Bài Thuốc Gia Truyền Của Bắc Kạn

19/09/2026

TRẦN BÌ THUỐC và GIA VỊ QUÝ
(Ẩm thực khởi Nguyên Dương)

Trần Bì là vỏ quả Quýt chua (Quýt chua mới thơm) để lâu năm, theo ĐY thì vỏ Quýt để 7 năm trở đi mới được gọi là Trần Bì (Trần là cũ, lâu năm).
Mỗi năm phơi lại 1 lần, bảo quản trong túi ni non dày, để nơi khô ráo. Cứ sau mỗi 1 năm thì vỏ Quýt sẽ đen dần, mùi thơm cũng dịu đi nhiều. Bắt đầu từ sau năm thứ 5 trở đi, màu sẽ đen nhánh như dính bồ hóng bếp lâu năm, mùi thơm dễ chịu và soi đèn vào vỏ, sẽ thấy những ổ tinh dầu nằm trong vỏ, có màu vàng cam rất đẹp.
Sau 7 năm trời phơi-cất, Trần Bì có thể làm thuốc quý chữa bệnh, có thể làm gia vị cao cấp để chế biến món ăn.

1. Làm thuốc:
- Trong ĐY Trần Bì có mùi thơm, vị cay, đắng, tính ôn. Được xếp vào nhóm thuốc Hành Khí (Lý Khí), Tiêu Thực, Trừ Đờm. Dùng chữa ho có đờm do Hàn, đầy bụng do Hàn, Hen suyễn mãn tính…
- Theo kinh nghiệm của riêng tác giả: Trần Bì dùng chữa các bệnh về Gan, Mật, Đại Tràng rất hiệu quả như: hay đầy bụng, đầy hơi do lạnh; táo bón nhẹ; ho đờm trắng mãn tính (viêm phế quản mãn tính); đại tràng co thắt. Trong chứng đau thắt ngực của bệnh thiếu máu cơ tim… cũng rất hiệu quả (Hành Khí Chỉ Thống).
- Khi dùng: theo các sách thì khi dùng cần sao cám… Riêng Thủy chỉ dùng sống, cũng không bỏ màng trắng bên trong. Với các bệnh thuộc Đàm Ẩm (Đàm Thấp) Trần Bì phối với Bán Hạ (cũng để lâu năm) thành song kiếm hợp bích, chữa tất cả các chứng: Hàn Đàm, Phong Đàm, Thực Đàm, Thấp Đàm rất hiệu quả. Như trong “Nhị Trần Thang”, “Lục Quân Tử Thang”, “Tô Tử Giáng Khí Thang”…

2. Gia vị:
- Trần Bì (đạt tiêu chuẩn) ở Trung Quốc được ứng dụng rất đa dạng trong ẩm thực và là gia vị rất quý, đắt hơn cả Sa Nhân (của VN) và đắt hơn cả Đinh Hương…
- Ở VN Trần Bì (tiêu chuẩn lâu năm) được các cụ dùng trong các loại mắm đã ngấu (đã chín). Đặc biệt nhất là món mắm Rươi. Mắm Rươi rất đặc biệt, ăn 1 lẫn nhớ mãi đến già. Nhưng nếu thiếu Trần Bì thì giảm đi một nửa. Nếu có Trần Bì thì mắm Rươi được tôn hương-vị-sắc lên bội phần. Bởi vậy các cụ xưa có câu “Thả vỏ Quýt, ăn Mắm Ngấu”.
- Xin kể thêm về Rươi: Ở Hải Dương thì Rươi chỉ có nhiều ở 2 giai đoạn: Tháng chín đôi mươi, tháng mười mùng năm. Còn ở Nam Định xưa, thì đến mùa Rươi, Rươi nhiều vô kể, nên các cụ nói rằng: “Trên trời dưới Rươi” hay “Tháng chín mưa Rươi, tháng mười mưa ra (da), tháng ba bão ếch” (da là con cua sống ở vùng nước ngọt và nước lợ, to cỡ bàn tay). Các tỉnh vùng duyên hải (ven bờ biển) hầu như đều có rươi. Tỉnh nào cũng có mắm rươi, nhiều tỉnh cũng cho Trần Bì, nhưng mỗi nơi mắm có hương vị riêng biệt (Thanh Hóa, Nam Định, Thái Bình, Hải Dương….). Có nơi chỉ cho vỏ quýt tươi nên vị cũng khác, do vỏ tươi bị muối hút nước ra gây nhạt nhẽo, không thể tôn sắc-hương-vị. Nhưng dù chỉ muối Rươi với muối thì hương vị mỗi nơi mỗi khác, có hương vị ngon riêng.
- Trần Bì cũng được cho vào mắm tép, mắm tôm, nước mắm… Đặc biệt là nước chấm dùng cho Vua, Quan, Trưởng giả xưa phải có: nước Mắm Chắt dầm Cà Cuống và Trần Bì, mắm này chấm các món chả, chiên (rán), luộc… thì đúng là mỹ vị nhân gian (do là gia vị nên chỉ nêm ít và không cho gì thêm).
- Xin nói thêm: nước mắm có 2 loại: mắm chắt và mắm cất. Mắm chắt là ủ sống thời gian dài, đến khi mắm chín (có màu cánh gián) thì chắt ra chai (bã vẫn có thể cất lên để lấy mắm cất). Dân làm mắm có thể ăn mắm chắt còn sống (ủ vài tháng), người không phải dân mắm thì khó ăn, vì rất tanh, màu nhợt và nhớt. Mắm cất là mắm ủ thời gian ngắn hơn nhiều, thêm ít nước rồi đem đi nấu chín, lọc rồi đóng chai.
- Ngoài các loại mắm ra, thì Trần Bì cũng được cho vào nhiều món ăn khác như: nem công, chả phượng, chạo và đặc biệt là món tái Dê. Các món khác cũng có thể dùng (kho…).
- Cách dùng: mắm thì xắt hạt lựu hoặc bẻ vụn rồi cho vào. Các món khác thì ngâm nước cho mềm, xắt hạt lựu rồi cho vào chế biến. Cũng chỉ cho ít, khi ăn lúc có lúc không, hương cũng ngấm và hòa quyện với món ăn, nên sẽ thấy như lạ mà lại như quen, đoán mãi không ra, rất thú vị.
Lưu ý:
- Hạt lựu của ta là loại rất nhỏ, cỡ hạt đậu xanh nhỏ.
- Các cụ xưa khi pha nước chấm cũng chỉ cho Trần bì và dầu Cà cuống vào nước mắm nguyên chất, không cho thêm nước, ớt hay gì cả, để giữ nguyên hương vị (không phá vị).
- Cà Cuống: là loại côn trùng có cánh, khá to, chuyên hút dinh dưỡng từ cá. Mùa hạ là mùa sinh sản chính, nhà thắp điện sáng gần ao hồ, ruộng sâu thì hay gặp cà cuống bay vào. Cà cuống có vòi dài đốt rất đau, đau không khác gì ong vò vẽ đốt (Thủy đã được thưởng thức cà cuống đốt). Cách xử lý Cà cuống đốt: lấy vài ngọn non cây Đơn Kim (Đơn buốt, rau bộ binh, xuyến chi, quỷ châm thảo) nhai nuốt nước, bã đắp vết thương, rất hiệu nghiệm. Con đực mới có bọng tinh dầu, khi dùng nướng qua cho thơm, bẻ ngang lưng khêu bọng tinh dầu cho vào bát nước chấm.
- Tương truyền Cà Cuống có tác dụng Tráng Dương, Trần Bì hành khí, thúc đẩy sự Tráng Dương (Nam bất thiểu Trần Bì). Cả 2 hợp lại hòa cùng nước chấm với món ăn và ly rượu thuốc để bồi bổ cho bậc Vương Giả. Cũng có thể như vậy mà các cụ ngày xưa toàn năm thê bảy thiếp vẫn Ok. Ngày nay 1 bà còn khó đỡ (Tiến sĩ tình dục học Nguyễn Thị Tươi đã nói: “100 ông thì cả 100 ông đều yếu cả”. Có thể do toàn người bị xst nên mới đi khám, chắc khoảng 30% là Ok.
- Thay thế tương đương: bọng tinh dầu Cà cuống có thể thay thế Trầm Hương trong chữa Dương Nuy (liệt dương), bởi cả 2 đều là thuốc Hành Khí đặc biệt, 1 là “Nhựa Có Tinh Dầu Phong Hóa Lâu Năm”, 1 là “Huyết Nhục Hữu Tình”, tuy chỉ là bọ nước (côn trùng) nhưng vẫn là da thịt vậy.

