30/06/2026
သည်းခြေအိတ်ကျောက်တည်ခြင်း (Gallstones) ✅
သည်းခြေအိတ်ကျောက်တည်ခြင်းဟာ လူတော်တော်များများမှာ သတိမထားမိဘဲ ဖြစ်ပွားတတ်တဲ့ အစာခြေစနစ်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အချို့သူတွေမှာ ဘာလက္ခဏာမှ မပြသော်လည်း၊ အချို့သူတွေမှာတော့ ပြင်းထန်တဲ့ ဗိုက်အောင့်ဝေဒနာကို ခံစားရစေနိုင်ပါတယ်။
၁။ သည်းခြေအိတ်နှင့် သည်းခြေကျောက် ဆိုတာ ဘာလဲ။
သည်းခြေအိတ် (Gallbladder): အသည်းရဲ့အောက်၊ ဝမ်းဗိုက်ညာဘက်အပေါ်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ သစ်တော်သီးပုံသဏ္ဍာန် အိတ်အသေးလေး ဖြစ်ပါတယ်။ သူက အသည်းကနေ ထုတ်ပေးတဲ့၊ အဆီဓာတ်တွေကို ချေဖျက်ပေးတဲ့ သည်းခြေရည် (Bile) တွေကို သိုလှောင်ပေးတဲ့ အလုပ်ကို လုပ်ပါတယ်။
သည်းခြေကျောက် (Gallstones): သည်းခြေအိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ သည်းခြေရည်တွေဟာ အရည်အဖြစ်ကနေ မာကြောတဲ့အစဲအန (ကျောက်ခဲ) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အရွယ်အစားအားဖြင့် သဲပွင့်လောက်ကနေ ဂေါက်သီးလုံးအရွယ်အထိ ရှိနိုင်ပါတယ်။
၂။ ဘာကြောင့် ကျောက်တည်ရတာလဲ။
သည်းခြေကျောက်တည်ရတဲ့ အဓိက အကြောင်းအရင်း (၃) ချက်ရှိပါတယ်။
1. ကိုလက်စထရော (Cholesterol) များလွန်ခြင်း: သည်းခြေရည်ထဲမှာ ကိုလက်စထရောဓာတ်တွေ အလွန်အမင်း များပြားလာတဲ့အခါ အနယ်ထိုင်ပြီး ကျောက်ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ (ဒါက အဖြစ်အများဆုံး အမျိုးအစားပါ။)
2. ဘီလီရူဘင် (Bilirubin) များလွန်ခြင်း: သွေးနီဥဆဲလ်တွေ ပျက်စီးတဲ့အခါ ထွက်လာတဲ့ ဘီလီရူဘင်ဓာတ်တွေ သည်းခြေရည်ထဲမှာ များပြားလာရင်လည်း ကျောက်တည်နိုင်ပါတယ်။ (ဥပမာ- အသည်းခြောက်ခြင်း၊ သွေးရောဂါအချို့ကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။)
3. သည်းခြေအိတ် ကောင်းမွန်စွာ မညှစ်ထုတ်နိုင်ခြင်း: သည်းခြေအိတ်က သည်းခြေရည်တွေကို ပုံမှန်အတိုင်း အူမကြီးထဲသို့ ကောင်းကောင်းမညှစ်ထုတ်နိုင်ဘဲ အိတ်ထဲမှာ ကြာရှည်စွာကျန်နေတဲ့အခါ အနယ်ထိုင်ပြီး ကျောက်တည် လာတတ်ပါတယ်။
၃။ မည်သူတွေမှာ ပိုပြီး ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ (Risk Factors) ရှိသလဲ။
ဆေးပညာအရ **"5 Fs"** လို့ လူသိများတဲ့ အချက်တွေနဲ့ ကိုက်ညီသူတွေမှာ ပိုအဖြစ်များပါတယ်။
* **Female:** အမျိုးသမီးများ (ဟော်မုန်းအပြောင်းအလဲကြောင့် အမျိုးသားများထက် ပိုအဖြစ်များပါသည်)
* **Forty:** အသက် ၄၀ နှင့် အထက်ရှိသူများ
* **Fat:** ကိုယ်အလေးချိန် လွန်ကဲသူ/ဝသူများ
* **Fertile:** ကလေးရဖူးသူ သို့မဟုတ် ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများ
* **Family History:** မိသားစုထဲတွင် သည်းခြေကျောက်တည်ဖူးသူ ရှိခြင်း
အခြားအချက်များအနေဖြင့် ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ၊ အဆီအဆိမ့် အစားများသူများ နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကို အချိန်တိုအတွင်း အမြန်ချလိုက်သူများတွင်လည်း ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားပါတယ်။
၄။ ဘယ်လို လက္ခဏာတွေ ပြတတ်သလဲ။
သည်းခြေကျောက်ရှိသူ အများစု (၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်) ဟာ ဘာလက္ခဏာမှ မပြဘဲ နေထိုင်သွားနိုင်ကြပါတယ်။ ဒါကို "Silent Stones" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သို့သော် ကျောက်က သည်းခြေပြွန်ကို ပိတ်ဆို့လိုက်တဲ့အခါ အောက်ပါလက္ခဏာများ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရတတ်ပါတယ်။
