08/08/2026
خوشبختانه بگویم یا بدبختانه، پیش از این هیچ آشناییای با این شخص نداشتم؛ جز همین چند روز اخیر. برای آنکه مبادا پیش از شناخت کافی، دربارهی او قضاوتی شتابزده از جانب من صورت گرفته باشد، در این چند روز دربارهی پیشینهی این شخص و بهخصوص دربارهی همین کتاب، تا اندازهای تحقیق و بررسی کردم.
اما دربارهی کسانی که از این کتاب تعریف و تمجید میکنند، نخست باید یک نکته را روشن کرد: لطفن به این اثر «رمان» نهگویید؛ زیرا آنچه در آن دیده میشود، بیش از آنکه به معنای دقیق کلمه رمان باشد، به مجموعهای از پندها، حکایتهای دینی، روایتهایی از خصومت و درگیری میان انسانها و اشارههایی به مفهوم جهاد شباهت دارد و حتا در بخشهایی، بهگونهای به جنگهایی جدید نیز اشاره میکند.
به گمان من، مساله تنها خودِ کتاب نیست؛ بلکه نوع نگاه و شیوهی معرفی آن نیز قابل تأمل است. گاهی بیش از آنکه خودِ اثر بهعنوان یک اثر ادبی و ارزشهای ادبیاش مورد توجه قرار گیرد، نام نویسنده، عنوانهای دینی، ارجاع به کتابهای مذهبی و فضای دینی حاکم بر اثر است که مخاطب را به خرید و خواندن آن ترغیب میکند.
در چنین شرایطی، شاید بتوان گفت که گاهی مخاطب پیش از آنکه «کتاب» را بخرد، «تصویری» را میخرد که از کتاب برایش ساخته شده است. وقتی اثری با عنوانها و مضامین دینی عرضه میشود، طبیعی است که برای بخشی از مخاطبان جذابیت بیشتری پیدا کند؛ اما این جذابیت، بهخودیخود نهمیتواند معیار سنجش ادبی بودن اثر یا قرار دادن آن در دستهی «رمان» باشد.
بنابراین، بهتر است پیش از ستایش یک اثر و نسبت دادن عنوان «رمان» به آن، نخست به ساختار، محتوا، شیوهی روایت و ارزش ادبی آن توجه کنیم؛ نه صرفن به نامها، مضامین و فضای دینیای که ممکن است در معرفی و فروش آن نقش داشته باشند.
آریانژاد