3. Phương Tây:
Xem cách chế biến món ăn của người phương Tây, khi chế biến họ cũng bào 1 ít vỏ quả chanh, cam vào món ăn khi chế biến, để có hương vị đặc biệt. Thật là sự trùng hợp bất ngờ, khác nhau ở dùng tươi và để lâu.

Bắc Kạn 19/9/2026
Vũ Thủy

18/09/2026

NGƯỜI XƯA LẠC HẬU

Nhân chuyện trống đồng Pháp trao trả cho VN. Xin kể hầu chuyện các bạn:
Cách đây vài năm, nhiều người trao đổi với Thủy, nói chuyện về sự lạc hậu của 1 số món của Đông Y như: Âm dương, Ngũ hành, Thiên nhân hợp nhất, Tạng tượng… Không áp dụng gì được trong chữa bệnh, không thực tế, lạc hậu…

Với người bảo thủ, Thủy sẽ ậm ừ cho qua chuyện. Với người cầu tiến, hoặc luận bàn, Thủy sẽ giải thích cho tường tận.

Trong giải thích, Thủy đưa chuyện Trống Đồng ra làm ví dụ. Điều này làm người nghe Bật Ngửa. Đó cũng chính là lý do người dân VN chỉ biết làm thuê, làm thuê cho các nước, làm thuê cho các nước trên chính đất nước mình. Nhưng lại toàn nói “thách”.

1. Tổ tiên người Việt đã làm ra được Trống Đồng. Điều này được cả thế giới công nhận, không phải tự nhận. Trống vừa được trao trả còn rất đẹp và có niên đại 2,5 ngàn năm. Còn nhiều Trống cổ hơn nữa. Câu hỏi đặt ra là:
- Tại sao người Việt cổ lạc hậu lại biết phân kim, chế tạo đồng để làm ra trống. Còn các ông Gs, Ts, Ks… ngày nay nắm đủ công thức chế tạo, lại không phân kim được, đồng và các kim loại khác toàn phải nhập ngoại và nấu từ phế liệu?

- Ngày xưa các cụ tự tạo được giống lúa ngon, ví dụ gạo Tám Xoan của Hải Hậu nổi tiếng (được Pháp tài trợ tiền để giữ gìn và phát triển, tuy nhiên chất lượng so với thời các cụ thua xa). Còn ngày nay đa số lại nhập giống lúa từ TQ. Một nước xuất khẩu gạo đứng số 1 thế giới, lại nhập giống lúa từ TQ, hỏi có hài ko. Với các loại giống đậu, rau cũng vậy. Hiện có giống lúa ST do người Việt nhân giống cũng đáng tự hào lắm. Thủy nói với bạn bè: “gạo Sờ Tờ vào nội các của Nhật Bản, các ông lại mua gạo Nhật thì chưa ổn”.

