29/07/2026
#ทำความเข้าใจPPHN ผ่าน “ #การเปลี่ยนระบบครั้งใหญ่ที่สุดหลังคลอด”
จากข่าวเกี่ยวกับทารกที่มีภาวะ ความดันเลือดในปอดสูงหลังคลอด หลายคนอาจเพิ่งได้ยินคำว่า เป็นครั้งแรก
ชื่อของโรคฟังดูเหมือนว่า
⁉️“ความดันในปอดสูง ก็แปลว่าปอดทำงานไม่ดีใช่ไหม?”⁉️
👉คำตอบคือ ไม่ทั้งหมดค่ะ
👉เด็กบางคนมีอากาศเข้าไปในปอดแล้ว ▶️ เครื่องช่วยหายใจก็ส่งออกซิเจนเข้าไปได้ ▶️ แต่เลือดกลับเข้าไปรับออกซิเจนจากปอดได้น้อย
จึงเกิดสถานการณ์ที่ฟังดูขัดแย้งว่า
⁉️ปอดมีออกซิเจน แต่ร่างกายยังขาดออกซิเจน⁉️
และนี่คือ❤️หัวใจของภาวะที่เรียกว่า Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn หรือ
👶 เรื่องนี้ต้องเริ่มตั้งแต่ก่อนลูกคลอด
ตอนที่ลูกยังอยู่ในท้อง ปอดยังไม่ได้ทำหน้าที่หายใจค่ะ
ภายในปอดยังเต็มไปด้วยของเหลว
ลูกไม่ได้หายใจเอาอากาศเข้าไป
และ #ออกซิเจนที่ลูกใช้ทั้งหมดมาจากรก
เลือดของลูกจึงไม่จำเป็นต้องเดินทางผ่านปอดมากนัก เพราะถึงเข้าไปก็ยังไม่มีอากาศให้รับออกซิเจน
✅ ธรรมชาติจึงสร้าง “ทางลัด” เอาไว้ให้เลือดข้ามปอด ได้แก่
🩸 Foramen ovale ช่องเปิดระหว่างหัวใจห้องบน
🩸 Ductus arteriosus หลอดเลือดที่เชื่อมหลอดเลือดแดงปอดกับหลอดเลือดแดงใหญ่
#ระบบนี้ถือว่าปกติมากในทารกที่ยังอยู่ในครรภ์
พูดง่าย ๆ คือ ▶️ ก่อนคลอด ลูกใช้ “รก” เป็นแหล่งรับออกซิเจน
ปอดจึงยังไม่ได้เป็นสถานีหลักของระบบไหลเวียนเลือด
………………………………………………………………………………………
🌬️ #แต่ทันทีที่ลูกคลอด #ทุกระบบต้องเปลี่ยนพร้อมกัน
✅เมื่อลูกหายใจครั้งแรก ปอดเริ่มพองตัว ของเหลวในปอดถูกดูดซึมและขับออก หลอดเลือดในปอดควรคลายตัวอย่างรวดเร็ว
▶️เมื่อหลอดเลือดเปิดกว้าง ▶️เลือดจะไหลเข้าไปในปอดมากขึ้น เพื่อรับออกซิเจนจากอากาศ แล้วจึงนำออกซิเจนไปเลี้ยงสมอง หัวใจ และอวัยวะต่าง ๆ
▶️ขณะเดียวกัน เมื่อสายสะดือถูกตัด #รกก็หยุดเป็นแหล่งออกซิเจน
ร่างกายของลูกจึงต้องเปลี่ยนจาก
Placenta ON — Lungs OFF
มาเป็น
Placenta OFF — Lungs ON
ภายในเวลาอันสั้น
🟰งานวิจัยและบทความทบทวนทางทารกแรกเกิดอธิบายว่า PPHN คือความล้มเหลวของการปรับตัวของระบบไหลเวียนเลือดจากชีวิตในครรภ์สู่ชีวิตหลังคลอด ทำให้ความต้านทานของหลอดเลือดในปอดยังคงสูง เลือดจึงไหลผ่านปอดได้น้อยกว่าที่ควร 🟰
………………………………………………………………………………………………………
⛽ ลองนึกภาพว่า “ #ปอดคือปั๊มน้ำมัน”
หมอขอเปรียบเทียบแบบนี้ค่ะ
🫁 ปอด คือ ปั๊มน้ำมัน
🩸 เลือด คือ รถส่งของ
🫧 ออกซิเจน คือ น้ำมัน
