Dr Nuur Geedi

23/08/2026

KA HORTAGGA UURKA (CONTRACEPTIVES)
Waxyaabaha Qof Walba Uu U Baahan Yahay Inuu Ogaado
Ka-hortagga uurku waa habab loo isticmaalo in lagu yareeyo ama looga hortago fursadda uurka. Waxaa jira noocyo kala duwan, waxaana habka ugu habboon lagu doortaa iyadoo la tixgelinayo caafimaadka qofka, rabitaankiisa iyo xaaladdiisa.
1. Kondhomka (Condoms)
Kondhomku wuxuu ka caawiyaa ka-hortagga uurka, wuxuuna sidoo kale yareeyaa khatarta cudurrada galmada lagu kala qaado (STIs). Waa in si sax ah loo isticmaalo mar kasta oo galmo la sameynayo.
2. Kiniinnada ka-hortagga uurka
Kiniinnadani waxay ka kooban yihiin hormoonno inta badan joojiya ugxan-sii-daynta (ovulation). Waa in si joogto ah oo waafaqsan tilmaamaha loo qaataa si ay si fiican u shaqeeyaan.
3. Cirbadaha ka-hortagga uurka
Waa cirbado hormoonno ah oo la qaato waqtiyo cayiman. Waxay bixiyaan ka-hortag uur oo muddo dheer ah marka loo eego kiniinka maalinlaha ah.
4. Implant-ka (Qalabka gacanta lagu geliyo)
Waa ul yar oo dabacsan oo lagu geliyo maqaarka hoostiisa, qaybta sare ee cududda. Waxay si tartiib ah u sii daysaa hormoon, waxayna bixisaa ka-hortag uur oo muddo dheer ah.
5. IUD (Qalabka ilmo-galeenka lagu geliyo)
IUD waa qalab yar oo uu xirfadle caafimaad oo tababaran ku geliyo gudaha ilmo-galeenka. Waxaa jira:
IUD hormoon leh
IUD naxaas ah (Copper IUD)
Waxay bixin karaan ka-hortag uur oo muddo dheer ah.
6. Ka-hortagga uurka degdegga ah (Emergency contraception)
Waxaa loo isticmaalaa galmo aan la iska ilaalin ama marka habka ka-hortagga uurku fashilmo, si loo yareeyo fursadda uurka. Looma qorshayn inuu beddelo habka joogtada ah ee ka-hortagga uurka.
Waxyaabaha muhiimka ah ee la xasuusto
Hababka ka-hortagga uurku dhammaantood isku si uma shaqeeyaan.
Qaar waxay u baahan yihiin isticmaal maalinle ah, halka qaar kalena ay shaqeeyaan bilo ama sannado.
Inta badan hababka ka-hortagga uurku k**a difaacaan STIs. Kondhomku waa muhiim marka ilaalinta STIs loo baahan yahay.
Dhibaatooyinka ama saameynaha dhinaca ah way ku kala duwanaan karaan qof ilaa qof.
Isticmaalka hababka ka-hortagga uurka ee habboon ma keeno madhalaysnimo (infertility).
Doorashada habka ku habboon waa in lagala tashadaa xirfadle caafimaad oo aqoon u leh arrimaha ka-hortagga uurka.
Fariin muhiim ah
Ma jiro hal hab oo ka-hortagga uurka ah oo qof walba ku habboon.
Doorashada habka saxda ah waa in lagu saleeyaa:
Waxtarkiisa
Fudaydka isticmaalka
Saameynaha laga yaabo inuu keeno
Taariikhda caafimaad
Qorshaha uurka mustaqbalka
Doorashada iyo rabitaanka qofka
Hel macluumaad sax ah ka hor intaadan dooran habka ka-hortagga uurka. Ha ku tiirsanaan hadal la isla dhexmarayo ama waxa qof kale u shaqeeyay.
Macluumaadkani waa wacyigelin caafimaad. Haddii aad u baahan tahay talo gaar ah oo ku saabsan habka ka-hortagga uurka, la hadal xirfadle caafimaad oo aqoon u leh arrintan.