- Các giống Vải Thiều thật,. Nhãn Lồng thật các cụ nhân giống từ cây tự nhiên, nổi tiếng, người Việt mấy ai được ăn. Ngày nay nhân giống vô tính, chất lượng khác 1 trời 1 vực.

- Cách đây mấy chục năm, các cụ còn rèn được những con dao chất lượng rất cao, mỏng, phù hợp. 30 năm trước Thủy đặt rèn 1 đôi dao “Thái Phở” (dao thái bản rộng) độ mỏng dưới 2 ly (2mm), vừa thái vừa băm, vừa chặt thịt gà vô tư, không sứt mẻ, ít phải mài. Giờ hiện đại, có lò nung điện, có nhiệt kế, có phụ gia (Cacbon, crow… thậm chí nào thép đa-ma-kớt…) nhưng dao chặt gà đều từ 2,7mm trở lên. Dao chặt xương là loại rìu gáy dày 7mm… Tìm mua dao chặt mỏng chỉ có loại duy nhất do TQ làm dày 2,2 ly (hãng Tefal).

- Trước đây người Việt dệt được vải, bây giờ thì 90% vải nhập từ TQ (10% từ Hàn, châu Âu…). 1 số xưởng dệt nhỏ thì nhập sợi từ TQ về dệt, VN ko còn nơi nào trồng bông…dể mà dệt nữa (chỉ còn thủ công nhỏ lẻ làm du lịch). Nên quần áo, dày dép đều của TQ, ngay quần chíp của nam, nữ đều TQ sản xuất, VN chưa làm được.

- Nhiều bạn ko biết, tưởng VN đã làm được xe máy(!). Nhật chỉ có các nhà máy sản xuất ở TQ, Thái, In và Ấn. Còn ở VN chỉ lắp ráp. Máy móc, chế hòa khí… đều nhập từ TQ.

- Tại sao các cụ 2 lần đóng được cọc gỗ xuống sông Bạch Đằng…

- Thế mà có người nói uống nước kiềm để chữa k, ăn hoa quả phân âm dương và ăn chay cho sức khỏe tốt, lại còn ăn nghệ bổ máu nhưng phải kèm với vitamin C, ăn chay ko ăn thịt chỉ uống viên đạm ngừa k… Nhiều người lại tin. Cuối cùng đều bị suy kiệt cơ thể, nhiều người đến Thủy để cắt thuốc bồi bổ, Thủy khéo léo từ chối, bởi định kiến ăn chay “trung giản”(*) tốt cho sức khỏe đã in hằn vào não họ, ko thể thay đổi. Đến lúc sức cùng lực kiệt vẫn ko thay đổi, hỏi thuốc gì vực được.

Sau vài lời ví dụ, anh em đều nhận ra: người Việt ngày càng lạc hậu, tuy học cao, hiểu rộng, nhưng chưa áp dụng gì được vào đời sống thực tế. Mỗi lần có tin người VN được trọng dụng trên thế giới, báo đăng ầm ĩ, bởi ai cũng muốn người VN giỏi giang để phát triển đất nước.

Đó cũng là lý do Thủy chia sẻ kiến thức về ĐY trên trang BTGTCBK, với mong muốn cùng các bạn nghiên cứu, khôi phục, giữ gìn và phát triển YHCT VN ngày càng phát triển.
Nếu bạn luôn trau dồi kiến thức đúng, bạn sẽ giỏi tay nghề. Bất cứ ai mới làm cũng vướng mắc, non yếu, làm lâu sẽ có kinh nghiệm. Để rút ngắn thời gian bạn nên nghiên cứu kỹ từng vấn đề.
Nếu vẫn còn chưa rõ, hoặc bạn muốn tiến nhanh, thì bạn cần 1 người thày đi trước dẫn đường soi lối.

(*) Trung giản: chế độ ăn chay đơn giản ở mức trung bình:
- Ăn chay đơn giản: ăn cơm hoặc cơm từ gạo lứt và muối mè (vừng), thêm đậu phụ (đậu hũ), lạc (đậu phộng), rau củ thông thường và hoa quả thường. Có người chỉ ăn miến…
- Ăn chay trung giản: ăn cơm hoặc cơm gạo lứt, muối mè (vừng), ăn thêm các loại đậu, hạt quả (hạnh nhân, óc chó, macca, điều…), rau, củ, quả (bí đỏ, su su…) và hoa quả.
- Đồ chay cao cấp: có cơm ngon, các món ăn chay chế biến tinh xảo và ngon miệng, các loại đậu, hạt quả, các loại nấm tươi, khô, nấm cao cấp, hoa quả tổng hợp cao cấp… Các món chay này bất cứ ai ăn 1 lần nhớ mãi cả đời, vì vị đặc biệt và ngon đến lạ. Thường ở các chùa to mới có hoặc các nhà hàng chay cao cấp…

Send a message to learn more

17/09/2026

MÁY SẤY THUỐC

Qua nhiều năm nghiên cứu phương pháp sấy dược liệu tối ưu. Thủy đã tìm ra, nay xin chia sẻ cùng các bạn. Điều này rất hữu ích cho các Lương Dược.
Tiêu chuẩn tối ưu cho lò sấy:
- Ít hoặc không phải đảo khay
- Thất thoát ít chất lượng
- Cho màu khá đẹp
- Giá thành hợp lý
- An toàn
Hiện nay tất các loại máy sấy bán trên thị trường đều có giá rất đắt. Nhưng khi hoạt động thì đều thấy kém hiệu quả. Bởi các nhà thiết kế, sản xuất đều không có kinh nghiệm trực tiếp sấy thuốc. Người làm nghề lại không thiết kế, sản xuất được. Nắm được bí quyết này, các bạn có thể phối hợp với thợ cơ khí nghiên cứu sản xuất, giá thành sẽ hợp lý.

