03/26/2026
Herpes Simplex Virus Type 2 (HSV-2)
/ge***al herpes/
1.maalummaa
dhukkuba wal-qunnamtii saalaan kan daddarbu yoo ta'u, yeroo baay'ee naannoo qaama saalaa irratti madaa fi fincaan gubaa fiduun beekama.
Vaayiraasiin kun yoo qaama namaa seene, guutummaa jireenyaa keessatti seelii narvii keessa dhokatee tura. Yeroo qaamni keenya dandeettii dhukkuba ittisuu dhabu ykn dhiphinni (stress) baay'atu immoo deebi'ee ka'uu danda'a.
2. Akkaataa Itti Daddarbu
Vaayiraasiin kun baay'ee daddarbaa dha. Karaaleen inni itti daddarbu:
◇Wal-qunnamtii Saalaa
◇Tuqaatii Gogaa: Madaa herpes qabu tuquun ykn dhangala'aa madaa sana keessaa bahuun daddarba.
◇Haadha irraa gara Da'imatti: Yeroo deessu haati vaayiraasii kana qabdi taanan, da'imni yeroo bahu qabamuu danda'a.
Hubachiisa: Namni tokko mallattoo madaa utuu hin argisiisin (asymptomatic) vaayiraasii kana dabarsuu danda'a.
3. Mallattoolee Isaa
Namoonni tokko tokko mallattoo tokko malee vaayiraasii kana baachuu danda'u. Mallattoon yoo mul'ate immoo:
♧Naannoo qaama saalaa, mudhii, ykn naannoo hudduutti iitaa xixiqqoo bishaan qabatan bahuu fi dhukkubbi qabachu
♤Yeroo fincaanan gubaa namatti dhaga'amuu.
♤Hoo'a qaamaa, dhukkubbii mataa, fi iitaa xannacha naannoo sanatti(lymph nodes swelling).
4. Rakkoo Fayyaa Walxaxaa (Complications)
HSV-2 yoo yaalamuu baate ykn dandeettiin qaamaa gadi bu'e ta'e rakkoolee armaan gadii fiduu danda'a:
~HIV f nama saaxila: Madaan herpes karaa salphaatti vaayiraasiin HIV qaama keessa akka seenu godha.
~Herpes Da'immanii (Neonatal Herpes): Da'ima reefu dhalate irratti rakkoo sammuu, jaamuu, ykn du'a fiduu danda'a.
~Meningitis: Vaayiraasii kanaan haguuggiin sammuu iita'uu danda'a.
~Dhiphina Sammuu: Sababa deddeebi'ee ka'uuf, namni sun gadda fi dhiphina sammuu keessa galuu danda'a.
5. Ittisa Isaa
Hamma yoonaatti vaayiraasii kana qaama keessaa guutummaatti baasuuf qorichi (cure) hin argamne, garuu ittisuun ni danda'ama:
~Kondoomii Fayyadamuu: carraa daddarbuu ni hir'isa, garuu gogaa kondoomiin hin haguugne irraa daddarbuu danda'a.
~Amanamummaa: Hiriyyaa tokko qofa qabaachuu fi hiriyaa kee wajjin qorannoo gochuu.
~Yeroo Madaan Jiru Of Eeggachuu: Yoo mallattoon madaa mul'ate wal-qunnamtii saalaa irraa guutummaatti fagaachuu.
~Qoricha (Antivirals): Namoonni vaayiraasii kana qaban qoricha akka Acyclovir fudhachuun akka inni nama biratti hin daddarbine fi mallattoon akka hin mul'anne gochuu danda'u.
