24/08/2026
ค่าเลือดตัวไหนบอกว่าร่างกายอักเสบ! 4 ค่าที่ควรรู้ก่อนปล่อยเรื้อรัง!
เวลาไปตรวจเลือด หลายคนจะเปิดดูน้ำตาล ไขมัน ตับ ไตก่อนเลยครับ
แต่ถ้าช่วงนั้นมีไข้ ปวดข้อ อ่อนเพลีย ติดเชื้อ หรือมีอาการบางอย่างที่หาสาเหตุไม่เจอ แพทย์อาจดูอีกกลุ่มหนึ่งคือ ค่าที่ช่วยสะท้อนว่าร่างกายกำลังมีการอักเสบอยู่หรือเปล่า
คำสำคัญคือ “ช่วยสะท้อน” ครับ
เพราะค่าเหล่านี้ไม่ได้ชี้ชื่อโรคตรง ๆ แต่พอเอามาดูร่วมกับอาการและค่าอื่น เราจะเห็นทิศทางชัดขึ้นมาก
ผมพาไล่ดู 4 ตัวที่เจอบ่อยครับ
1️⃣ CRP — ตัวนี้ตอบสนองเร็ว เวลามีการอักเสบ
CRP หรือ C-reactive protein เป็นโปรตีนที่ตับสร้างเพิ่มขึ้นเวลาร่างกายได้รับสัญญาณการอักเสบ
เวลามีการติดเชื้อ แผลอักเสบ ปอดอักเสบ ข้ออักเสบ หรือเนื้อเยื่อบาดเจ็บ ค่า CRP สามารถขยับขึ้นได้ค่อนข้างเร็ว
ถ้าสาเหตุดีขึ้น ค่า CRP ก็มักค่อย ๆ ลดลงตาม
ค่าปกติของแต่ละห้องแล็บอาจต่างกันเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปมักเห็นประมาณนี้
CRP ต่ำกว่า 3 mg/L
มักอยู่ในช่วงต่ำ
3–10 mg/L
อาจเห็นได้ในภาวะอักเสบระดับไม่มาก หรือมีปัจจัยอื่นร่วม
มากกว่า 10 mg/L
มักทำให้นึกถึงการอักเสบหรือการติดเชื้อที่ชัดขึ้น และควรดูอาการประกอบ
ถ้าสูงเป็นหลักสิบหรือหลักร้อย โดยเฉพาะมีไข้ หอบ ปวดมาก หรืออาการชัด ก็ยิ่งต้องหาต้นเหตุครับ
ผมชอบเปรียบ CRP เหมือน เครื่องตรวจควัน
มันเตือนว่า “มีควันนะ”
แต่ยังต้องเดินหาต่อว่าควันมาจากครัว ห้องนอน หรือบ้านข้าง ๆ
ดังนั้น CRP สูงจึงเจอได้จากหลายเรื่อง ตั้งแต่ติดเชื้อ ฟันอักเสบ ข้ออักเสบ ไปจนถึงหลังผ่าตัด
ส่วน hs-CRP คือการตรวจ CRP แบบละเอียดในระดับต่ำ ๆ
มักใช้ช่วยประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดในบางคน
โดยทั่วไป
ต่ำกว่า 1 mg/L = ความเสี่ยงจากการอักเสบด้านหัวใจค่อนข้างต่ำ
1–3 mg/L = ระดับกลาง
มากกว่า 3 mg/L = สูงขึ้น
แต่ถ้าช่วงนั้นเป็นไข้ เจ็บคอ หรือมีแผลอักเสบอยู่ ตัวเลข hs-CRP ก็อาจสูงจากเรื่องนั้นได้ครับ
2️⃣ ESR — ดูการอักเสบที่เปลี่ยนช้ากว่า CRP
ESR หรือ Erythrocyte Sedimentation Rate คือการดูว่าเม็ดเลือดแดงตกลงในหลอดทดลองเร็วแค่ไหน
เวลาร่างกายมีโปรตีนบางชนิดเพิ่มขึ้นจากการอักเสบ เม็ดเลือดแดงจะจับกันและตกเร็วขึ้น
ค่า ESR จึงสูงขึ้นได้ครับ
ช่วงอ้างอิงขึ้นกับเพศ อายุ และห้องแล็บ แต่โดยคร่าว ๆ
ผู้ชายอายุน้อย มักอยู่ต่ำกว่า 15 mm/hr
ผู้หญิงอายุน้อย มักอยู่ต่ำกว่า 20 mm/hr
พออายุมากขึ้น ค่าปกติสามารถสูงขึ้นได้เล็กน้อย
จุดเด่นของ ESR คือมันเปลี่ยนช้ากว่า CRP
ถ้า CRP เหมือนสัญญาณควันที่ดังไว
ESR จะเหมือนดูว่า บรรยากาศในห้องยังขมุกขมัวอยู่นานแค่ไหน
เลยมักใช้ประกอบการติดตามโรคข้ออักเสบ โรคภูมิคุ้มกัน หรือการอักเสบบางชนิดที่เป็นต่อเนื่อง
และ ESR ยังได้รับผลจากเรื่องอื่นด้วย เช่น ภาวะซีด อายุ การตั้งครรภ์ หรือโรคไต