I. Máy sấy nhiệt đối lưu: sấy bằng khí nóng
1. Sấy nhiệt:
- Là dùng mai so tạo nhiệt để sấy, dùng quạt cánh sắt để thổi với tốc độ vừa phải. Các thanh tạo nhiệt (mai so) có bán sẵn trên các trang mạng. Dùng quạt trần để thổi nhiệt.
- Để không phải đảo khay, thì khoảng cách từ khay sấy đến vỏ máy sấy tối thiểu là 30cm. Khoảng cách từ khay sấy đến vỏ máy càng xa đến 50cm càng tốt.
- Khoảng cách từ quạt và thanh tỏa nhiệt khoảng từ 80cm trở lên, tối ưu ở khoảng cách 1m. Quạt và thanh tỏa nhiệt đặt ở khoảng giữa các khay.
- Cần tính toán kích thước máy sấy và công suất để mua thanh tạo nhiệt cho phù hợp.
- Aptomat: cần tính toán công suất của toàn bộ điện, để mua aptomat cho phù hợp.
- Dây điện cần dùng loại dây lõi đồng to và bọc dày. Bắt thanh tạo nhiệt phải cách điện tốt, đảm bảo an toàn.
- Mua thiết bị đo nhiệt độ để tự ngắt ở nhiệt độ định sẵn, tự đóng khi tụt nhiệt độ. Nhiệt kế để trên nóc máy sấy.
- Để lỗ thoát hơi trên nóc máy sấy, có nắp gạt để điều chỉnh độ rộng của lỗ thoát hơi.
- Nhiệt độ sấy tối ưu: để nhiệt độ dao động từ 30-45 độ. Cũng cần tới các mốc nhiệt độ cao hơn khi cần thiết.
- Ưu điểm: không phải đảo khay, sau khi có kinh nghiệm thời gian cho mỗi loại dược liệu, ta chỉ cần đặt thời gian đến lấy ra. Dược liệu được sấy đều, nên không bị quá nhiệt.
- Nhược điểm: cần diện tích lớn hơn.
• So sánh:
- Các máy sấy trên thị trường đều làm thu hẹp kích cỡ, nên không có khoảng cách từ khay sấy đến vỏ máy. Khoảng cách từ khay đến thanh nhiệt cũng rất ngắn. Kết quả khí nóng không thể lưu thông đều, khay gần sẽ nhanh khô, khay ở xa sẽ lâu khô, đảo khay liên tục. Giá cũng rất đắt so với thực tế.
- Máy sấy kiểu lò ấp trứng: khoảng cách từ khay sấy đến vỏ xa, từ thanh nhiệt đến khay sấy xa, khiến khí nóng lưu thông đều. Khí nóng thổi theo phương ngang, đều khắp các khay, hẹn thời gian lấy ra mà không phải đảo khay. Nhưng chiếm diện tích hơn.

2. Bổ sung ánh sáng:
- Đối với các loại dược liệu cần ánh sáng, dược liệu mới đẹp (như: tầm gửi, chặc chìu, dây leo hóa gỗ…) ta cần bổ sung ánh sáng.
- Lắp đặt 2-4 bóng điện 200w hoặc 6 bóng 100w. Có công tắc riêng cho mỗi cặp bóng, để tiện tắt bật cho các loại dược liệu khác nhau, hoặc lược thuốc nhiều ít.

II. Máy sấy lạnh: sấy bằng khí lạnh
1. Sấy lạnh:
- Chỉ sấy bằng khí lạnh: mua máy điều hòa cũ hoặc mới.
- Lắp cục nóng ở bên ngoài, lắp cục lạnh ở trong lò sấy. Đặt ống dẫn nước thoát ra bên ngoài.
- Cách này thích hợp với dược liệu ít nước, lá cây ít nước như: chè dung, bạch hoa xà thiệt thảo, hoa cúc, dây leo hóa gỗ, tầm gửi…

2. Sấy nóng lạnh:
- Đặt cả cục nóng,. Lẫn cục lạnh trong máy sấy.
- Đặt cục nóng trước khay sấy khoảng 80cm-1m.
- Đặt cục lạnh cùng trong lò sấy ở sau cục nóng hoặc đối diện cục nóng, bắt ống dẫn thoát nước ra ngoài.
- Bạn có thể thuê thợ tháo bỏ vỏ và linh kiện điện tử, chỉ lấy giàn lạnh lắp sau lưng cục nóng để cho gọn nhẹ. Đặt khay đựng nước bên dưới, có ống dẫn nước thoát ra bên ngoài.
- Dùng cho tất cả các loại dược liệu, hoa quả, thực phẩm…
- Bù ánh sáng: bạn có thể lắp thêm bóng điện cho cả 2 cách sấy trên, để đảm bảo 1 số loại dược liệu đẹp hơn với ánh sáng.
- Ưu điểm: cho chất lượng dược liệu tốt hơn, màu đẹp hơn sấy nhiệt thông thường. An toàn gần như tuyệt đối với người sử dụng.
- Nhược điểm: giá thành cao hơn sấy nhiệt.
- Dù máy sấy nóng hay lạnh đều nên dùng chất liệu inox để làm khay sấy, khung đỡ giá sấy và vỏ máy. Vừa đẹp mắt, hợp vệ sinh an toàn thực phẩm, dược phẩm, vừa bền lại không bị gỉ sét theo thời gian.
- Các lương dược sấy nhiều thì làm giá để khay có bánh xe, để đầy từ ngoài vào, lấy từ trong ra cho dễ dàng.
• Lưu ý: để đảm bảo an toàn tuyệt đối, vỏ máy sấy được thiết kế bắt ốc, để nối dây tiếp mát xuống đất, tránh rò rỉ điện. Các công tắc đóng ngắt điện nên dùng loại chống giật, chống rò rỉ điện, chống đoản mạch (chập). Thời hiện đại, bạn nên chọn sấy lạnh, vừa dễ làm, lại an toàn về điện.

