08/06/2026
เวียนหัวตลอดทำอย่าไงไร
การทำกายภาพบำบัดเพื่อฟื้นฟูระบบการทรงตัว (Vestibular Rehabilitation Therapy - VRT) เป็นโปรแกรมการฝึกที่อาศัยกลไกการปรับตัวของสมอง (Central compensation และ Neuroplasticity) เพื่อลดอาการเวียนศีรษะ เพิ่มความมั่นคงในการมองเห็น และปรับปรุงการทรงตัว โดยสามารถแบ่งกลุ่มการฝึกหลักๆ ออกได้เป็น 4 ประเภท ดังนี้ครับ
1.การฝึกเพื่อความมั่นคงของการมองเห็น (Gaze Stabilization Exercises)
มุ่งเน้นการฟื้นฟูรีเฟล็กซ์การทำงานประสานกันระหว่างตากับหูชั้นใน (Vestibulo-Ocular Reflex - VOR) เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถโฟกัสภาพได้ชัดเจน ไม่เกิดภาพพร่ามัว (Oscillopsia) ขณะที่มีการเคลื่อนไหวศีรษะ
VOR x1 Exercise: ให้ผู้ป่วยจ้องมองเป้าหมายที่อยู่นิ่ง (เช่น ตัวอักษรบนผนัง) ในขณะที่หันศีรษะไปมาซ้าย-ขวา หรือก้ม-เงย อย่างรวดเร็วแต่ภาพต้องไม่เบลอ
VOR x2 Exercise: เพิ่มความท้าทายโดยให้ผู้ป่วยจ้องมองเป้าหมาย พร้อมกับเคลื่อนไหวเป้าหมายและศีรษะไปในทิศทางที่ตรงกันข้ามกันอย่างเป็นจังหวะ
>>ภาษาง่ายๆ ใช้ตามองให้ชัด ขยับตาให้ไว ชดเชยการเซ
2.การฝึกเพื่อสร้างความคุ้นชิน (Habituation Exercises)
เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการเวียนศีรษะเมื่อมีการเปลี่ยนท่าทาง (Motion-provoked) หรือไวต่อสิ่งกระตุ้นทางสายตา (Visual vertigo) ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญในการรักษาโรคกลุ่ม PPPD
กลไก: เป็นการให้ผู้ป่วยเผชิญกับท่าทาง การเคลื่อนไหว หรือสภาพแวดล้อมที่กระตุ้นให้เกิดอาการซ้ำๆ อย่างเป็นระบบ เพื่อให้สมองเรียนรู้ที่จะระงับหรือลดการตอบสนองที่มากเกินไป (Desensitization)
รูปแบบ: เช่น การทำ Brandt-Daroff exercises, การเคลื่อนไหวศีรษะและลำตัวในมุมที่กระตุ้นอาการ หรือการฝึกมองภาพลายตาที่เคลื่อนไหว (Optokinetic training)
>> ภาษาง่าย "ขยับสู้ ฝืนยืนสู้"
3การฝึกการทรงตัวและการเดิน (Balance and Gait Training)
มุ่งเน้นการบูรณาการข้อมูลจากทั้ง 3 ระบบ (Vestibular, Visual และ Somatosensory) เพื่อเพิ่มความมั่นคงในการใช้ชีวิตประจำวันและป้องกันการหกล้ม
Static Balance: การฝึกทรงตัวขณะอยู่กับที่ โดยมีการปรับเปลี่ยนสภาพแวดล้อมเพื่อท้าทายระบบประสาท เช่น การยืนเท้าชิด (Romberg), ยืนต่อเท้า (Tandem stance), ยืนบนเบาะโฟม (Foam pad) เพื่อลดข้อมูลจากข้อต่อ, หรือการฝึกทรงตัวขณะหลับตาเพื่อลดการพึ่งพาข้อมูลจากสายตา
Dynamic Balance & Gait Training: การฝึกทรงตัวขณะเคลื่อนไหว เช่น การเดินต่อเท้า (Tandem walk), การเดินพร้อมกับหันศีรษะซ้ายขวา (Walking with head turns), การเดินข้ามสิ่งกีดขวาง, หรือการเดินหมุนตัว
>> ภาษา ง่ายๆ "ใช้ ตา ความรู้สึกฝ่าเท้า ส่งสัญญาณไปที่สมองปรับการทรงตัว"
4.การฝึกใช้ระบบอื่นทดแทน (Substitution Exercises)
มักนำมาใช้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีการสูญเสียการทำงานของระบบประสาทการทรงตัวอย่างรุนแรง หรือเสียการทำงานของหูชั้นในทั้งสองข้าง (Bilateral vestibular hypofunction) ซึ่งระบบเดิมไม่สามารถฟื้นฟูได้
กลไก: เป็นการสอนให้ผู้ป่วยใช้ข้อมูลจากสายตา (Vision) การเคลื่อนไหวของดวงตา (Saccadic หรือ Smooth pursuit) และระบบรับความรู้สึกจากกล้ามเนื้อและข้อต่อ (Proprioception) เพื่อรักษาจุดจ้องมองภาพและรักษาสมดุลของร่างกายทดแทนระบบ Vestibular ที่สูญเสียไป
>> ภาษา ง่ายๆ "มีประสาทการทรงตัวของหูเสียไปจงใช้ ตา ความรู้สึกฝ่าเท้า ส่งสัญญาณไปที่สมองปรับการทรงตัว"
Send a message to learn more
