11/09/2026
ฟ้าทะลายโจร กับโรคหวัด
สมุนไพรสู้โรค | การใช้ยาฟ้าทะลายโจร เมื่อไข้หวัด และโควิดระบาด 🦠
ยาแคปซูลฟ้าทะลายโจร เป็นหนึ่งในสมุนไพรที่กระทรวงสาธารณสุขแนะนำให้เป็น First line drug สำหรับการรักษากลุ่มอาการระบบทางเดินหายใจส่วนต้น และถูกบรรจุในบัญชียาหลักแห่งชาติ (บัญชียาจากสมุนไพร) โดยมีข้อบ่งใช้ บรรเทาอาการหวัด เช่น เจ็บคอ ไข้ ไอ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ บรรเทาอาการในผู้ป่วยโควิด 19 ที่มีความรุนแรงน้อย บรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระไม่มีมูกหรือมีเลือดปน
สำหรับการใช้ยาให้มีประสิทธิภาพ ควรเริ่มยาในระยะเริ่มต้นของโรค จะเห็นผลได้ดีกว่าการใช้ในระยะหลัง และสามารถหยุดยาได้เมื่ออาการดีขึ้น โดยไม่มีผลทำให้ดื้อยา
🔬จากการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ พบว่า ฟ้าทะลายโจร มีประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการของไข้หวัด โดยมีฤทธิ์ลดไข้ ต้านอักเสบ และกระตุ้นภูมิคุ้มกัน และการศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิภาพในการรักษาไข้หวัด (common cold)
โดยมีผู้เข้าร่วมงานวิจัยทั้งสิ้น 300 คน แบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือ
1) ได้รับฟ้าทะลายโจร 200 mg/day
2) ได้รับฟ้าทะลายโจร 400 mg/day
3) ได้รับยาหลอก
ให้ยาเป็นเวลา 7 วัน ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มที่ได้รับ 400 mg. มีคะแนนความรุนแรงของโรคหลังได้ยาน้อยกว่ากลุ่มที่ได้ 200 mg. และกลุ่มที่ได้รับยาหลอก ในวันที่ 3 (400 mg: 5.70, 200 mg: 5.81, ยาหลอก: 9.55, p = 0.004) แต่ไม่แตกต่างกันในวันที่ 5 กับ 7
🔬การศึกษาประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการใช้ฟ้าทะลายโจรรักษาโควิด 19 ที่อาการไม่รุนแรง ให้ในขนาด Andrographolide (AD) 84 mg/day โดยให้กินครั้งละ 4 แคปซูล (AD 7 mg/cap) วันละ 3 ครั้ง เป็นเวลา 5 วัน พบว่า คะแนนรวมของกลุ่มอาการโควิด 19 ลดลง ในวันที่ 3, 6, 14 เมื่อเทียบกับวันแรกแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) และเมื่อครบ 14 วัน พบว่าผู้ป่วย 67.59% หายจากการติดเชื้อโควิด 19 ระยะเวลาเฉลี่ย คือ 10.32 วัน และ 98.62% ของผู้ป่วยไม่พบอาการข้างเคียงจากการใช้
🔻ขนาดและวิธีใช้
▪️อาการไข้หวัด เจ็บคอ:
ได้รับ Andrographolide 60-120 มก./วัน แบ่งให้วันละ 3-4 ครั้ง หลังอาหาร เป็นเวลา 5-7 วัน
▪️ท้องเสีย: กินผงฟ้าทะลายโจรครั้งละ 500 มก. - 2 ก. วันละ 4 ครั้ง หลังอาหารและก่อนนอน
▪️โควิด 19 ที่อาการรุนแรงน้อย:
- ผู้ใหญ่ (อายุ 12 ปีขึ้นไป): กินฟ้าทะลายโจรที่มี andrographolide 180 มก./วัน แบ่งให้วันละ 3 ครั้ง (กินครั้งละ 5 แคปซูล) เป็นเวลา 5 วัน
- เด็กอายุ 4-11 ปี: กินฟ้าทะลายโจรที่มี andrographolide 30 มก./วัน แบ่งให้วันละ 3 ครั้ง (กินครั้งละ 1 แคปซูล) เป็นเวลา 5 วัน
- อาจยืดระยะเวลาการให้ได้ถึง 7-10 วัน ขึ้นกับอาการทางคลินิก
⛔️ อาการข้างเคียงที่อาจพบ : ปวดท้อง ท้องเสีย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร วิงเวียนศีรษะ ใจสั่น
🚫 ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ในผู้ที่มีอาการแพ้ฟ้าทะลายโจรหรือพืชกลุ่ม acanthaceae เช่น เสลดพังพอน ทองพันชั่ง พญาวานร
- ห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์และหญิงให้นมบุตร เนื่องจากทำให้ทารกวิรูป
⚠️ข้อควรระวัง
- มีฤทธิ์ยับยั้งการเกาะกลุ่มกันของเกล็ดเลือด จึงต้องระวังการใช้ร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด (anticoagulants) เช่น warfarin, NOACs และยาละลายลิ่มเลือด (antiplatelets) เพราะอาจเสริมฤทธิ์กันได้
- มีฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ CYP ได้หลายตัว จึงต้องระวังการใช้ร่วมกับยาที่ต้องถูกกำจัดผ่านเอนไซม์เหล่านี้ เช่น tamoxifen (CYP1A2), amitriptyline/phenytoin (CYP2C9), statins/protease inhibitors/itraconazole (CYP3A4) เป็นต้น
