08/09/2026
🧠 RỐI LOẠN TIC Ở TRẺ EM: NHẬN DIỆN, CHẨN ĐOÁN VÀ HƯỚNG ĐIỀU TRỊ
🧠 TIC LÀ GÌ VÀ BIỂU HIỆN RA SAO?
Một cái chớp mắt liên tục, một tiếng hắng giọng lặp đi lặp lại hay cái nhún vai bất chợt của con đôi khi khiến cha mẹ băn khoăn không biết đó là thói quen hay dấu hiệu bất thường. Đó có thể là biểu hiện của rối loạn tic gồm hai nhóm chính là tic vận động và tic âm thanh.
Tic vận động thường gặp nhất là nháy mắt, ngoài ra còn có giật mũi, nhếch miệng, nhún vai, gật lắc đầu. Ở mức độ phức tạp hơn trẻ có thể búng tay, nhảy chồm, vuốt tóc hoặc nhại lại động tác của người khác. Tic âm thanh đơn giản là hắng giọng, ho húng hắng, tặc lưỡi, khịt mũi. Ở mức độ phức tạp hơn, trẻ có thể lặp lại lời của chính mình hoặc người khác, hay buột miệng nói những từ không phù hợp hoàn cảnh.
Rối loạn Tic thường khởi phát ở trẻ từ 4–7 tuổi và có xu hướng biểu hiện rõ hơn trong giai đoạn 8–12 tuổi. Trẻ trai có xu hướng mắc Tic nhiều hơn trẻ gái, với tỷ lệ khoảng 3–4 nam/1 nữ. Mức độ biểu hiện của Tic không cố định mà có thể tăng giảm theo từng thời điểm. Có lúc Tic chỉ xuất hiện thoáng qua, không ảnh hưởng đến sinh hoạt, nhưng cũng có khi biểu hiện nhiều hơn, khiến trẻ đau mỏi, mất tập trung trong học tập, thậm chí đi kèm hội chứng Tourette hoặc các rối loạn khác như ADHD, OCD.
Đáng chú ý, Tic thường có thể nặng hơn khi trẻ chịu áp lực học tập, bị la mắng, bị bạn bè chú ý hoặc trêu chọc, thiếu ngủ hay sử dụng thiết bị điện tử nhiều. Đây cũng là những yếu tố mà cha mẹ có thể chủ động điều chỉnh trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ.
🩺 QUY TRÌNH THĂM KHÁM VÀ CHẨN ĐOÁN
Khi nhận thấy trẻ có những biểu hiện nghi ngờ Tic, phụ huynh có thể đưa trẻ đến khám tại khoa Khám bệnh. Sau đó, bác sĩ sẽ định hướng trẻ đến chuyên khoa Thần kinh để được đánh giá kỹ hơn.
Tại đây, bác sĩ sẽ trò chuyện và tìm hiểu về thời điểm Tic bắt đầu xuất hiện, biểu hiện cụ thể, tần suất, hoàn cảnh xuất hiện cũng như những yếu tố khiến Tic tăng hoặc giảm. Tiền sử gia đình có người từng gặp tình trạng tương tự cũng được lưu ý.
Bác sĩ sẽ khám lâm sàng để xác định hình thái Tic và đánh giá mức độ ảnh hưởng bằng thang điểm chuyên biệt YGTSS. Đồng thời, trẻ cũng được đánh giá các vấn đề có thể đi kèm như ADHD, OCD, rối loạn lo âu hay rối loạn giấc ngủ.
Trong một số trường hợp, bác sĩ cần chẩn đoán phân biệt để loại trừ các bệnh lý thần kinh khác. Các xét nghiệm chuyên sâu như điện não đồ hoặc chụp MRI chỉ được thực hiện khi có dấu hiệu nghi ngờ tổn thương thực thể, không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện.
💊 HƯỚNG ĐIỀU TRỊ THEO MỨC ĐỘ
Nếu Tic ở mức độ nhẹ, chưa ảnh hưởng đến sinh hoạt hay học tập, điều quan trọng nhất không phải là dùng thuốc mà là giúp cha mẹ và nhà trường hiểu đúng về tình trạng của trẻ: Đây là những biểu hiện ngoài ý muốn, không phải do trẻ cố tình.
Bên cạnh đó, cha mẹ nên hạn chế các yếu tố gây căng thẳng, cân bằng thời gian học tập và vui chơi, đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc và sử dụng thiết bị điện tử hợp lý. Phần lớn trường hợp có thể được theo dõi định kỳ mà chưa cần can thiệp y khoa sâu.
