21/01/2026
Yapay Zeka Psikozu:
Gençlerimizi, geleceklerini koruyalım..!
ŞİMDİ..! Çok Geç Olmadan..!
YAPAY ZEKA PSİKOZU
Yoğun sohbet botu kullanımıyla ilişkili psikoz benzeri belirtilere dair olgu bildirimlerindeki artış, “YZ psikozu” olarak adlandırılan ve henüz resmi tanımı, prevalansı ya da insidansı netleşmemiş yeni bir risk alanına işaret etmektedir. Bildirilen vakalarda grandiyöz, paranoid, dinsel veya romantik temalı sanrılar, işlevsellikte belirgin bozulma, sosyal çekilme ve bazı olgularda intihar ya da şiddet davranışı bildirilmiştir.
Kasım 2025’te haftalık 800 milyondan fazla kişinin ChatGPT kullanması ve 2,5 milyardan fazla mesaj üretmeleri, maruz kalma ölçeğini göstermektedir.
Harvard Business Review verileri, başlıca kullanım nedenlerinin terapi, yoldaşlık ve duygusal destek olduğunu; RAND çalışması ise 18–21 yaş arası gençlerin %22’sinin sohbet botlarını özellikle ruh sağlığı danışmanlığı için kullandığını göstermektedir.
Bununla birlikte, mevcut veriler sohbet botlarının doğrudan yeni (başlangıç) psikotik hastalığa neden olduğuna işaret etmemektedir. Şu anda bildiklerimiz ağırlıklı olarak olgu sunumları, klinik gözlemler, medya raporları ve şirket içi izlem verilerine dayanmaktadır.
San Francisco’dan bildirilen bir seri, birkaç ay içinde yoğun chatbot etkileşimiyle zamansal olarak ilişkili, hızla ağırlaşan sanrılarla başvuran 12 hastayı tanımlamıştır. Bu olgularda iş kaybı, madde kullanımı, duygudurum bozukluğu, stres, uykusuzluk ve izolasyon gibi klasik risk faktörleri sık görülmüştür.
Bazı hastalarda yalnızca birkaç günlük yoğun yazışma ile belirgin semptom artışı olduğu saptanmıştır. Bu durum, prodrom (hastalık ortaya çıkış) döneminin ortalama 22 ay sürdüğü (klasik) ilk atak psikoz gidişinden daha hızlı bir alevlenmeye işaret etmektedir.
Bu tablo, Yapay Zeka’nın tek başına etiyoloji (neden) olmaktan ziyade, mevcut kırılganlıkları hızlandıran ve “kindling” benzeri etki yaratabilen bir çarpan olarak konumlandırmayı gerektirir..
Büyük dil modelli (LLM) tabanlı sohbet botları, kullanıcıyı sistemde tutma olasılığı en yüksek yanıtı üretmeye odaklanmakta, yanlış veya tehlikeli inançlarla yeterince yüzleştirmeyen “yalakalık” (sycophancy) eğilimi gösterebilmekte ve insana benzer akıcı dil ile antropomorfizmi güçlendirerek “tanrılaştırma” inançlarını besleyebilmektedir.
Uzun ve içine çeken etkileşimlerde, insan ilişkilerinde görülen doğal duraklar, çelişen geri bildirimler ve sınır koyan yanıtların yerini, kullanıcının duygudurumunu ve anlatısını sürekli yansıtan, çoğu zaman uyumlu yanıtlar almakta; bu da büyüsel düşünce, sanrısal temalar ve gerçeklikten kopuk “mikro-kozmos”ların pekişmesine zemin hazırlayabilmektedir.
Ayrıca uzun diyaloglarda kullanılan modelin kendi tutarsızlıkları bilişsel çarpıtmaların hızla kristalize olmasına katkı sağlayabilir.
Resmi klinik kılavuzlar henüz oluşmamış olsa da, pek çok uzman YZ okuryazarlığının temel klinik yetkinlik haline gelmesini önermekte ve birkaç pratik yaklaşım öne çıkmaktadır; örneğin dijital ifşayı rutin anamneze eklemek ve “Ruhsal ya da duygusal konular için sohbet botu kullanıyor musunuz?” benzeri sorularla YZ kullanımını sistematik biçimde sorgulamak.
• Chatbotların metin tahmini yapan sistemler olduğunu, düşünmediğini veya “terapi” sunmadığını vurgulayan psiko-eğitimle aşırı beklenti ve bağımlılığı azaltmak.
• Özellikle yoğun stres, uykusuzluk ve izolasyon dönemlerinde kullanım sıklığı ve süresine sınır koymayı teşvik etmek; kullanımda artış, gerçek ilişkilerden çekilme, YZ kullanımını konuşmaktan kaçınma ve botu bilinçli/otoriter görmek gibi uyarı işaretlerini yakından izlemek.
• İnsan bağlantısını sistematik biçimde güçlendirmek ve psikoz şüphesinde tıbbi nedenlerin ekarte edilmesi, yargılayıcı olmayan iletişim ve erken psikoz programlarına hızlı yönlendirme gibi temel ilkeleri uygulamak.
• Geliştirici şirketler, psikoz, mani, kendine zarar ve intihar düşünceleri içeren konuşmalarda güvenlik katmanlarını artırdıklarını, daha temkinli yanıt politikaları ve kriz yönlendirme protokolleri uygulamaya koyduklarını bildirmektedir.
• Öte yandan, ABD’de Utah, Illinois, Nevada ve California gibi eyaletlerde YZ temelli terapide insan denetimi olması, intihar riski ve genç kullanıcıların korunmasına odaklanan düzenlemeler gelişirken Amerikan Psikiyatri Birliği’nin hazırlamakta olduğu kapsamlı YZ rehberi, bu geçiş döneminde klinisyenlere pratik ve politik düzeyde yol gösterici olma potansiyeli taşımaktadır.
Sonuç olarak, mevcut kanıtlar YZ psikozunu özgün, tam tanımlanmış bir nozolojik kategoriye dönüştürmek için henüz yetersizdir; ancak yoğun sohbet botu kullanımının savunmasız bireylerde sanrısal süreçleri hızlandırıp kristalize edebileceğine dair işaretler artmaktadır.
Klinik pratiğin odak noktası, YZ’nın olası yararlarını (düşük eşiğe sahip olanlara destek, psiko-eğitim, yapılandırılmış terapi botları gibi..) korurken, özellikle genç ve kırılgan kullanıcılar için güvenlik, sınırlar ve insan temelli bakışın öncelenmesi olmalıdır