เวลา ESR สูง ผมจึงชอบดูคู่กับ CRP และ CBC มากกว่าดูตัวเดียวครับ
3️⃣ WBC — ดูว่ากองกำลังภูมิคุ้มกันกำลังทำงานหนักขึ้นไหม
WBC หรือเม็ดเลือดขาว เป็นส่วนหนึ่งของ CBC ที่หลายคนตรวจอยู่แล้ว
ค่าปกติโดยทั่วไปมักอยู่ประมาณ
4,000–11,000 เซลล์/µL
ช่วงอ้างอิงของแต่ละแล็บอาจต่างกันเล็กน้อยครับ
ถ้าสูงกว่า 11,000 เราเรียกว่าเม็ดเลือดขาวสูง
สิ่งที่ผมจะดูต่อคือ สูงจากตัวไหน
ถ้า Neutrophil สูง
มักเห็นได้บ่อยในภาวะติดเชื้อแบคทีเรีย การอักเสบเฉียบพลัน หรือความเครียดทางร่างกาย
ถ้า Lymphocyte สูง
มักพบได้ในช่วงติดเชื้อไวรัสหลายชนิด
ถ้า Eosinophil สูง
อาจชวนให้นึกถึงภูมิแพ้ หอบหืด พยาธิบางชนิด หรือปฏิกิริยาจากยา
ตรงนี้ช่วยให้เราได้เบาะแสเพิ่มขึ้นครับ
เหมือนรู้ว่ามีทหารออกมารบเยอะขึ้นแล้ว
แต่ถ้าดูว่า “กองไหนออกมาเยอะ” เราจะเดาได้ดีขึ้นว่าร่างกายกำลังเจอกับอะไร
อีกมุมหนึ่งคือ WBC ไม่จำเป็นต้องสูงเสมอเวลาอักเสบ
การติดเชื้อบางชนิด โดยเฉพาะถ้ารุนแรงมาก หรือมีปัญหาที่ไขกระดูก ก็อาจทำให้เม็ดเลือดขาวต่ำได้เหมือนกันครับ
4️⃣ Ferritin — ดูเหล็กสะสมก็ได้ แต่เวลาร่างกายอักเสบค่านี้ก็สูงขึ้นได้
Ferritin เป็นโปรตีนที่ใช้เก็บธาตุเหล็กในร่างกาย
จึงถูกใช้บ่อยเวลาเราประเมินเรื่องขาดธาตุเหล็กหรือโลหิตจาง
ค่าปกติแตกต่างตามเพศ อายุ และห้องแล็บค่อนข้างมาก
คร่าว ๆ อาจเห็นประมาณ
ผู้หญิงประมาณ 15–150 ng/mL
ผู้ชายประมาณ 30–400 ng/mL
แต่ผมไม่อยากให้จำเลขนี้แล้วเอาไปตัดสินตัวเองตรง ๆ นะครับ เพราะช่วงอ้างอิงของ Ferritin ต่างกันเยอะมาก
จุดสำคัญคือ Ferritin สามารถ สูงขึ้นเวลาร่างกายอักเสบ
ดังนั้นคนที่มี Ferritin 300 หรือ 500 ไม่ได้แปลว่าเหล็กเกินทุกคน
ค่าอาจสูงจาก
ไขมันพอกตับ
ตับอักเสบ
การดื่มแอลกอฮอล์
การติดเชื้อ
โรคภูมิคุ้มกัน
หรือภาวะเหล็กเกินจริง ๆ
ถ้าจะดูว่าเหล็กเกินจริงไหม ผมจะดูร่วมกับ Transferrin saturation
ถ้า Ferritin สูง และ Transferrin saturation สูงตาม โดยเฉพาะเกินประมาณ 45% ก็จะทำให้นึกถึงภาวะเหล็กเกินมากขึ้น
แต่ถ้า Ferritin สูง ขณะที่มี CRP สูง ตับอักเสบ หรือไขมันพอกตับร่วมด้วย ก็อาจเป็นอีกภาพหนึ่งครับ
ถ้าอยากดูว่าเป็น “การอักเสบเรื้อรัง” หรือไม่ ต้องดูแนวโน้ม
สมมติวันนี้เป็นไข้ แล้วเจาะเลือด
CRP 50
WBC 14,000
พอรักษาหาย สองสัปดาห์ต่อมาตัวเลขกลับลง
ภาพนี้เข้ากับการอักเสบเฉียบพลันได้ครับ
แต่ถ้าไม่มีไข้แล้ว ผ่านไปหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน
CRP ยังสูง
ESR ยังสูง
Ferritin ยังสูง
หรือมีอาการร่วม เช่น ปวดข้อ อ่อนเพลีย น้ำหนักลด ผื่น ท้องเสียเรื้อรัง หรือไข้เป็น ๆ หาย ๆ
แบบนี้การหาต้นเหตุจะสำคัญขึ้นมาก
เพราะเราเริ่มเห็นว่า “ไฟไม่ได้มาแป๊บเดียวแล้วดับ”
มันอาจมีอะไรคุอยู่ข้างในครับ
แล้วถ้าเป็นการอักเสบจากอ้วนลงพุง เบาหวาน หรือไขมันพอกตับล่ะ?