11/08/2026

11/08/2026

Waa Maxay Horumarinta Caafimaadka?

(What is Health Promotion?)

Horumarinta caafimaadku (Health Promotion) waa habka dadka iyo bulshada loogu awood siinayo inay horumariyaan caafimaadkooda iyo fayo-qabkooda, iyadoo la kordhinayo wacyiga caafimaadka, lagu dhiirrigelinayo hab-dhaqanno caafimaad leh, lana abuurayo deegaan taageeraya caafimaadka.

Horumarinta caafimaadku waxay xoogga saartaa ka hortagga cudurrada, halkii diiradda lagu saari lahaa oo keliya daaweynta marka qofku xanuunsado.

Hawlaha Caadiga ah ee Horumarinta Caafimaadka

Hawlaha lagu horumariyo caafimaadka waxaa ka mid ah:

Waxbarashada iyo wacyigelinta caafimaadka.

Ololayaasha tallaalka.

Cunto dheellitiran iyo nafaqo wanaagsan.

Jimicsi iyo dhaqdhaqaaq jireed oo joogto ah.

Nadaafadda gacmaha.

Ka hortagga isticmaalka tubaakada iyo khamriga.

Wacyigelinta caafimaadka maskaxda.

Baaritaanno caafimaad oo joogto ah.

Hawlahan waxay dadka ka caawiyaan inay qaataan go'aanno caafimaad oo sax ah, kuwaas oo yareeya khatarta cudurrada isla markaana hagaajiya tayada nolosha.

Iskaashiga Horumarinta Caafimaadka

Horumarinta caafimaadka ee wax-ku-oolka ahi waxay u baahan tahay iskaashi dhex mara:

Shaqaalaha caafimaadka.

Dugsiyada iyo jaamacadaha.

Hoggaamiyeyaasha bulshada.

Dowladda.

Bulshada iyo dadka deegaanka.

Doorka Kalkaaliyeyaasha iyo Shaqaalaha Caafimaadka Bulshada

Kalkaaliyeyaasha (Nurses) iyo xirfadlayaasha caafimaadka bulshada (Public Health Professionals) waxay door muhiim ah ka qaataan horumarinta caafimaadka. Waxay:

Bulshada siiyaan waxbarasho iyo wacyigelin caafimaad.

Abaabulaan barnaamijyo caafimaad oo bulshada loogu tago (outreach programs).

Dhiirrigeliyaan hab-nololeed caafimaad leh.

Ka qaybqaataan ka hortagga cudurrada.

Dadka ku dhiirrigeliyaan inay isticmaalaan adeegyada caafimaadka ee ka hortagga cudurrada.

Marka bulshadu hesho macluumaad caafimaad oo sax ah iyo adeegyo caafimaad oo ka hortag ah, waxay u badan tahay inay qaataan hab-dhaqanno caafimaad oo wanaagsan.

Tani waxay horseedi kartaa:

Cudurro yar → Qoysas caafimaad qaba → Bulsho caafimaad qabta oo xooggan → Tayada nolosha oo wanaagsan.

07/08/2026

Asalaamu Calaykum.magaceygu waa Dr Nur Geedi
Waxaan hambalyo iyo bogaadin u dirayaa Guddoomiyaha cusub ee Ururka Nafaqada Soomaaliyeed, Dr. Maryan Ahmed Mohamud, oo ku guuleysatay xilka Guddoomiyaha Ururka.
Dr. Maryan, waxaan kuu rajaynayaa guul, horumar, wada-shaqeyn wanaagsan iyo in Alle kuu fududeeyo mas’uuliyadda culus ee laguu igmaday.
Waxaan aaminsanahay in Alle ka cabsi, wadajir, is-ixtiraam, daacadnimo iyo iskaashi ay yihiin tiirarka lagu horumarin karo mihnadda nafaqada iyo adeegga bulshada Soomaaliyeed.
Hambalyo mar kale Dr. Maryan Ahmed Mohamud. Ilaahay ha kuu fududeeyo mas’uuliyadda, hana kaa dhigo hoggaamiye wax badan ku soo kordhiya mihnadda nafaqada iyo caafimaadka bulshada Soomaaliyeed. 🙏🏻🇸🇴
Hambalyo Guddoomiye! 🎉👏🏻

03/08/2026

Asbuuca Naasnuujinta Adduunka

Asbuuca Naasnuujinta Adduunka waxaa la xusaa sanad kasta 1-da ilaa 7-da Agoosto.

