
Waxa sida weyn loo isticmaalo waa xiddidada geedka toonta, hashii toon waxay ka kooban tahay qeybo yar yar oo gaaraya 20.
Nafaqada laga helo toonta
Toonta waxaa laga helaa nafaqooyin fara badan oo waxtar u leh banii'aadanka, waxaana kamid ah:
Tamarta u wanaagsan jirka banii'aadanka oo lagu qiyaasay 4Kcal / 16KJ. Waxay dadka ka caawisaa jir dhiska waxaana ku jirta maaddada borootiin. Toonta waxaa kale oo laga helaa maddooyinka karbohaydraytyada ah iyo macdanta Potassium-ka ee isku dheelitirta shaqada unugyadeenna jirka.
Faa'idada ay caafimaadka u leedahay toonta
1. Waxaa ku jira maaddooyin caafimaadka u wanaagsan
Toonta waxaa laga helaa maaddo la yiraahdo allicin-maadadan waa midda toonta u yeesha dhadhanka gaarka ah, waxay ka qeyb qaadataa xoojinta caafimaadka, waxay yareysa gaaska ku dhaca caloosha ama xiidmaha, inta badan maadada allicin waa waxa horseeday in si weyn loo adeegsado toonta. Dad badan waxay riiqaan toonta iyagoo dawo ahaan u adeegsanaya.
2. Waxay yareysaa halista wadno xanuunka
Cilmi-baarisyo badan oo la sameeyay waxaa diiradda lagu saaray awoodda toontu u leedahay inay yareyso cudurrada wadnaha iyo caawinta maareynta heerarka kolestaroolka. Daraasado dhowr ah waxay sheegeen in toonta ay yareyso in (unugyada ku lug leh xinjirowga dhiigga) ay ku uruuraan xiddidada halbowlaha qaada dhiigga, waxay ka dhigan tahay in toonta ay ka hortagto xinjijowga dhiigga, sidaas darteedna waxay yareysaa halista cudurka wadno xanuunka. Toontu waxay sidoo kale hoos u dhigi kartaa halista dhiig karka iyada oo loo marayo awoodda ay u leedahay inay ballaariso xididdada dhiigga, taasoo u horseedeysa in dhiiggu uu si xor ah uu jirka banii'aadanka ugu dhex socdo.
3. Waxay ka hortagtaa Kansarka
Toonta waxaa ku jira walxo Sulphur ah oo lagu sameeyay daraasado, waxaana la ogaaday inay ka hortagaan unugyada kansarka iyo burooyinka kansarka ah, inkasta oo saameynta toonta ku leedahay ka hortagga Kansarka aan si buuxda loo xaqiijin, waxaana loo baahan yahay cilmi baarisyo ballaaran oo lagu sii faahfaahinayo arrintani.
Toonta
4. Waxaa lagula dagaallamaa caabuqyada iyo feyraska
Toonta waxaa in muddo ah loo adeegsan jiray in lagula dagaallamo caabuqyada ka dhasha bakteeriyada, feyraska iyo Fungi. sidoo kale waxaa lagu daweeya cudurrada ku dhaca maqaarka iyo qaniinyada cayayaanka gaar ahaan toonta qoyan iyo tan saliidda laga sameeya.
5. Waxay xoojisaa awoodda lafaha banii'aadanka
Daraasado la sameeyay ayaa lagu ogaaday in toonta ay ka hortaggo lafo burburka, waxayna sare u qaaddaa hormoonka oestrogen ee dumarka. Sidoo kale cilmibaarista waxaa lagu ogaaday in dadka isticmaalay toonta ee uu ku dhacay xanuunada lafaha in xooggaa ay ku reysteen.
Qof kasta ma isticmaali karaa toonta?
Waxaa dhif ah in qofka isticmaalo toonta ay u horseedi xasaasiyad ama halis kale oo caafimaad.
Dadka qaar ee adeegsada toonta waxaa laga yaabaa inay la kulmaan calool qabad, in uu ku kaco gaaska caloosha ama shuban-xaaladahaas qofka wuxuu isku arki karaa marka uu qaato toonta aad u fara badan.
Fiiro gaar ah
Dhammaan xogaha ku saabsan caafimaadka ee lagu soo bandhigay BBC-da waxaa loogu talogalay wargelin guud oo keliya, mana beddeli karaan talooyinka u uku siiyay dhakhtarkaaga ama ay bixiyaan khubarada kale ee ka shaqeeya howlaha caafimaadka.
Haddii aad walaac ka qabtid caafimaadkaaga guud, waa in aad la xiriirtid dhakhtarka ka howl gala Meesha aad ku sugan tahay.
Doctor Mahad Mohamuud