กลุ่มนี้มักไม่ได้เห็น CRP พุ่งเป็นหลักร้อยเหมือนติดเชื้อหนักครับ
หลายคนเป็นการอักเสบระดับต่ำ ๆ ที่เกิดสะสมเรื้อรัง
เช่น คนที่มี
พุงใหญ่
ดื้ออินซูลิน
เบาหวาน
ไขมันพอกตับ
สูบบุหรี่
นอนน้อย
บางคน hs-CRP อาจค่อย ๆ สูงขึ้น
ผมเปรียบง่าย ๆ ว่า
การติดเชื้อหนักเหมือนไฟลุก
ส่วนการอักเสบจากระบบเผาผลาญเหมือน ถ่านแดงที่คุอยู่
ไม่ได้ร้อนจนเรารู้สึกทันที
แต่ถ้าคุอยู่หลายปี หลอดเลือด ตับ และระบบเผาผลาญก็ได้รับผลตามครับ
ถ้าค่าอักเสบเริ่มสูง ดูแลอะไรได้บ้าง?
เริ่มจากเรื่องพื้นฐานที่ช่วยได้หลายระบบพร้อมกันครับ
• ถ้ามีน้ำหนักเกิน โดยเฉพาะรอบเอวเยอะ ค่อย ๆ ลดลง จะช่วยลดภาระการอักเสบจากระบบเผาผลาญ
• กินผัก ถั่ว ธัญพืช และผลไม้ทั้งผลให้มากขึ้น เพื่อเพิ่มใยอาหาร
• เลือกปลา ไข่ เต้าหู้ หรือเนื้อไม่ติดมัน และลดเนื้อแปรรูปที่กินบ่อย
• ลดน้ำหวาน ของหวาน และอาหารที่พลังงานสูงเกิน โดยเฉพาะถ้ามีพุง ไขมันพอกตับ หรือไตรกลีเซอไรด์สูง
• ออกกำลังกายให้มีทั้งแอโรบิกและเวท เพราะกล้ามเนื้อช่วยเรื่องน้ำตาลและระบบเผาผลาญได้มาก
• นอนให้พอ และถ้าสูบบุหรี่ การหยุดสูบเป็นอีกเรื่องที่คุ้มมากครับ
ถ้าจะจำแบบง่าย ๆ
CRP = ตัวไว เหมือนเครื่องตรวจควัน
ESR = ขึ้นลงช้ากว่า ช่วยดูว่าการอักเสบยังลากยาวอยู่ไหม
WBC = ดูกองกำลังภูมิคุ้มกัน และดูต่อได้ว่ากองไหนกำลังเด่น
Ferritin = ดูเหล็กสะสม แต่เวลาร่างกายอักเสบก็ค่านี้สูงขึ้นได้
ผมอยากให้เราใช้ค่าเหล่านี้เป็น เบาะแส
ไม่ใช่ดูตัวเลขแดงหนึ่งตัวแล้วตกใจ
ยิ่งเรารู้ค่าพื้นฐานของตัวเอง รู้ว่าช่วงไหนสูง และเห็นว่าหลังรักษาหรือปรับพฤติกรรมแล้วมันเปลี่ยนไปทางไหน เราก็ยิ่งเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้นครับ
ใครมีคำถาม หรืออยากให้ผมเขียนความรู้เรื่องอะไรคอมเมนต์กันมาได้เลยนะครับ
