28/02/2026
เมื่อการฝึกช้างเพื่อให้สวัสดิภาพที่ดีและการดูแลสุขภาพถูกมองเป็นทารุณกรรมสัตว์จริงหรือ?
ช้างป่วย ไม่ได้ฝึก = ขึ้นรถไม่ได้ เจ็บตัว หมอเข้าไม่ได้ = สูญเสียช้าง😢
แม้กระทั้งช้างที่ได้รับการฝึก เจอหมอทียังยากพร้อมบวกหมอได้ตลอด
แล้วไม่ฝึกจะขนาดไหน? ต้องลองคิด วิเคราะห์ ถึงเหตุผลความจำเป็นครับ
“ฝึกช้าง” เส้นบางๆ ระหว่างทารุณกรรม กับ สวัสดิภาพ ‼️
ภาพด้านล่างนี้เป็นภาพของช้างเชือกหนึ่งที่เข้ามารักษาที่โรงพยาบาลช้างลำปาง จากภาพจะเห็นว่าช้างยืนอยู่เดี่ยวๆ ข้างกองซากเหล็กดูอันตรายและเหมือนจะถูกผูกด้วยโซ่ที่ดูแล้วสื่อได้ถึงความทรมานอย่างยิ่ง...
…และถูกต้อง ช้างเชือกนี้กำลังทรมานเนื่องมาจากการไม่ได้รับการรักษาจากความเจ็บป่วยอย่างที่ควรจะเป็น เพราะขณะที่กำลังทำการผูกมัดช้างเข้ากับหลักรักษาเพื่อให้หมอได้รักษา ช้างได้ขัดขืนและอาละวาดจนหลักรักษาหักกองเป็นเศษเหล็กในภาพ
ถ้าถามว่าในเมื่อช้างอาละวาด ทำไมหมอไม่เลือกที่จะให้ยาซึม/ยาสงบประสาท แล้วค่อยทำการรักษา ช้างจะได้ไม่เครียดหรือกระทบกระเทือนจิตใจ คำตอบก็คือ ในสภาวะที่ช้างมีความเจ็บป่วยจะยิ่งทำให้มีความเสี่ยงในการวางยา หมอจึงต้องพิจารณาอย่างรอบถึงความจำเป็น เพื่อไม่ให้ความหวังดีในการอยากช่วยเหลือกลายเป็นอาวุธที่ทำร้ายช้าง
ก่อนอื่น ต้องทำความเข้าใจและแยกแยะก่อนว่าช้างที่เห็นในภาพคือ “ช้างบ้าน” มิใช่ “ช้างป่า” ช้างบ้านจะมีความคุ้นเคยกับคน อยู่ในสิ่งแวดล้อมเดียวกันกับที่คนอยู่ มีคนที่เรียกว่า “ควาญช้าง” เป็นเพื่อนใกล้ชิดดูแล ส่วนช้างป่าก็คือสัตว์ป่าที่มีบ้านเป็นป่า ไม่ได้มีความคุ้นเคยกับคนเหมือนช้างบ้าน ดังนั้น การจะเข้าทำอะไรซักอย่างที่ถึงเนื้อถึงตัวเค้าจึงต้องมีการควบคุมด้วยยา เช่น ยาซึม ก่อนทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยของคนทำงานและเพื่อลดความเครียดจากการจับบังคับของตัวช้างเอง
กลับมาที่ช้างบ้าน ในอดีตหลายร้อยปีก่อน เรามีการจับช้างป่ามาฝึกเพื่อใช้งานเป็นช้างบ้านและสืบทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน แม้ว่ารูปแบบการทำงานของช้างบ้านจะเปลี่ยนแปลงไปจากใช้เพื่อการศึกสงคราม ใช้เพื่อการขนส่ง ใช้เพื่อทำไม้ลากไม้ จนมาถึงการใช้ช้างเพื่อการท่องเที่ยวที่มักมีการหยิบยกศัพท์คำว่า “สวัสดิภาพ” มาเป็นสิ่งแสดงออกถึงความมีอารยะเพื่อเป็นแรงจูงใจให้นักท่องเที่ยวอยากมาใช้บริการ และเมื่อนักท่องเที่ยวได้เข้ามาสัมผัสถึงความน่ารักของช้าง ต่างก็ตกหลุมรักเพื่อนตัวโตจนไม่อยากให้เค้าได้รับความทุกข์ทรมานใดๆ จนเหมารวมว่าอะไรก็ตามที่ดูเหมือนจะโหดร้ายเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ โดยที่หลายคนมักจะลืมไปว่ากว่าจะได้เข้าหา สัมผัสกับความน่ารักกับช้างเหล่านี้ได้ พี่ควาญต้องสร้างความเชื่อใจไว้ใจให้กับช้าง จึงจะสามารถถ่ายทอดภาษาเพื่อสื่อสารกับช้างตัวโตนี้ได้
วันนี้โลกเราเปลี่ยนแปลงไปยังไง วัฒนธรรมการเลี้ยงช้างก็ต้องเปลี่ยนให้เข้ากับบริบทเช่นกัน ปัจจุบัน การฝึกช้างของสถาบันคชบาลแห่งชาติ (ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย จ.ลำปาง The Thai Elephant Conservation Center Lampang) มีจุดประสงค์ข้อแรกคือ “เพื่อให้ช้างสามารถเข้าถึงการดูแลสุขภาพได้” ทั้งนี้ก็เพื่อตัวช้างเอง การฝึกเพื่อใช้งานหรือฝึกความสามารถพิเศษอื่นๆ นั้นถือเป็นเรื่องรอง นอกจากนี้แล้วจุดประสงค์ของการฝึกช้างของเราก็คือเพื่อให้ช้างสามารถอยู่ร่วมกับคนและสิ่งแวดล้อมรอบตัวเขาได้อย่างปลอดภัย เพราะช้างบ้านก็คือช้างบ้านไม่ใช่ช้างป่า
ท้ายที่สุดช้างเชือกในภาพก็ได้รับการรักษาจนหายดีกลับบ้านไปแล้วเรียบร้อย โดยที่ไม่ต้องได้วางยาซึมหรือยาสงบประสาทใดๆ หากแต่เป็นการใช้ “การควบคุมบังคับทางกายภาพ” ที่มีพื้นฐานมาจากการฝึกให้ช้างคุ้นเคยกับภาษากาย เสียงและอุปกรณ์ควบคุมบังคับ ที่สุดท้ายแล้วไม่ได้มีไว้เพื่อทารุณกรรม หากแต่มีไว้เพื่อให้ช้างได้รับการดูแลสุขภาพตามสวัสดิภาพที่ควรเป็น
แล้วเรายังต้องฝึกช้างบ้านหรือไม่ ❓ คำถามนี้คนรักช้างคงต้องคิดและหาคำตอบกันดู