รถแต่ละคันต้องเข้าไปเติมน้ำมันที่ปั๊ม ก่อนจะขับไปส่งของให้เมืองต่าง ๆ
เลือดก็เช่นเดียวกัน ต้องไหลเข้าไปในปอดเพื่อรับออกซิเจน แล้วจึงนำออกซิเจนไปส่งให้สมอง หัวใจ ไต และอวัยวะทั่วร่างกาย
ในเด็กปกติหลังคลอด
✅ ปั๊มเปิด
✅ ทางเข้าเปิดกว้าง
✅ รถเข้าไปเติมน้ำมันได้จำนวนมาก
แต่ในเด็กที่มี PPHN
⛽ ปั๊มอาจมีน้ำมันอยู่
🚧 แต่ทางเข้ากลับแคบและมีแรงต้านสูง
🚗 รถจำนวนมากจึงเข้าไปไม่ถึงปั๊ม
บางส่วนยังใช้ “ทางลัดแบบตอนอยู่ในท้อง” ไหลข้ามปอดผ่าน foramen ovale หรือ ductus arteriosus ไปเลย
👉ผลคือเลือดที่มีออกซิเจนต่ำถูกส่งกลับเข้าสู่ร่างกาย ทำให้เด็กมีภาวะเขียวและระดับออกซิเจนต่ำ แม้จะได้รับออกซิเจนหรือมีอากาศเข้าไปในปอดแล้วก็ตาม
…………………………………………………………………………………………………
🔄 #สิ่งที่น่ากลัวคือ โรคนี้สามารถสร้าง “ #วงจรที่ทำให้ตัวเองแย่ลง”
เมื่อออกซิเจนในเลือดต่ำ ▶️ ร่างกายจะเกิดภาวะเครียดและเป็นกรด
ทั้งการขาดออกซิเจนและภาวะเลือดเป็นกรด ▶️ สามารถกระตุ้นให้หลอดเลือดในปอดหดตัวมากขึ้น
จึงเกิดวงจรว่า ดังนี้ ‼️
ออกซิเจนต่ำ
⬇️
หลอดเลือดในปอดยิ่งหดตัว
⬇️
เลือดไหลผ่านปอดน้อยลง
⬇️
รับออกซิเจนได้น้อยลงกว่าเดิม
⬇️
ออกซิเจนยิ่งต่ำ
นี่คือเหตุผลว่าทำไมเด็กบางคนจึงดูเหมือนอาการยังพอคงที่ แต่สามารถทรุดลงได้อย่างรวดเร็วหากวงจรนี้ดำเนินต่อไป
………………………………………………………………………………………………………
🩺 เด็กที่เป็น PPHN มีอาการอย่างไร?
อาการที่พบบ่อยคือ
💙 ตัวเขียวหรือค่าออกซิเจนต่ำ
🌬️ หายใจเร็ว หอบ หรือมีหน้าอกบุ๋ม
📉 ค่าออกซิเจนขึ้นลงง่าย หรือไม่ดีขึ้นตามที่คาดแม้ให้ออกซิเจน
🖐️ ค่าออกซิเจนที่มือขวาและเท้าอาจแตกต่างกัน
❤️ ในรายรุนแรงอาจมีความดันโลหิตต่ำหรือระบบไหลเวียนเลือดไม่คงที่
แต่เพียงค่าออกซิเจนต่ำอย่างเดียว ยังวินิจฉัย PPHN ไม่ได้ เพราะโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดและโรคปอดหลายชนิดก็มีอาการคล้ายกัน
ดังนั้นหัวใจสำคัญของการวินิจฉัยคือ การตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ หรือ Echocardiography
การตรวจนี้ช่วยดูว่า
* มีโรคหัวใจพิการแต่กำเนิดหรือไม่
* เลือดกำลังไหลข้ามหัวใจหรือหลอดเลือดในทิศทางใด
* ความดันในหลอดเลือดปอดสูงเพียงใด
* หัวใจห้องขวาและห้องซ้ายทำงานดีหรือไม่
PPHN จึงไม่ใช่ภาวะที่ควรสรุปจากค่าออกซิเจนหรือภาพเอกซเรย์เพียงอย่างเดียวค่ะ
………………………………………………………………………………………………………
❓ #แล้วอะไรทำให้หลอดเลือดในปอดไม่ยอมคลายตัว?
