23/10/2025
การติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานหลังคลอด (โดยธรรมชาติ)
มีเชื้อแบคทีเรียหลายชนิดที่สามารถทำให้เกิดการติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานหลังคลอด เช่น เชื้อสตาฟิโลค็อกคัส (Staphylococcus), เชื้อสเตร็ปโตค็อกคัส (Streptococcus), เชื้อ E.coli, เชื้อแบคทีเรียไม่ใช้ออกซิเจน เช่น Clostridium, Bacteroides …
เชื้อแบคทีเรียอาจมาจากร่างกายของสตรีหลังคลอด, บุคคลรอบข้าง, อุปกรณ์ช่วยคลอด, หรือจากบาดแผลที่ทางเดินคลอด … ซึ่งสามารถเข้าสู่ช่องคลอดผ่านปากมดลูก, ท่อนำไข่ เข้าไปยังช่องท้อง
หากเป็นการผ่าคลอด เชื้ออาจเข้าสู่ช่องท้องผ่านแผลผ่าคลอดจากสภาพแวดล้อมภายนอกได้ บางกรณีเชื้ออาจผ่านทางรกที่ยึดเกาะเข้าสู่กระแสเลือดทำให้เกิดการติดเชื้อในเลือด
ปัจจัยเอื้อต่อการติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานหลังคลอด ได้แก่ โภชนาการไม่ดี, โรคโลหิตจาง, ภาวะพิษครรภ์, น้ำคร่ำแตกก่อนกำหนด, การคลอดนาน, สะสมน้ำคาวปลา (คั่งค้าง) ; รวมทั้งการทำหัตถการ เช่น การแยกรกด้วยมือ, การควบคุมมดลูก …
อาการที่สามารถสังเกตได้ของการติดเชื้อบริเวณอุ้งเชิงกรานหลังคลอด
มีหลายรูปแบบของการติดเชื้อหลังคลอด ตั้งแต่เบาไปจนถึงรุนแรง ได้แก่ การติดเชื้อในทางเดินสืบพันธุ์ล่าง (อวัยวะเพศภายนอก, ช่องคลอด, รอยผ่าตัด/รอยเย็บชั้นเยื่อ), มดลูก, พังผืดกว้าง, ส่วนประกอบของรังไข่และท่อนำไข่, เยื่อบุช่องท้องในอุ้งเชิงกรก, เยื่อบุช่องท้องทั่ว, ติดเชื้อในกระแสเลือด.
ความรุนแรงของการติดเชื้อขึ้นอยู่กับฤทธิ์ของเชื้อแบคทีเรีย, สถานะสุขภาพของผู้คลอด, และเวลาที่ตรวจพบและเริ่มรักษาเร็วหรือช้า. อาการและสัญญาณอาจรวมถึง:
มีไข้, หนาวสั่น, ผิวซีด, ชีพจรเร็ว
ปวดท้องล่างหรือบริเวณอุ้งเชิงกรก
มดลูกหดกลับช้า
น้ำคาวปลา/ของเหลวหลังคลอดมีกลิ่นเหม็น, ออกน้อยหรือคั่งอยู่
รอยเย็บชั้นเยื่อ/แผลผ่าคลอดบวม, แดง, มีน้ำหรือหนองไหล
รู้สึกไม่สบาย, ปวดศีรษะ, เบื่ออาหาร …
อาการเหล่านี้อาจปรากฏหลังคลอดได้หลายวัน, บางครั้งแม้ได้ออกจากโรงพยาบาลแล้วก็อาจไม่สังเกตทัน.
โรคติดเชื้อในระบบสืบพันธุ์ที่พบบ่อยหลังคลอด
การติดเชื้ออวัยวะเพศภายนอก, ช่องคลอด, รอยเย็บชั้นเยื่อ
มักเป็นรูปแบบเบาที่สุดของการติดเชื้อหลังคลอด. สาเหตุอาจมาจากรอยเย็บชั้นเยื่อที่ไม่ปลอดเชื้อ, เย็บชั้นเยื่อผิดวิธี, หรือรอยฉีกขาดช่องคลอดที่ไม่ได้เย็บ, มีผ้าก๊อซตกค้างในช่องคลอด.
อาการ: มีไข้ไม่สูงมาก; บริเวณรอยเย็บ/รอยฉีกขาดบวม, แดง, ปวด, มีหนอง; น้ำคาวปลาไม่มีกลิ่นเหม็นมาก.
การติดเชื้อเยื่อบุโพรงมดลูก (Endometritis)
มักพบทั่วไป. สาเหตุ: มีรกตกค้าง, เยื่อหุ้มรกตกค้าง, ภาวะน้ำคร่ำติดเชื้อ, การทำหัตถการไม่ปลอดเชื้อ.
อาการ: มีไข้ 38-38.5 °C (หลังคลอดหลายวัน), รู้สึกอ่อนเพลีย, ไม่สบาย; มีน้ำคาวปลาออกมาก, มีกลิ่นเหม็น, มีเลือดหรือหนองปน; ปากมดลูกเปิด, มดลูกหดช้าหรือปวดเมื่อกด.