የሄርፒስ ሲምፕሌክስ ቫይረስ ዓይነት 2 (HSV-2)
/ የብልት ሄርፒስ/
1. ምንነት
በግብረ-ሥጋ ግንኙነት የሚተላለፍ በሽታ ሲሆን፣ አብዛኛውን ጊዜ በብልት አካባቢ ቁስለትና የሽንት ማቃጠል ስሜትን በማስከተል ይታወቃል። ይህ ቫይረስ አንዴ ወደ ሰውነት ከገባ በኋላ በነርቭ ሴሎች ውስጥ ተደብቆ ዕድሜ ልክ ይቆያል። የሰውነት በሽታ የመከላከል አቅም ሲቀንስ ወይም ከፍተኛ የአእምሮ ውጥረት (stress) ሲኖር ቫይረሱ እንደገና ሊቀሰቀስ ይችላል።
2. የመተላለፊያ መንገዶች
ቫይረሱ በጣም ተላላፊ ነው። የሚተላለፍባቸው መንገዶች፦
1.በግብረ-ሥጋ ግንኙነት፡ ዋነኛውና የታወቀው የመተላለፊያ መንገድ ነው።
2.በንክኪ፡ የሄርፒስ ቁስልን በመንካት ወይም ከቁስሉ የሚወጣውን ፈሳሽ በመነካት ይተላለፋል።
3.ከእናት ወደ ልጅ፡ እናቲቱ ቫይረሱ ካለባት፣ ህፃኑ በሚወለድበት ወቅት ሊያዝ ይችላል።
ማሳሰቢያ፦ አንድ ሰው ምንም ዓይነት የቁስለት ምልክት ባይታይበትም እንኳ (asymptomatic) ቫይረሱን ለሌላ ሰው ሊያስተላልፍ ይችላል።
3. ምልክቶቹ
አንዳንድ ሰዎች ምንም ዓይነት ምልክት ሳይታይባቸው ቫይረሱን ሊሸከሙ ይችላሉ። ምልክቶች በሚታዩበት ጊዜ ግን የሚከተሉት ሊሆኑ ይችላሉ፦
$በብልት አካባቢ፣ በወገብ ወይም በሽንጥ አካባቢ ትንንሽ ውኃ የቋጠሩ እብጠቶች መውጣትና ህመም ስሜት።
$ሽንት በሚሸኑበት ወቅት የማቃጠል ስሜት።
$የሰውነት ትኩሳት፣ ራስ ምታት እና በብልት አካባቢ ያሉ የሊምፍ እጢዎች ማበጥ (lymph nodes swelling)።
4. የሚያስከትላቸው ተጓዳኝ የጤና ችግሮች (Complications)
HSV-2 ካልታከመ ወይም የሰውነት መከላከል አቅም በጣም ዝቅተኛ ከሆነ የሚከተሉትን ችግሮች ሊያስከትል ይችላል፦
>ለኤች.አይ.ቪ (HIV) ያጋልጣል፦ የሄርፒስ ቁስለት የኤች.አይ.ቪ ቫይረስ በቀላሉ ወደ ሰውነት እንዲገባ መንገድ ይከፍታል።
>የአራስ ሕፃናት ሄርፒስ (Neonatal Herpes)፦ አዲስ በተወለዱ ሕፃናት ላይ የአእምሮ ጉዳት፣ ዓይነ ስውርነት ወይም ሞት ሊያስከትል ይችላል።
>ሜኒንጃይተስ (Meningitis)፦ በዚህ ቫይረስ ምክንያት የአንጎል ሽፋን ሊያብጥ ይችላል።
>የአእምሮ ውጥረት፦ በሽታው ደጋግሞ የሚቀሰቀስ በመሆኑ፣ በታካሚው ላይ የሀዘንና የጭንቀት ስሜት ሊፈጥር ይችላል።
5. የመከላከያ መንገዶች
እስከ አሁን ድረስ ይህንን ቫይረስ ከሰውነት ውስጥ ሙሉ በሙሉ የሚያጠፋ መድኃኒት አልተገኘም፤ ነገር ግን በሚከተሉት መንገዶች መከላከል ይቻላል፦
~ኮንዶም መጠቀም፦ የመተላለፍ እድሉን ይቀንሳል፤ ነገር ግን ኮንዶሙ የማይሸፍነው የቆዳ አካል ላይ ቫይረሱ ካለ ሊተላለፍ ይችላል።
~ታማኝነት፦ ለአንድ የፍቅር አጋር ብቻ ታማኝ መሆንና ከአጋር ጋር በጋራ የሕክምና ምርመራ ማድረግ።
~ቁስለት ባለበት ወቅት መጠንቀቅ፦ የቁስል ምልክት በሚታይበት ወቅት ከግብረ-ሥጋ ግንኙነት ሙሉ በሙሉ መቆጠብ።
~መድኃኒቶች (Antivirals)፦ ቫይረሱ ያለባቸው ሰዎች እንደ Acyclovir ያሉ መድኃኒቶችን በመውሰድ ቫይረሱ ወደ ሌላ ሰው እንዳይተላለፍና ምልክቶቹ እንዳይባባሱ ማድረግ ይችላሉ።
Next we will see lips herpes or የከንፈር ምች