PPHN ไม่ได้เป็นโรคที่มีสาเหตุเดียว แต่เป็น “กลุ่มอาการ” ที่เกิดร่วมกับภาวะต่าง ๆ ได้ เช่น
🟢 การสำลักขี้เทา
🟢 ปอดอักเสบหรือการติดเชื้อในกระแสเลือด
🟢 ภาวะขาดออกซิเจนรอบคลอด
🟢 ปอดขยายตัวไม่ดีหรือมีโรคปอดรุนแรง
🟢 ปอดเจริญไม่สมบูรณ์ เช่น ไส้เลื่อนกระบังลมแต่กำเนิด
🟢 บางรายไม่พบสาเหตุชัดเจน
ดังนั้น #เวลารักษาหมอต้องค้นหาและแก้ต้นเหตุที่ทำให้หลอดเลือดในปอดยังหดตัวอยู่ด้วย
……………………………………………………………………………………………………
🏥 การรักษาไม่ใช่แค่ “เพิ่มออกซิเจนให้มากที่สุด”
#เป้าหมายจริงของการรักษาคือ
✅ทำให้ปอดเปิดในระดับที่เหมาะสม
✅ทำให้เลือดไหลเข้าไปในปอดได้
✅รักษาความดันและการทำงานของหัวใจ
✅หยุดวงจรขาดออกซิเจน
#การรักษาจึงต้องปรับให้เหมาะกับเด็กแต่ละคน อาจประกอบด้วย
🌬️ การให้ออกซิเจนและช่วยหายใจอย่างเหมาะสม
🫁 การเปิดถุงลมปอดโดยหลีกเลี่ยงแรงดันที่มากเกินไป
💊 การรักษาการติดเชื้อหรือโรคปอดที่เป็นสาเหตุ
❤️ การพยุงความดันโลหิตและการทำงานของหัวใจ
💨 การใช้ inhaled nitric oxide หรือ iNO เพื่อช่วยขยายหลอดเลือดในปอดในทารกครบกำหนดหรือใกล้ครบกำหนดที่มีข้อบ่งชี้
⚙️ การใช้เครื่องช่วยหายใจความถี่สูงในบางราย
🩸 หากรุนแรงและไม่ตอบสนอง อาจพิจารณา ECMO ในโรงพยาบาลที่มีความพร้อม
หลักฐานปัจจุบันสนับสนุนว่า สามารถช่วยเพิ่มออกซิเจนและลดความจำเป็นในการใช้ ECMO ในทารกครบกำหนดหรือใกล้ครบกำหนดบางกลุ่ม แต่ไม่ใช่ว่าเด็กออกซิเจนต่ำทุกคนควรได้รับ iNO เพราะต้องประเมินสาเหตุ การเปิดของปอด และการทำงานของหัวใจก่อนเสมอ
………………………………………………………………………………………………………
📊 พบบ่อยและรุนแรงแค่ไหน?
โดยภาพรวม PPHN พบประมาณ 2 รายต่อทารกเกิดมีชีพ 1,000 ราย แต่ความรุนแรงแตกต่างกันมาก ตั้งแต่รายที่ตอบสนองต่อการรักษาได้ดี ไปจนถึงรายที่มีโรคปอดหรือความผิดปกติร่วมรุนแรง
อัตราการเสียชีวิตที่รายงานในแต่ละการศึกษาแตกต่างกันตามสาเหตุ ความรุนแรง ทรัพยากรในการรักษา และกลุ่มผู้ป่วย จึงไม่ควรนำตัวเลขเดียวไปใช้ทำนายเด็กแต่ละรายโดยตรง
#สิ่งสำคัญคือการดูว่า
* สาเหตุของ PPHN คืออะไร
* ปอดเปิดได้ดีหรือไม่
* หัวใจทำงานอย่างไร
* เด็กตอบสนองต่อการรักษาเร็วเพียงใด
* มีภาวะขาดออกซิเจนต่อสมองหรืออวัยวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่
……………………………………………………………………………………………………
❤️ สิ่งที่หมออยากให้จำ
PPHN ไม่ได้หมายความว่า “ปอดไม่มีออกซิเจน”
แต่หมายถึง #หลอดเลือดในปอดยังไม่ยอมเปลี่ยนจากระบบแบบทารกในครรภ์ทำให้เลือดเข้าไปรับออกซิเจนจากปอดได้ไม่เพียงพอ
ดังนั้น ต่อให้ลูกหายใจอยู่
ต่อให้ปอดมีอากาศ
ร่างกายก็ยังขาดออกซิเจนได้ หากเลือดไปไม่ถึงบริเวณที่ใช้แลกเปลี่ยนออกซิเจน
และนี่คือเหตุผลที่ PPHN เป็นหนึ่งในภาวะฉุกเฉินของทารกแรกเกิด ซึ่งต้องอาศัยทั้งเวลา การประเมินที่แม่นยำ และการดูแลร่วมกันของทีม NICU
เพราะในบางครั้ง…
สิ่งที่สำคัญไม่ใช่เพียงว่าอากาศเข้าไปในปอดได้หรือไม่
แต่คือเลือดเข้าไปรับออกซิเจนจากปอดได้หรือเปล่า
⸻
📚 เอกสารอ้างอิง
Lakshminrusimha S, Keszler M. Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn. NeoReviews. 2015.
Singh Y, et al. Pathophysiology and Management of Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn. 2021.
Cookson MW, Kinsella JP. Inhaled Nitric Oxide in Neonatal Pulmonary Hypertension. 2023.
Kaplish D, et al. Current Pharmaceutical Strategies in the Management of Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn. 2024.
⸻
ฝากติดตาม KidzTalk by หมออูม เพราะหมอจะเปลี่ยนเรื่องยาก ให้พ่อแม่เข้าใจง่าย ❤️