- อาจต้านยากดภูมิคุ้มกันได้ เนื่องจากช่วยกระตุ้นภูมิคุ้มกัน
✳️ คำแนะนำเพิ่มเติม
- ระหว่างการใช้หากมีอาการรุนแรงหรือใช้ติดต่อกัน 3 วันแล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรพบแพทย์
- ระวังการใช้ในผู้ที่มีการทำงานของตับผิดปกติ
- ไม่ควรใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน เพราะเป็นสมุนไพรฤทธิ์เย็น อาจทำให้แขนขาชา อ่อนแรง กล้ามเนื้อเปลี้ยหรือท้องผูกได้
*ข้อมูลขนาดการใช้ยาที่แนะนำอ้างอิงตามขนาดยาแคปซูลฟ้าทะลายโจรอภัยภูเบศร ซึ่งประกอบด้วยผงยาฟ้าทะลายโจร ขนาด 400 มิลลิกรัม/แคปซูล (Andrographolide 12 mg/แคปซูล) วัตถุดิบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ 100%
🔰สำหรับความปลอดภัยของฟ้าทะลายโจร
ยาฟ้าทะลายโจร ถูกกำจัดผ่านตับเป็นหลัก โดยมีข้อมูลเบื้องต้นในหลอดทดลอง พบว่า สารสกัดฟ้าทะลายโจรมีผลยับยั้งเอนไซม์ที่ใช้ในการเปลี่ยนแปลงยาที่ตับ คือ CYP3A4 และ CYP2C9 โดยสารสกัดแอลกอฮอล์จะยับยั้งเอนไซม์ดังกล่าวได้มากกว่าสารสกัดน้ำ และพบว่า สารสำคัญแอนโดรกราโฟไลด์มีคุณสมบัติยับยั้ง CYP3A4 ได้ในระดับอ่อน (weakly inhibit CYP3A4 activity)
ซึ่งมีการศึกษาของอเมริกา ก่อนหน้า พบว่า การใช้ยาที่มีคุณสมบัติ ยับยั้ง CYP3A4 ได้ในระดับอ่อน มีผลเพิ่มระดับยาที่ต้องกำจัดผ่านเอนไซม์ดังกล่าวน้อยมาก [ยาลดไขมันในเลือด simvastatin จะพบความเสี่ยงต่อกล้ามเนื้อผิดปกติเพิ่มขึ้น เมื่อใช้ร่วมกับยาในกลุ่มที่ยับยั้ง CYP3A4 ได้ในระดับแรง (potent CYP3A4 inhibitor)] [Gruer PJ และคณะ, 1999] มีรายงานหนึ่ง พบว่า ฟ้าทะลายโจร อาจทำให้มีการเพิ่มของเอนไซม์ของตับเล็กน้อย (ALT เพิ่มมากกว่า 3 U/L) โดยพบเด่นชัดในผู้ที่มีไขมันพอกตับร่วมด้วย
ยังไม่มีรายงานความเป็นพิษต่อไตของฟ้าทะลายโจรในรูปแบบรับประทาน ดังนั้น หากใช้ยาฟ้าทะลายโจรในขนาดที่เหมาะสม คือ แบบบดผงครั้งละ 1500 – 3000 มิลลิกรัม วันละ 4 ครั้ง หรือคิดเป็นสารแอนโดรกราโฟไลด์ 144 ถึง 180 มิลลิกรัมต่อวัน นาน 5 วัน ถือว่ามีความปลอดภัยสูง และเป็นทางเลือกยาที่มีฤทธิ์ต้านไวรัส ลดอักเสบ ปรับภูมิคุ้มกัน ที่เข้าถึงได้ง่าย
🔖ข้อมูลอ้างอิง
- Poolsup N, Suthisisang C, Prathanturarug S, Asawamekin A, Chanchareon U. Andrographis paniculata in the symptomatic treatment of uncomplicated upper respiratory tract infection: systematic review of randomized controlled trials. J Clin Pharm Ther. 2004;29(1):37-45.
- Gupta S, Mishra KP, Ganju L. Broad-spectrum antiviral properties of andrographolide. Arch Virol. 2017;162(3):611-23.
- Hossain S, Urbi Z, Karuniawati H, Mohiuddin RB, Moh Qrimida A, Allzrag AMM, et al. Andrographis paniculata (Burm. f.) Wall. ex Nees: An Updated Review of Phytochemistry, Antimicrobial Pharmacology, and Clinical Safety and Efficacy. Life (Basel). 2021;11(4).
- Raj JP, Maurya MR, Nair N, Marfatia H, Hadaye R, Gogtay NJ. Efficacy and safety of AP-Bio®(KalmCold®) in participants with uncomplicated upper respiratory tract viral infection (common cold) − A phase III, double-blind, parallel group, randomized placebo-controlled trial. Complementary Therapies in Medicine. 2023;73:102934.
- ถมอุดทา ป, ถมอุดทา อ, สระมุณี ก, ราชรามแก้ว ศ, มาตย์วิเศษ ป, คำสีเขียว จ, et al. ประสิทธิผลและความปลอดภัยของการใช้ฟ้าทะลายโจร ในการรักษาโควิด-19 ที่มีอาการไม่รุนแรง. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2023;20(3):220-35.
🔖 ข้อมูลโดย พท.ป.เบญจวรรณ หมายมั่น
#สมุนไพรสู้โรค #ฟ้าทะลายโจร #ไข้หวัด #โควิด #สมุนไพรอภัยภูเบศร #อภัยภูเบศร