Ujeeddadiisu waa kor u qaadista wacyiga ku saabsan muhiimadda naasnuujinta iyo dhiirrigelinta taageerada hooyooyinka naasnuujinaya.
Naasnuujintu waa hadiyada ugu h**eeso cuntada ugu wanaagsan ee ilmaha ay siiso hooyada, maadaama ay tahay nafaqo dhammaystiran xoojisana difaaca jirka, kana caawiso korriinsho iyo caafimaad wanaagsan.
Sidoo kale waxay faa'iido u leedahay hooyada, iyadoo ka qayb qaadata soo kabashada dhalmada iyo yaraynta khatarta cudurro qaarkood.

31/07/2026

Halkan waxaa ku qoran 16-ka khudaar ee ugu caafimaadka badan iyo faa'iidooyinkooda
Broccoli (Brokoli)
Hodan ku ah fiitamiin C iyo K
Fiber badan
Waxay leedahay antioxidants oo ka caawiya difaaca jirka kana yareyn kara halista kansarka.
Isbinaaj (Spinach)
Hodan ku ah birta, folate, iyo fiitamiin A
Waxay xoojisaa aragga
Waxay leedahay magnesium oo muhiim u ah murqaha iyo neerfayaasha.
Karootada
Hodan ku ah fiitamiin A (beta-carotene)
Waxay ilaalisaa caafimaadka indhaha
Waxay xoojisaa difaaca jirka.
Yaanyada
Waxay leedahay lycopene oo ah antioxidant xooggan
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha
Hodan ku ah fiitamiin C.
Kale
Hodan ku ah fiitamiinada A, C, iyo K
Waxay leedahay kaalshiyam
Waxay xoojisaa lafaha.
Basbaaska Macaan
Aad ayuu ugu badan yahay fiitamiin C
Wuxuu xoojiyaa difaaca jirka
Wuxuu hagaajiyaa caafimaadka maqaarka.
Toonta
Waxay hoos u dhigi kartaa cadaadiska dhiigga
Waxay leedahay awood ay kula dagaallanto jeermiska
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha.
Basasha
Waxay hodan ku tahay antioxidants
Waxay yareyn kartaa caabuqa
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha.
Baradhada Macaan
Hodan ku ah fiitamiin A iyo fiber
Waxay leedahay potassium
Waxay hagaajisaa dheefshiidka.
Beetroot (Dabocase Cas)
Hodan ku ah folate
Waxay hagaajisaa wareegga dhiigga
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha.
Cauliflower
Hodan ku ah fiitamiin C iyo fiber
Kaloori yar
Waxay taageertaa caafimaadka caloosha.
Kaabash
Hodan ku ah fiitamiin K iyo C
Waxay leedahay antioxidants
Waxay taageertaa caafimaadka mindhicirka.
Boqoshaada (Mushrooms)
Waxay leedahay fiitamiinada B iyo selenium
Waxay xoojisaa difaaca jirka
Kaloori yar.
Qajaarka
Biyo badan ayuu ka kooban yahay
Wuxuu jirka ka ilaaliyaa fuuqbaxa
Wuxuu leeyahay fiitamiin K.
Digirta Cagaaran
Fiber badan
Hodan ku ah fiitamiinada A, C, iyo K
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha iyo dheefshiidka.
Eggplant (Berenjena)
Waxay hodan ku tahay antioxidants
Fiber badan
Waxay taageertaa caafimaadka wadnaha iyo maskaxda.
Talo: Cun khudaar midabbo kala duwan leh (cagaar, casaan, oranji, guduud, iyo caddaan) si aad u hesho fiitamiino, macdano, fiber, iyo antioxidants kala duwan. Waxaa lagu talinayaa in la cuno ugu yaraan 5 qaybood oo khudaar iyo miro ah maalintii si loo ilaaliyo caafimaadka guud.