III. Máy sấy thăng hoa (nghiên cứu):
1. Là sấy trong môi trường chân không đã đông lạnh.
2. Thiết kế lò sấy giống như nồi áp suất, có doong cao su để bịt kín, không cho không khí vào ra.
3. Thiết kế đưa ngăn đông tủ lạnh vào đó, để mức lạnh tối đa (-23 độ) tuy chưa phải nhiệt độ lý tưởng, nhưng cũng tạm được. Cấp đông trong 1 thời gian.
4. Dùng máy hút hết không khí ra khỏi lò sấy (giống như máy hàn miệng túi hèm hút chân không).
5. Sấy nhiệt nhẹ, trong môi trường chân không, hơi lạnh chuyển thành dạng khí (không phải dạng lỏng). Khiến sản phẩm trong trạng thái giòn tan và giữ màu rất đẹp.
6. Ưu điểm: cho chất lượng sản phẩm tốt và đẹp tối đa.
7. Nhược điểm: giá thành cao. Nếu mua máy Cấp Đông mini giá rất cao (cỡ trên dưới 100 triệu đồng).
8. Nếu nghiên cứu thuê thợ làm, giá thành chỉ bằng ½ thị trường.

IV. Máy sấy phun sương (nghiên cứu):
Do người bào chế phải được cấp phép (học lớp bào chế, kho xưởng rộng, đạt tiêu chuẩn) nên phá sản ý tưởng của Thủy.
Máy đều kết cấu từ khối trụ tròn, hình nón, nên chỉ cần thợ cơ khí có máy cuốn tròn là ok.
1. Đầu phun nước dạng sương mù: bạn cũng có thể mua đĩa quay ly tâm phun sương về để thiết kế. Hoặc mua bép phun là súng phun sơn để nghiên cứu. Đây là vấn đề khó nhất.
2. Máy bơm nước thuốc vào bép phun.
3. Dùng máy nén hơi để thổi nước sắc thuốc dạng lỏng, qua đầu bép phun.
4. Nước thuốc ra dạng sương mù (hạt nước cực nhỏ), bị máy sấy nhiệt thổi lên (cỡ 200-250 độ C), ở 1/3 dưới lò sấy, nước bay hơi nhanh, bột khô rơi xuống đáy lò.
5. Áp lực từ máy sấy nhiệt thổi bột thuốc dưới đáy lò theo ống thoát khí, rơi xuống đáy 1 ống khác (đây là nơi thu bột thuốc kết tinh). Quá trình này sấy bột thuốc 1 lần nữa, nên bột đủ tiêu chuẩn khô.
6. Hơi thoát ra được thông qua 1 ống khác, đầu ống bịt ống vải dày để lọc bột còn sót và đẩy không khí ra ngoài.
7. Ưu điểm:
- Máy dễ làm, nhất là với quy mô nhỏ dạng 10kg/1 giờ trở xuống. Bột thuốc ở dạng hòa tan (nano thật sự) giống như cafe hòa tan. Tiện cho người dùng mang theo bên người, lúc nào cũng uống được.
- Nếu tự thiết kế và hợp tác với thợ cơ khí, giá thành rẻ bằng 1/3-1/2 giá bán trên thị trường.
- Sản phẩm gồm 1 máy bơm nước dạng nhỏ hoặc vừa; 1 máy nén khí dạng nhỏ hoặc vừa; 1 máy sây thổi hơi nóng từ 200-250 độ C; Cùng 1 bép phun nước dạng sương mù. Còn lại là thép inox tính ra kg là đắt nhất và công thợ.
8. Nhược điểm:
- Giá thành cao, khó làm (bạn lên youtube xem vài video thì sẽ thiết kế được, ko có gì khó cả). Thực ra Vn chỉ nhái lại của TQ, mà TQ cũng nhái lại của phương Tây. Giá bán thì cao ngất, chế tạo sản phẩm cũng không có gì phức tạp, nhưng giá bán thì quá cao so với thực tế.
- Do sấy ở nhiệt độ rất cao, dù trong thời gian rất ngắn, nhưng chất lượng thuốc bị thất thoát rất nhiều.

• Tổng kết:
- Sấy nhiệt đối lưu hợp với tất cả các loại sản phẩm là Dược liệu, Lương thực, Thực phẩm, Nông thổ sản... Giá thành rẻ. Tuy nhiên màu không được đẹp và chất lượng không bằng sấy lạnh.
- Sấy lạnh: tốt hơn cả, vì chất lượng và màu sắc được tối ưu, giá thành hợp lý, đặc biệt là an toàn tuyệt đối với người dùng.
- Sấy Thăng hoa: quy mô nhỏ, giá thành trên trời, giá sản phẩm tăng lên gấp bội, khó bán ở thị trường VN. Xuất khẩu thì hơi khó cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
- Sấy phun sương: tiện dùng, nhưng hoạt chất bị biến đổi theo chiều hướng giảm đi rất nhiều. Giá bán cũng ở trên trời. Sấy phun sương phải kèm nhà xưởng rộng, ngăn phòng: phòng nấu sắc, phòng sấy kèm đóng túi tự động. Chỗ rửa thuốc, thái thuốc cũng riêng biệt để tránh ẩm.