ถ้าผลเป็น “คั่งน้ำคาวปลา” (Retention of lochia) รูปแบบกลาง: น้ำคาวปลาออกน้อยหรือไม่มีเลย, ปวดบริเวณใต้ท้อง, กดมดลูกแล้วปวด.
รูปแบบรุนแรงขึ้น: มดลูกติดเชื้อทั้งผนังกล้ามเนื้อ (Myometritis) ทำให้เกิดฝีขนาดเล็กในมดลูก. อาการจะรุนแรงกว่า endometritis และอาจลามไปเยื่อบุช่องท้องหรือติดเชื้อในเลือด.
การติดเชื้อบริเวณส่วนประกอบของรังไข่/ท่อนำไข่ (Adnexitis)
สาเหตุ: การติดเชื้อที่มดลูกลามไปยังพังพืดกว้าง, ท่อนำไข่, รังไข่.
อาการ: มีไข้หลังคลอด 8-10 วัน; น้ำคาวปลาหรือสารคัดหลั่งออกมาก มีกลิ่นเหม็น; ปากมดลูกเปิด; มดลูกหดช้าหรือปวด.
ถ้าไม่รักษาอาจลามเป็น การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องอุ้งเชิงกรก ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง.
การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องอุ้งเชิงกรก (Pelvic peritonitis – lower pelvis)
สาเหตุ: การอักเสบจากมดลูกไม่หยุดอยู่เฉพาะ, ลามเข้าไปในอุ้งเชิงกรก และเกิดเยื่อพังผืด, น้ำ, หนอง.
อาการ: มักเริ่ม 7-15 วันหลังคลอด; ไข้สูงขึ้นถึง 39-40 °C, หนาวสั่น, ชีพจรเร็ว; รู้สึกอ่อนเพลียมาก, ลิ้นคราบ; ปวดรุนแรงบริเวณใต้ท้อง, ปัสสาวะขัด, ท้องผูก…
หากรักษาได้เร็วอาจหายได้, แต่ถ้าไม่รักษาอาจลามเป็น การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องทั่ว (generalised peritonitis) ที่อันตรายมาก.
การติดเชื้อเยื่อบุช่องท้องทั่ว (Generalised peritonitis)
สาเหตุ: หลังผ่าคลอดที่ไม่ปลอดเชื้อ; หลังหัตถการ เช่น แยกรก, ควบคุมมดลูก; หรือหลังจาก endometritis, adnexitis, pelvic peritonitis ที่รักษาไม่ดี.
อาการ: มักเริ่มหลังคลอด 7-10 วัน หรือหลังผ่าคลอด 3-4 วัน; อาการทั่วไป: ริมฝีปากแห้ง, ลิ้นคราบ, ตาโหล, มีลักษณะพิษ/ติดเชื้อ; อาจอาเจียน, ปวดทั่วท้อง, มีอาการอุดกั้นลำไส้, หรือถ่ายเหลวเหม็นจัด.
พยากรณ์: ค่อนข้างแย่ และอาจถึงเสียชีวิตได้ถ้าไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาเร็ว.
การติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis)
เป็นรูปแบบรุนแรงที่สุดของการติดเชื้อหลังคลอด. สาเหตุ: การตรวจหรือหัตถการไม่ปลอดเชื้อ. มักพบในกรณีคลอดธรรมชาติหรือการแท้งขนาดใหญ่.
อาการ: โดยทั่วไป – มีไข้สูงต่อเนื่อง, อุณหภูมิผันผวน, มีหนาวสั่น; อ่อนเพลียมาก, มีลักษณะพิษ/ติดเชื้อ: ริมฝีปากแห้ง, ลิ้นคราบ, หายใจลำบาก, ผิวเหลือง, ปัสสาวะสีเข้ม.
ด้านสูติศาสตร์ – ปากมดลูกเปิด, มดลูกใหญ่, หดช้าหรือปวดเมื่อกด; น้ำคาวปลามีกลิ่นเหม็นจัด, มีเลือดหนอง.
พยากรณ์ขึ้นกับจุดติดเชื้อรองและการรักษาว่าทำถูกต้องและทันเวลาไหม. อาจทำให้ไตวายรุนแรง, เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ, เยื่อหุ้มสมองมีหนอง … และอาจเสียชีวิตได้อย่างรวดเร็วหากไม่รักษา.
การอุดตัน/อักเสบของหลอดเลือดดำ (Thrombophlebitis)
พบน้อยในประเทศไทย, มักพบในยุโรป/อเมริกา. สาเหตุหลัก: สตรีที่คลอดนาน, การไหลเวียนเลือด (ระบบหลอดเลือดดำ) ถูกกีดขวาง, มีการเพิ่มเนื้อเยื่อไฟบริน.
อาการ: เริ่มช้าหลังคลอด 12-15 วัน; มีไข้เล็กน้อย, หนาวสั่น, ชีพจรเร็ว; ถ้าเป็นหลอดเลือดดำขา – ขาบวม, สีขาว, กดเจ็บ, ส้นเท้าไม่ยกจากเตียง.
หากไม่รักษาอาจทำให้เกิดการอุดตันหลอดเลือดแดงปอด, ไต และอาจถึงชีวิต.
