26/07/2024
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu (TYB)
Çocuk ve Ergenin aynı zaman diliminde ve aynı koşullarda yiyebileceğinden çok daha fazla miktarda yiyeceği kısa bir süre içinde tüketmesi ve kontrolünü kaybettiği duygusunu yaşamasıdır. Çocuk ve ergenlerde; aç olmadığı halde yiyecek arıyorsa (örneğin iyi-tam bir öğünden hemen sonra), “Yemek yemeye başladığımda kendimi durduramıyorum” diyorsa, olumsuz duygulanım (örn. üzüntü, can sıkıntısı, huzursuzluk) yaşadıktan sonra yiyecek arıyorsa, ödül olarak yiyecek arıyorsa ve gizli yiyecek alma-saklama-yeme davranışları varsa tıkınırcasına yeme bozukluğu düşünülmelidir.
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunun Sebepleri Nedir?
Tıkınırcasına yeme bozukluğunun kesin nedeni bilinmemektedir. Olası nedenleri;
– genetik
– yaşanan olumsuz ya da travmatik deneyimler (travma, ihmal, aile içi ilişki sorunları)
– ailenin yeme alışkanlıkları
– Kiloya ve bedensel görünüme aşırı değer verilmesi,
– kilo alma korkusu
– Kilo ve kiloyla ilgili alay edilmesi,
– vücut memnuniyetsizliği (kilolu hissetmek)
– diyet yapmak
– Stres, sorun, olumsuz duygu (kızgınlık, üzüntü, hayal kırıklığı vb.) ve durumlarla başa çıkmak için yemek yenmesi
– anksiyete, depresyon, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu vb. ruhsal bozukların olmasıdır.
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Görülür mü?
Tıkınırcasına yeme bozukluğu çocuklarda ve ergenlerde yaygındır ve çoğunlukla ergenlik döneminde başlar. Yaygınlık oranlarının %1-3 arasında olduğunu ve kızlarda erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla görüldüğü bildirilmektedir.
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunun Olabileceğinin İşaretleri Nedir?
– çok fazla yemeği hızlı bir şekilde yemek
– Çocuğun yemeyi kontrol edemediğinden bahsetmesi ya da ailenin bu yöndeki gözlemi
– kilolada büyük değişiklikler olması (yukarı veya aşağı)
– öğün atlamak, alışılmadık zamanlarda yemek (gece geç saatlerde gibi)
– Açlık hissi duymuyorken aşırı miktarlarda yeme
– Ne kadar yediğinden utandığı için yalnızken yemek
– yiyecek kaplarını veya ambalajlarını odasında saklamak
– yaşanan duygusal stres (aile çatışması, akran reddi veya okul sorunları gibi) ile yemek yeme arasında bağlantı olması
– kendine ödül olarak yiyecek arama
– Yeme sonrasında kendinden tiksinme, çökkünlük ya da suçluluk duyma
– mutfak veya buzdolabından büyük miktarlarda yiyecek kaybolması/eksilmesi
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Tanısı Nasıl Konur?
Tıkınırcasına yeme atağı yaşayan çocuk ve ergenlerin ayrıntılı ve çok yönlü bir psikiyatrik değerlendirmesinin yapılması gerekir. Bu duruma sıklıkla başka ruhsal bozukluklarda eşlik ettiği için uygun psikiyatrik muayene, aile görüşmesi, aileye ve çocuğa bozuklukla ilgili form ve ölçek doldurtulması, gerekirse psikometrik testlerin uygulanması, bedensel bir hastalıktan şüphelenilirse tıbbi tetkikler ve ayrıca ilgili uzman hekime yönlendirme gerekir. Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu tanısı için; Son 3 (üç) ayda, haftada en az 1 (bir)kez ‘çok miktarda yiyecek tüketimi ve yeme üzerindeki kontrolün kaybı’ olarak tanımlanan tıkınırcasına yeme atağının olması gerekir. Yeme atağı dönemine eşlik edenler;
– Çoğu insanın belirli bir süre içinde yediğinden daha fazla yemek yemek
– yemek yeme üzerinde kontrol eksikliği hissi
– çoğu insandan daha hızlı yemek yeme
– rahatsız edici derecede doyana kadar yemek
– aç olmadığınız halde çok yemek yemek
– yeme atağından sona iğrenme, depresyon veya suçluluk duyguları yaşamaları
Not: Çocuk ve ergenlerdeki belirtilerin görünümünün net olarak tanımlanmaması, çocukların kendilerini ifade edememeleri ya da ifade etmek istememeleri gibi nedenlerle belirti sayısı az olsa bile bir çocuk ve ergen psikiyatristi ile görüşmeniz önerilir.
Tıkınırcasına yeme bozukluğunun şiddeti atak sayısına göre; Ağır olmayan (Haftada 1-3 kez), Orta derecede (Haftada 4-7 kez), Ağır (Haftada 8-13 kez) Aşırı derecede (Haftada 14-14 üstü) belirlenir.
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğuna Eşlik Eden Ruhsal Bozukluklar Nedir?
– Anksiyete bozuklukları
– Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB)
– Yıkıcı/dürtü kontrol bozuklukları
– Obsesif-kompulsif bozukluk
– Duygudurum bozuklukları,
– Kişilik bozukluklarıdır (kaçıngan, borderline ve obsesif kompulsif kişilik bozuklukları)
– Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB)
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğunda tedavi hedefleri; tıkınırcasına yeme ataklarının ve buna bağlı ruhsal sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması, eşlik eden psikiyatrik bozuklukların tedavisi, bedensel göstergelerin (HBA1c gibi) normalleştirilmesi ve yaşam kalitesinin yükseltilmesidir.
1- Bilişsel davranışçı terapi
– Tıkınrcasına yeme ve terapisi hakkında bilgilendirme
– Yeme ve beslenme alışkanlıkları konusunda farkındalık kazandırma
– Atakları tetikleyen duyguları, durumları ve kişiler arası sorunları belirleme
– Düzenli ve sağlıklı beslenme eğitimi
– motivasyon
– tıkınırcasına yeme nöbetlerinin ortadan kaldırılması
– Aile eğitimi-terapisi, ailenin terapi sürecine katılması
– Problem çözme ve duygularını yönetme ya da tolere etme becerisi kazandırma
– Yeme bozukluğunun tekrarlamasını önleme
– Sorunun ortaya çıkmasında ve sürmesinde etkili olabilecek ruhsal sorunların terapisi
2- Gerekirse tıkınırcasına yeme bozukluğu ve eşlik eden ruhsal bozuklara yönelik ilaç tedavisi
Çocuk ve Ergenlerde Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne olur?
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu’nun doğal seyrinin uzun süreli olduğu, ortalama 14-16 yıl sürdüğü görülmüştür. Süreçte, özellikle bulimia nervosa olmak üzere diğer yeme bozukluklarına dönüşebilmektedir.
Çocuk ve gençler tıkınırcasına yeme sorununun kendisinden, vücut görünümü ve kilolarından utandıkları için okuldan, işten veya arkadaşlarıyla sosyalleşmekten kaçınabilirler.
İlerleyen dönemde obezite, madde kullanımı, intihar eğilimi ve diğer psikolojik sorunların yaşanma riskinin arttığına dair kanıtlar var. Ayrıca, bedensel açıdan obezite, diyabet, kalp hastalığı, felç, safra kesesi hastalığı ve bazı kanser türleri gibi ilgili risklere yol açabilir.
Derleyen: Uzm. Dr. Ali KORKMAZ
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi
https://dralikorkmaz.com/cocuk-ve-ergenlerde-tikinircasina-yeme-bozuklugu-tyb.html/