- Thủy có mấy anh em đặt hàng nghiên cứu bài thuốc và cung cấp thuốc. Các bạn này dùng 2 cách: 1 là nấu dược liệu thành cao sệt hoặc cao đặc, rồi sấy nhiệt để bay hơi nước đến khi khô, đem xay nhỏ. 2 là sấy phun sương như trên. Cả 2 đều làm giảm chất lượng thuốc đi rất nhiều, bởi theo cách 1 thì chế biến nhiều lần gây mất hoạt chất trong dược liệu. Cách 2 thì nhiệt độ cao phá hủy nhiều hoạt chất. Ví dụ: lượng Thục Địa rất cao, nếu lấy trong 1 thang thuốc sắc thì trên 90% người uống sẽ tiêu lỏng. Nhưng sau chế biến kiểu trà tan, thì không ai bị tiêu lỏng bao giờ. Thời gian phục hồi chậm hơn đáng kể. Tuy nhiên, thời hiện đại ai cũng bận rộn, công-viên chức thì làm cả ngày, công nhân cũng vậy, chẳng ai có thời gian sắc thuốc, tiện lợi vẫn là lựa chọn hàng đầu.

Send a message to learn more

11/09/2026

CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT về Y HỌC CỔ TRUYỀN

Sáng nay có buổi tập huấn Pháp luật về YHCT của Sở y tế tỉnh Thái Nguyên. Có mấy điểm mới, chia sẻ cùng các bạn đồng nghiệp, nhất là các bạn hành nghề gia truyền!

I. Nghiệp vụ y:
1. Chỉ nên làm trong lĩnh vực đã được cấp phép, không nên vượt qua giới hạn.
2. Mới: không nên quảng cáo quá mức về công dụng của bài thuốc, vị thuốc.
3. Siết chặt cơ sở thuê, mượn bằng cấp để hoạt động.
4. Siết chặt với cơ sở không có giấy phép hoạt động.
5. Với người chưa được cấp phép: Bạn chưa được cấp phép hành nghề, đồng nghĩa với việc bạn không được phép khám chữa bệnh. Dù bạn là thành viên hội Đông Y (hội ĐY chỉ là 1 hội “xã hội, nghề nghiệp” không có chức năng cấp phép hay bảo lãnh hành nghề). Tuy nhiên, vì là phương tiện kiếm sống của người dân, nên các cơ quan chức năng “mắt nhắm, mắt mở” và cũng chưa thể kiểm soát hết được. Vì vậy các bạn cũng nên đăng ký với Sở y tế địa phương. Tuy nhiên hiện nay kèm với kiểm nghiệm từng vị thuốc, chi phí sẽ cao.

II. Dược:
1. Tất cả các cơ sở hoạt động trong lĩnh vực YHCT, đều phải mua dược liệu từ Cơ sở được cấp phép hoạt động kinh doanh dược liệu (mua bán dược liệu, bán buôn, bán lẻ). Nghĩa là phải có giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất sứ.
2. Các cơ sở khám chữa bệnh gia truyền: được phép khai thác thuốc ngoài tự nhiên. Nếu mua cũng phải có hóa đơn từ Cơ sở được cấp phép mua bán dược liệu.
3. Bào chế dược liệu: Mới
- Các cơ sở được cấp phép hành nghề YHCT chỉ được bào chế thuốc dưới dạng “Thuốc thang sắc uống”.
- Muốn bào chế dưới dạng cao thuốc, thuốc hoàn, thuốc tán, cốm, siro, trà tan, viên nén… Phải được cấp phép mới được bào chế. Cần có chứng chỉ đào tạo Bào chế dược liệu và phải có phòng xưởng đạt tiêu chuẩn theo quy định…
4. Trồng dược liệu: Mới
Các gia đình hoạt động nghề YHCT muốn trồng dược liệu để dùng trong chữa bệnh, kinh doanh, cần phải:
- Từ nay (2026) cho đến hết năm 2030: người trồng phải đăng ký bằng Bản Cam Kết, gửi đến Sở y tế địa phương. Mẫu tải trên mạng hoặc đến SYT, UBND xã, phường xin.
- Từ 2030 trở đi, người trồng dược liệu phải đăng ký theo tiêu chuẩn GACP.

III. Kiểm tra:
1. Kiểm tra định kỳ: định kỳ trong 1 năm, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra các cơ sở khám chữa bệnh tư nhân và công lập. Đoàn kiểm tra liên ngành: Sở y tế, phòng VHXH xã-phường, Quản lý thị trường, Thuế, Công an (phòng cháy…)…
2. Kiểm tra đột suất:
- Cơ quan chức năng tỉnh sẽ tiến hành kiểm tra đột suất các cơ sở y tế tư nhân trên địa bàn.
- Bộ y tế: cũng sẽ tiến hành kiểm tra đột suất các cơ sở y tế trên toàn quốc. Cách đây vài tháng, các cơ sở y tế (được cấp phép) đã được tập huấn và đăng ký thông tin chi tiết về Cơ sở khám chữa bệnh của mình, trên Cổng thông tin BYT. Đặc biệt có Định vị Vị trí của Cơ sở đăng ký khám chữa bệnh. Vì vậy Đoàn của Bộ y tế sẽ kiểm tra đột suất bất cứ lúc nào.
- Chắc chắn từ tuần tới đến hết năm nay và các năm tiếp theo, cơ quan chức năng trên toàn quốc sẽ tiến hành kiểm tra đột suất các cơ sở y tế YHCT tư nhân. Các bạn cần chuẩn bị giấy tờ liên quan hoạt động khám chữa bệnh, hóa đơn mua dược liệu tại nơi được cấp phép, danh sách bệnh nhân, dược liệu phải để trong hộp kê cách mặt đất trên 30cm, biển hiệu viết đúng quy cách, kiểm tra bình chữa cháy để bảo đảm còn hoạt động tốt, dọn dẹp vệ sinh nơi làm việc (đối với người hành nghề gia truyền, phòng khám liền nơi ở).
- Việc kiểm tra định kỳ hay đột suất, sẽ được Cơ quan chức năng tiến hành đều trong các năm tới, nhằm loại bỏ những vi phạm xảy ra trên toàn quốc vừa qua.