30/07/2026

Waxaa loo nisbeeyaa Imaam Al-Shaafici inuu yiri
Safar oo bax, waxaad heli doontaa beddelkii kuwii aad ka tagtay.
Dadaal badanna sameey, waayo macaanka nolosha waxaa lagu gaaraa hawl iyo juhdi.
Waxaan arkay in biyaha fadhiya ay xumaadaan, laakiin marka ay qulqulaan nadiif ayey noqdaan; haddii aysan soconna way wasakhoobaan.
Haddii libaaxu uusan ka bixin deegaankiisa, waligiis ma ugaarsadeen wax uu cuno. Haddii fallaartu aysan ka bixin qaansadeeda, waligeed ma gaari lahayn bartilmaameedkeeda.
Haddii qorraxdu hal meel ku ekaan lahayd oo aysan wareegi lahayn, dadku way ka daali lahaayeen—Carab iyo cajab labadaba .
Imamu shaafici
Travel, and you will find a replacement for those you leave behind.
Work hard, for the sweetness of life is found through effort.

I have seen that standing water becomes spoiled,
but if it flows, it becomes pure — if it does not flow, it goes bad.

If the lion never left its land, it would never catch prey.
If the arrow never left the bow, it would never hit its target.

If the sun stood still in its orbit, never moving,
people would grow tired of it — Arabs and non-Arabs alike.

29/07/2026

Xaqiiqooyinka Muhiimka ah ee Qalliinka Dhalmada Hooyada (C‑Section):
••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••
● Hooyadu waa inay ogaataa in qalliinka C‑section uusan ahayn khalad.
● Waa qalliinka caafimaad oo hooyo kasta la kulmi karto, waxna k**a duwana dhalmada caadiga ah. Lagamana dhigo ceeb ama khalad gooni ah.
● Ma aha mid sababa naafo (disability), ama ka tarjumaya awood la’aan.
● Waa hab badbaado oo lagu ilaaliyo hooyada iyo ilmaha.

Qalliinka kadib, hooyadu waxay u baahan tahay daryeel gaar ah si ay si wanaagsan uga soo kabato.

🔴 Daryeelka Qalliinka Waxaa Kamid ah:

1. Socod Fudud
➢ Isbuuca 1-aad: Waa muhiim in la sameeyo socod fudud ugu yaraan 10 daqiiqo maalintii, si dhiiggu u wareego jidhkuna uga soo kabto qalliinka.
➢ Isbuuca 3-aad: Socod 15 ilaa 30 daqiiqo maalintii, socodku wuxuu ka caawiyaa wareegga dhiigga, yareynta xanuunka, iyo ka hortagga xinjirowga dhiigga.

2. Cunto Caafimaad Leh:
➢ Cun cuntooyinka borotiinka leh sida: ukunta, hilibka, digirta iyo caanaha
➢ Ku dar khudaarta hodanka ku ah nafaqada iyo firfircoonida.
➢ Cab biyo badan si jidhkaagu u helo qoyaan ku filan.
➢ Ka fogow cuntooyinka culus iyo kuwa dufanka badan leh.

3. Nadiifinta Nabarka (Boogta):
➢ Nadiifi goobta qalliinka ugu yaraan 2 jeer maalintii si looga hortago infekshanka.
➢ Ka ilaali qoyaan badan iyo xidhashada dharka adag.
➢ Ka ilaali boogta wasakh iyo taabasho badan si looga hortago caabuq.
➢ Haddii goobta qalliinku casaato, xanuun badan, ama ur yeelato → la xiriir dhakhtarka.

4. Nasasho Ku Filan:
Waa muhiim inay hooyadu heshaa hurdo iyo nasasho ku filan. Tani waxay kaa caawinaysaa in jidhkaagu si degdeg ah u bogsado.
➢ Ha ku degdegin jimicsiga iyo qaadista waxyaabo culus ilaa dhakhtarku kuu oggolaado.