Khi Tic ảnh hưởng đến giao tiếp, tâm lý hoặc khiến trẻ đau mỏi nhiều, bác sĩ có thể ưu tiên các liệu pháp tâm lý – hành vi, giúp trẻ nhận biết và kiểm soát Tic tốt hơn.
Hai phương pháp được sử dụng là liệu pháp đảo ngược thói quen (HRT) và can thiệp hành vi toàn diện cho Tic (CBIT). Với một số trường hợp nặng, trẻ có thể cần phối hợp điều trị bằng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Một phần không kém quan trọng là sự phối hợp với nhà trường. Giáo viên cần hiểu rằng trẻ không cố tình thực hiện những hành động hoặc âm thanh này, từ đó tạo cho trẻ một môi trường học tập an toàn, hạn chế việc trêu chọc hoặc trách phạt.
📈 TIÊN LƯỢNG: TIC CÓ TỰ HẾT KHÔNG?
Đây thường là câu hỏi đầu tiên mà cha mẹ đặt ra khi con được chẩn đoán rối loạn Tic.
Tin vui là rối loạn Tic không phải bệnh lý thoái hóa. Diễn tiến tự nhiên của bệnh thường có xu hướng thuyên giảm khi trẻ lớn lên. Mục tiêu điều trị không phải là "chữa dứt điểm" bằng thuốc, mà là giúp trẻ kiểm soát tốt triệu chứng để có thể học tập, sinh hoạt bình thường. Trên thực tế, bệnh thường đạt đỉnh về mức độ nặng ở giai đoạn 10-12 tuổi, sau đó khoảng 70-80% trẻ sẽ tự thuyên giảm hoặc hết hẳn khi bước vào tuổi vị thành niên và trưởng thành.
Những trẻ có Tic thoáng qua, thời gian xuất hiện dưới một năm, biểu hiện đơn giản và không có rối loạn đi kèm thường có khả năng thuyên giảm thuận lợi hơn. Một môi trường sống tích cực, ít áp lực cũng là yếu tố có lợi cho trẻ.
Tuy vậy, vẫn có khoảng 10-20% trường hợp tic kéo dài đến tuổi trưởng thành, thường gặp ở trẻ mắc hội chứng Tourette, có rối loạn đồng mắc như ADHD hay OCD, khởi phát tic phức tạp từ sớm, có yếu tố di truyền trong gia đình, hoặc phải sống lâu dài trong môi trường căng thẳng.
👨👩👧 LỜI KHUYÊN DÀNH CHO PHỤ HUYNH
Điều bác sĩ nhấn mạnh nhất là: Đừng la mắng hay ép trẻ dừng Tic.
Tic là những hành động hoặc âm thanh không chủ ý, không phải trẻ cố tình thực hiện. Vì vậy, càng bị soi xét, nhắc nhở hoặc la mắng, trẻ càng dễ căng thẳng, khiến Tic xuất hiện dồn dập hơn.
Thay vì tập trung vào từng cái chớp mắt hay tiếng hắng giọng của con, cha mẹ nên giữ thái độ bình thường và tạo cho trẻ một môi trường sinh hoạt thoải mái.
🌱 Cha mẹ có thể:
- Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc.
- Cân bằng thời gian học tập và vui chơi.
- Khuyến khích trẻ vận động và tham gia những hoạt động yêu thích.
- Hạn chế những yếu tố khiến trẻ căng thẳng.
- Sử dụng thiết bị điện tử hợp lý.
- Trao đổi với giáo viên để cùng tạo môi trường học tập thân thiện, không trêu chọc hay trách phạt trẻ vì những biểu hiện ngoài ý muốn.
🚩 Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi các biểu hiện Tic xuất hiện ngày càng thường xuyên, gây đau mỏi hoặc tổn thương cơ thể hoặc khi Tic ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giao tiếp, ăn uống, viết lách và sinh hoạt hằng ngày.
Đặc biệt, nếu trẻ trở nên xấu hổ, tự ti, thu mình hoặc xuất hiện thêm những dấu hiệu như mất tập trung, tăng động, co giật, yếu cơ, đau đầu hay các hành vi lặp đi lặp lại bất thường, cha mẹ không nên tự phán đoán mà nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và hỗ trợ phù hợp.
💚 Tic có thể khiến cha mẹ lo lắng, nhưng sự thấu hiểu và đồng hành đúng cách của gia đình có thể giúp trẻ giảm áp lực, tránh mặc cảm và tự tin hơn trong học tập cũng như giao tiếp.
, ,
------------------------------------------------
BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG 2
14 Lý Tự Trọng, P. Sài Gòn, TP.HCM
🙌 Kết nối với Bệnh viện Nhi Đồng 2 qua các kênh sau:
https://linktr.ee/bvnd2
☎ Điện thoại: (028) 38295723 - (028) 38295724