IV. Thảo luận:
Chính sách pháp luật về YHCT còn nhiều xung đột với phát triển của địa phương. Vì vậy cá nhân, tập thể cần đóng góp ý kiến đối với chính quyền địa phương để tìm cách tháo gỡ, thực hiện tốt. Cụ thể:
1. Các Hợp tác xã trồng dược liệu: đang trồng các loại dược liệu tại địa phương, được tỉnh hỗ trợ hoặc trồng theo dự án hoặc tự trồng để phát triển kinh tế, chiểu theo luật thì sẽ không đạt tiêu chuẩn (phải đăng ký cam kết, sau 2030 phải trồng theo tiêu chuẩn GACP). Như vậy các bạn cần phản ánh lại với Liên minh HTX và Chính quyền cấp xã, tỉnh để tìm cách tháo gỡ.
2. Các bạn trồng cây lương thực, thực phẩm phụ trợ (hoài sơn, sen, súng…) nếu các bạn bán dưới dạng dược liệu hoặc chế biến dạng thuốc, thì phải theo luật về Dược liệu. Nếu các bạn làm dạng Thực phẩm bổ sung thì do Sở nông nghiệp quản lý, nhưng không thể bán làm dược liệu được.
3. Theo mô hình Hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi công nghệ, hỗ trợ vốn vay… của tỉnh cho cá nhân và tập thể sẽ không thực hiện được. Nếu muốn chuyển đổi công nghệ, thì chi phí nhà xưởng, học hành nâng cao, thiết bị tiên tiến… sẽ đội giá sản phẩm lên cao. Người nghèo, người có thu nhập trung bình khó tiếp cận...

các Công văn về kiểm tra đột suốt các cơ sở khám chữa bệnh YHCT, được đăng trên Cổng thông tin Chính phủ.

06/09/2026

BA SẮC THÁI BÔN ĐỒN KHÍ
(Tặng N.)

Người em đồng nghiệp chuyên về thuốc Nam, theo dõi trang này đã lâu, giới thiệu 1 ca Bôn Đồn Khí:

Nữ 32 tuổi, bị Viêm-sung huyết-phù nề dạ dày, kèm gan nhiễm mỡ độ 2, bị khoảng hơn 2 năm trở lại đây. Có dùng thuốc Tây tại các bệnh viện công-tư, thuốc Nam, Bắc nhưng chỉ đỡ rồi tái phát.
Các triệu chứng hiện tại:
- Nóng, khó chịu ở vùng dạ dày, có ợ hơi nóng, thỉnh thoảng trào ngược dịch dạ dày.
- Đắng miệng vào đêm muộn và buổi sáng.
- Thỉnh thoảng có cơn trào ngược Khí hắc xót khó mô tả, bốc ngược từ vùng bụng, lên trên.
- Đau 2 bên mạng sườn (vùng gan và lách). Đau nửa đầu, đau nhức 2 hốc mắt. Thỉnh thoảng phải uống thuốc giảm đau.
- Da vàng nhẹ, hay tức giận, cáu gắt chuyên không đâu.
- Huyết áp cao, đang uống thuốc Hạ áp theo chỉ định của Bs với liều nhẹ.
- Cơ thể nóng, thích ăn đồ mát, chân hơi lạnh.
- Ăn ít, chỉ lưng bát cơm mỗi bữa, miệng lúc nhạt lúc đắng, không muốn ăn. Kèm đầy hơi, đầy bụng, rối loạn tiêu hóa (lúc nhão, lúc táo nát lổn nhổn, ăn lạ thì đi ngoài).
- Ngủ kém, hay thức giấc lúc nửa đêm bởi cơn trào ngược.
- Mấy tháng gần đây sức khỏe tụt dốc, sụt cân và mệt mỏi, hoang mang…
Sau đó em hỏi có chữa khỏi không. Thực sự tôi không biết trả lời sao, dù là sở trường bệnh, nhưng nhiều lý do khiến bệnh không đỡ khỏi như: bị dị ứng thuốc (dù chỉ 3% nhưng có thể sảy ra), người bệnh không kiêng cữ đúng (ít), uống không đúng chỉ dẫn (ít), không ăn đủ khẩu phần như y lệnh (ăn tăng cơm)… Vì thế Thủy khẳng định: không thể nói khỏi, bởi phụ thuộc nhiều yếu tố. Nếu em tin tưởng thì lấy thuốc dùng em ạ.