28/07/2026

𝟐𝟖-𝐤𝐚 𝐋𝐮𝐮𝐥𝐲𝐨 𝐌𝐚𝐚𝐥𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐞𝐞 𝐂𝐚𝐠𝐚𝐚𝐫𝐬𝐡𝐨𝐰𝐠𝐚 𝐀𝐝𝐝𝐮𝐮𝐧𝐤𝐚

Maanta oo ku beegan 28-ka Luulyo, dunidu waxay xusaysaa Maalinta Caalamiga ah ee Cagaarshowga Adduunka, si kor loogu qaado wacyiga bulshada ee ku saabsan cudurka cagaarshowga iyo muhiimadda ka hortaggiisa.

Cagaarshowgu waa cudur saameeya beerka, waxaana sababi kara fayrasyo kala duwan. Qaar ka mid ah noocyadiisa ayaa noqon kara kuwo raaga oo keena dhaawac halis ah oo beerka ah haddii aan la ogaan lana daaweyn waqtigooda.

Waxaad iska difaaci kartaa adigoo:
• 𝐐𝐚𝐚𝐝𝐚𝐧𝐚𝐲𝐚 𝐭𝐚𝐥𝐥𝐚𝐚𝐥𝐤𝐚 𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬 𝐁.
• 𝐒𝐚𝐦𝐞𝐲𝐧𝐚𝐲𝐚 𝐛𝐚𝐚𝐫𝐢𝐭𝐚𝐚𝐧 𝐡𝐚𝐝𝐝𝐢𝐢 𝐚𝐚𝐝 𝐡𝐚𝐥𝐢𝐬 𝐮𝐠𝐮 𝐣𝐢𝐫𝐭𝐨 𝐜𝐮𝐝𝐮𝐫𝐤𝐚.
• 𝐈𝐬𝐭𝐢𝐜𝐦𝐚𝐚𝐥𝐚𝐲𝐚 𝐪𝐚𝐥𝐚𝐛 𝐜𝐚𝐚𝐟𝐢𝐦𝐚𝐚𝐝 𝐨𝐨 𝐧𝐚𝐝𝐢𝐢𝐟 𝐚𝐡.
• 𝐈𝐥𝐚𝐚𝐥𝐢𝐧𝐚𝐲𝐚 𝐧𝐚𝐝𝐚𝐚𝐟𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐜𝐮𝐧𝐭𝐚𝐝𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐛𝐢𝐲𝐚𝐡𝐚.

Fariinta maanta: Ha sugin calaamadaha. Is baar, is tallaal, kana qayb qaado wacyigelinta bulshada. Ogaanshaha h**e iyo ka hortaggu waxay badbaadin karaan nolol badan.

#𝐖𝐨𝐫𝐥𝐝𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬𝐃𝐚𝐲 #𝐖𝐨𝐫𝐥𝐝𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬𝐃𝐚𝐲𝟐𝟎𝟐𝟔 #𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬 #𝐋𝐞𝐭𝐬𝐁𝐫𝐞𝐚𝐤𝐈𝐭𝐃𝐨𝐰𝐧 #𝐄𝐧𝐝𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬 #𝐇𝐞𝐩𝐚𝐭𝐢𝐭𝐢𝐬𝐀𝐰𝐚𝐫𝐞𝐧𝐞𝐬𝐬 #𝐋𝐢𝐯𝐞𝐫𝐇𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡 #𝐆𝐞𝐭𝐓𝐞𝐬𝐭𝐞𝐝 #𝐏𝐮𝐛𝐥𝐢𝐜𝐇𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡 #𝐂𝐚𝐚𝐟𝐢𝐦𝐚𝐚𝐝 #𝐖𝐚𝐜𝐲𝐢𝐠𝐞𝐥𝐢𝐧 #𝐂𝐚𝐠𝐚𝐚𝐫𝐬𝐡𝐨𝐰 #𝐒𝐨𝐦𝐚𝐥𝐢𝐚 #𝐇𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡𝐲𝐋𝐢𝐯𝐞𝐫 #𝐇𝐞𝐚𝐥𝐭𝐡𝐅𝐨𝐫𝐀𝐥𝐥