-ဗိုက်အောင့်ခြင်း: ဝမ်းဗိုက်ရဲ့ ညာဘက်အပေါ်ပိုင်း သို့မဟုတ် ရင်ညွန့်တည့်တည့်တွင် ရုတ်တရက် ပြင်းထန်စွာ အောင့်ခြင်း။
-နာကျင်မှု ပျံ့နှံ့ခြင်း: ထိုဗိုက်အောင့်ခြင်းသည် ညာဘက်ပခုံး သို့မဟုတ် ကျောဘက်သို့ ထိုးပြီး နာကျင်ခြင်း။
-နာကျင်ချိန်: အထူးသဖြင့် အဆီများသော အစားအစာများကို စားသောက်ပြီး နာရီပိုင်းအတွင်း ခံစားရလေ့ရှိပြီး မိနစ်အနည်းငယ်မှ နာရီပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်နိုင်ပါတယ်။
-တွဲဖက်လက္ခဏာများ: ပျို့အန်ခြင်း၊ ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ဖြစ်ခြင်း။
⚠️ **အရေးပေါ် သတိပြုရန် လက္ခဏာများ:**
ဖျားခြင်း၊ ချမ်းတုန်ခြင်း၊ အသားဝါ/မျက်လုံးဝါလာခြင်း (Jaundice) နှင့် ဗိုက်အောင့်လွန်း၍ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ခြင်း ဆိုးဆိုးရွားရွား အန်ခြင်းများ ဖြစ်လာပါက သည်းခြေအိတ်ပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် သည်းခြေပြွန်ပိတ်ဆို့ခြင်း အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သဖြင့် နီးစပ်ရာ ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းသို့ အမြန်ဆုံး သွားရောက်ပြသရပါမည်။
၅။ ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ကုသခြင်း
📍ရောဂါရှာဖွေခြင်း: ဗိုက်ကို တယ်လီဗေးရှင်းဓာတ်မှန် (Ultrasound) ရိုက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သည်းခြေကျောက် ရှိ၊ မရှိကို အလွယ်တကူနှင့် အကျိုးရှိဆုံး သိရှိနိုင်ပါတယ်။
📍ကုသခြင်း:
-လက္ခဏာမပြသော ကျောက်များ: ကုသမှုခံယူရန် မလိုဘဲ စောင့်ကြည့်ရုံဖြင့် ရတတ်ပါတယ်။
-လက္ခဏာပြပြီး မကြာခဏ ဗိုက်အောင့်သော ကျောက်များ: အကောင်းဆုံးနှင့် အထိရောက်ဆုံး ကုသနည်းမှာ သည်းခြေအိတ်တစ်ခုလုံးကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း (Cholecystectomy) ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိတွင် ဝမ်းဗိုက်ကို အကြီးကြီးခွဲရန်မလိုဘဲ မှန်ပြောင်းဖြင့် အပေါက်သေးသေးလေးဖောက်ကာ ခွဲစိတ်သည့်နည်းစနစ် (Laparoscopic Surgery) ကို အသုံးများသောကြောင့် နာကျင်မှုနည်းပြီး နာလန်ထမြန်ပါတယ်။
(မှတ်ချက်: သည်းခြေအိတ်ကို ထုတ်လိုက်သော်လည်း အသည်းမှ သည်းခြေရည် ဆက်လက်ထုတ်ပေးနေသည့်အတွက် အစာခြေစနစ်ကို ထိခိုက်မှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း ကျန်းမာစွာ နေထိုင်နိုင်ပါသည်။)
၆။ သည်းခြေကျောက်မတည်အောင် ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ။
👉🏻ပုံမှန်အစာစားပါ: အစာနပ်ကျော်ခြင်း၊ အငတ်ခံခြင်း ရှောင်ကြဉ်ပါ။ အစာမစားဘဲ နေပါက သည်းခြေရည်များ အိတ်ထဲတွင် ကြာရှည်အနည်ထိုင်ကာ ကျောက်တည်ဖို့ ပိုလွယ်ကူစေပါတယ်။
👉🏻ကိုယ်အလေးချိန်ကို စနစ်တကျချပါ: ကိုယ်အလေးချိန်ချလိုပါက တစ်ပတ်လျှင် ၀.၅ ကီလိုဂရမ် (၁ ပေါင်) ခန့်သာ ဖြည်းဖြည်းမှန်မှန် ချသင့်ပါတယ်။ အမြန်ချခြင်းက ကျောက်တည်ခြင်းကို ပိုမိုအားပေးပါတယ်။
👉🏻ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော အစားအသောက်: အဆီအဆိမ့်၊ ကိုလက်စထရောများသော အစားအစာများကို လျှော့ချပြီး အမျှင်ဓာတ် (Fiber) ကြွယ်ဝသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံများနှင့် ကောက်နှံတစ်ခုလုံး (Whole grains) ကို ပိုမိုစားသုံးပေးပါ။
👉🏻ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြုလုပ်ပါ: တစ်နေ့လျှင် မိနစ် ၃၀ ခန့် ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းက ခန္ဓာကိုယ်အဆီဓာတ်ကို ထိန်းညှိပေးပြီး ကျောက်တည်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။
#သည်းခြေအိတ်ကျောက်တည်ခြင်း
# #
။
