15/10/2022
Use it or Lose it
กล้ามเนื้อมีไว้ให้ใช้ ถ้าไม่ใช้ก็เสื่อมไปนะ
1/ รูปบน กล้ามเนื้อ
คือ ภาพจาก MRI เป็นรูปภาคตัดกล้ามเนื้อต้นขาของชาย 3 คน เปรียบเทียบกัน
รูป MRI บน คือ กล้ามเนื้อต้นขาของนักไตรกีฬาอายุ 40 ปี จะเห็นว่ามีมวลกล้ามเนื้อ(สีเทา)มาก มีไขมัน(สีขาว)น้อย
รูป MRI กลาง คือ กล้ามเนื้อต้นขาของคุณตาอายุ 74 ปี ที่ใช้ชีวิตแบบนั่งๆ นอนๆ ไม่ค่อยได้ขยับตัว เห็นชัดว่า ไขมันเพียบ มวลกล้ามเนื้อนิดเดียว
รูป MRI ล่าง คือ กล้ามเนื้อต้นขาคุณปู่นักไตรกีฬาอายุ 70 ปี เทียบกับภาพบน แทบจะไม่แตกต่างกับนักไตรกีฬาอายุ 40 ปี ยังคงรักษามวลกล้ามเนื้อไว้ได้ดี และที่สำคัญ ขนาดกระดูกยังใหญ่กว่าแน่นกว่าอีกด้วย
กล้ามเนื้อ คือ ส่วนที่สร้างพละกำลัง เป็นตัวดูดซึมน้ำตาล และเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่พยุงร่างกาย
การสูญเสียกล้ามเนื้อ Sarcopenia เกิดขึ้นกับผู้สูงอายุทุกคน และเป็นปัญหาสำคัญ ทำให้คนแก่เกิดภาวะเปราะบาง frailty ความคล่องแคล่วลดลง และอาจถึงขึ้นช่วยตัวเองไม่ได้
2/ รูปล่าง กระดูก
คราวนี้ลองมองไปถึงกระดูกบ้าง รูปนี้แสดงถึง ชั้นแกนกลางของกระดูก (Trabecular Bone) ของนักบินอวกาศคนเดียวกันที่ออกไปโคจรในยานที่ไร้แรงโน้มถ่วง
ด้านซ้าย คือ ก่อนไป before ท่องอวกาศ ด้านขวา คือ หลังเสร็จภารกิจ after เพิ่งกลับสู่พื้นโลก
จะเห็นว่าด้านขวา before มีความหนาแน่นของกระดูกน้อยกว่าด้านซ้าย after เยอะ
เพราะการเคลื่อนไหวในภาวะที่ไร้แรงโน้มถ่วง ไม่มีแรงต้านจากพื้นโลก กระดูกถูกใช้งานน้อย เมื่อใช้งานน้อย กระดูกก็จะลดความหนาแน่นลง
นั่นแปลว่า กระดูกสามารถที่จะแปรสภาพได้ตามสภาวะการใช้งาน
ดังนั้น เมื่อเราอายุมากขึ้น นั่งๆ นอนๆ ไม่ได้ยกของหนัก ไม่ได้ออกกำลังกาย ไม่ได้เจอแรงต้าน ความหนาแน่นของกระดูกก็จะลดลงได้
และเมื่อพลาดหกล้มในห้องน้ำตอนอายุมากๆ ผู้สูงวัยก็จะกระดูกหักได้ง่าย และหากอาการหนักมากๆ อาจจะต้องนอนขั้นติดเตียง ไม่มีโอกาสลุกขึ้นมาอีกเลย
3/
แต่ข่าวดีก็มี นี่คืออาการที่เราทราบล่วงหน้าได้ จึงมีทางป้องกัน ไม่ใช่ว่าผู้สูงวัยทุกคนจะเป็น ถ้าเราเตรียมตัวได้ดีพอ
และถึงจะกล้ามเนื้อที่สูญเสียไปแล้วก็ยังสามารถ reverse กลับมาสร้างใหม่ได้ ด้วยการออกกำลังแบบมีแรงต้าน resistance training และการฝึกความแข็งแรง strength training (แต่ก็ไม่ควรนะ รักษาไว้ง่ายกว่าสร้างใหม่)
เราๆ (อายุ 40+ ขึ้นไป) ควรสร้างกล้ามเนื้อไว้ตั้งแต่ยังหนุ่มสาว ทำแต่เนิ่นๆ จะช่วยเรื่องนี้ได้อย่างมาก และง่ายที่จะรักษามวลกล้ามเนื้อนั้นไว้ เรามีโอกาสเลือกว่า จะแก่อย่างมีคุณภาพ หรือ จะนั่งนอนติดเตียง เลือกแล้วก็ควรลงมือทำเสียตั้งแต่วันนี้เลย
ชีวิตสูงวัยเราออกแบบเองไดีนะ