Em cũng hỏi thẳng là đã chữa cho ai chưa. Xin số điện thoại của người đã khỏi để liên hệ. Em băn khoăn cũng đúng, bởi nếu không khỏi thì vừa mất tiền lại tốn thời gian, có khi lại bệnh thêm. Thủy đành nói thông tin người bệnh là bí mật, những câu hỏi về triệu chứng bệnh đã chứng minh rồi.
Em hỏi thêm bao nhiêu ngày thì đỡ và bệnh của em gọi là gì. Thủy trả lời: bệnh thuộc hệ nội tạng là cơ trơn, nên chỉ uống 1-3 thang là đỡ, người cảm nhận tốt thì 1 ngày thấy dễ chịu, người cảm nhận kém thì 3 ngày.
Em là người ngoài ngành, nên giải thích cũng khó hiểu, nhưng em muốn hỏi cho rõ. Đành giải thích về chứng bệnh như sau, kể ra để em đồng nghiệp (đã giới thiệu) hiểu thêm:
- Theo ĐY thì “Tỳ Thăng, Vị Giáng”: Tỳ Hư không thăng được gây các loại bệnh Sa (trĩ, sa trực tràng, sa tử cung, sa thận, sa bàng quang, sa dạ dày…). Vị không giáng mà Nghịch lên gây chứng trào ngược, buồn nôn, nôn mửa, ợ hơi, ợ nóng, ợ chua. Nếu Can khắc Tỳ thì ợ chua (vị chua thuốc Can-ngũ hành). Nếu Đởm và Vị bất hòa thì ợ đắng. Cách chữa là Thăng Tỳ, Giáng Vị.
- Theo trường phái ĐY khác cho là “Khí Nghịch” lên, thì phải Phá Khí Giáng Nghịch.
- Theo 1 trường phái ĐY khác, cho là thuộc chứng bệnh “Bôn Đồn Khí”. ĐY giải thích: Bôn là chạy lồng lên, hốt hoảng chạy tán loạn. Đồn là con lợn con. Bôn Đồn là các con lợn con tranh nhau bú vú mẹ, chạy chưa biết dừng, lên thúc mõm vào mạng sườn lợn mẹ (gây đau 1 hoặc 2 bên sườn). Lúc gặp người thì đàn lợn con hoảng sợ chạy tán loạn, mô tả: sau khi có cơn đau xóc ở mạng sườn, thì xuất hiện Luồng Khí từ bụng chạy qua hoành cách, lên ngực gây đau vùng tim, khó thở (dễ nhầm với thiếu máu cơ tim), dịch khí xộc lên hầu họng, miệng, mũi, mắt, tai (thông nhau) gây nên: hôi miệng, mũi hôi khó thở (kiểu như viêm xoang mũi), mắt mờ, tai ù và đau đầu như búa bổ ngàn cân…
- “Ôi đúng bệnh em rồi, vậy anh cắt thuốc cho em nhé!”

Chẩn đoán: bệnh thuộc Dương Lý Nhiệt trộn lẫn Hư Hàn (do bệnh nên không ăn uống được, dẫn đến suy nhược, thiếu máu, sụt cân… nên thuộc Hư Hàn)
Phép trị: Thanh Nhiệt Tả Hỏa, Hòa Can, Giáng Nghịch.
Dụng phương: Bôn Đồn Thang gia giảm

1. Bán Hạ: 6g
2. Hoàng Cầm: 8g
3. Bạch thược: 16g
4. Xuyên khung: 3g
5. Đương quy: 8g
6. Lý căn bì: 15g
7. Cát căn: 20g
8. Sinh khương: 16g
9. Cam thảo: 2g

• Cách dùng: sắc uống. Nguyên phương liều lượng gấp 10 lần và sắc uống (thang), nghi ngờ về lượng, nên giảm xuống 10 lần. Gia giảm lượng như trên bài.
• Tác dụng: Tả Hỏa, Hòa Can, Giáng Nghịch.
• Chủ trị: Khí Bôn đồn xung lên ngực, bụng đau, đau sườn, đau đầu.
• Gia giảm:
Không có vị Lý Căn Bì (vỏ rễ cây Mận) nên thay bằng:
- Chỉ Tử nửa sống nửa sao xém: 12g, để Thanh Nhiệt Tả Hỏa.
- Chỉ Thực: 3g, để Phá Khí Giáng Nghịch.
Gia thêm: Đại Táo: 3 quả, để điều hòa và Bổ Hư.

• Hiệu quả: sau 3 thang thấy cơ thể dễ chịu hẳn, hết 5 thang ăn tăng lên được 1 bát rưỡi cơm (Y lệnh -yêu cầu của Thủy là phải ăn tăng dần dần lên 2,5 bát cơm mỗi bữa) Bn thường sợ béo, nhưng cơ thể không được nạp đủ năng lượng theo trọng lượng cơ thể, thì lâu dài sẽ sinh nhiều bệnh. Sau 5 thang cũng yêu cầu ngừng thuốc huyết áp, sau khi kiểm tra hàng ngày. Hết 1 tháng không thấy cơn đau đầu, đau sườn quay trở lại. Hết thuốc cũng vừa nghỉ lễ 5 ngày, nay em lấy tiếp để củng cố và ngăn ngừa tái phát.

• Lưu ý:
- Triệu chứng mỗi người mỗi khác, có nặng, có nhẹ, có Nhiệt Trội, có Hàn Trội, Hàn Nhiệt lẫn lộn đan xen khác nhau. Chứng Bôn Đồn Khí cũng có mấy dạng khác nhau. Vì vậy phải gia giảm liều lượng và vị thuốc cho phù hợp.
- Thực ra đối chứng lập phương cũng trị được, nhưng vì là chứng Bôn Đồn Khí nên diễn giải kỹ càng.

• Tam Sao Thất Bản: nhiều tài liệu trên mạng ghi vị Cát Cánh (không phải Cát Căn). Có trang kèm bản gốc, tra ra thì đúng là Sinh Cát (Sắn dây) không phải Cát Cánh, xem khoanh đỏ bên dưới.

奔 豚 湯 方 ：
甘 草 芎 藭 　 當 歸 各 二 兩 　 半 夏 四 兩 　 黃 芩 二 兩 　生 葛 五 兩 　 芍 藥 二 兩 生 薑 四 兩 　 甘 李 根 白 皮 一 升

上 九 味 ， 以 水 二 斗 ， 煮 取 五 升 ， 溫 服 一 升 ， 日 三夜 一 服 。
發 汗 後 ， 燒 針 令 其 汗 ， 針 處 被 寒 ， 核 起 而 赤 者 ，必 發 奔 豚 ， 氣 從 少 腹 上 至 心 ， 灸 其 核 上 各 一 壯 ， 與 桂 枝加 桂 湯 主 之 。

Hơn 10 năm về trước, Thủy có đọc bài viết về chứng Bôn Đồn Khí ở Tạp chí nào đó (Cây Thuốc Quý hoặc Tạp chí Đông Y), nên chứng bệnh Bồn Đồn như trên. Nay nhân viết về bệnh này, lên mạng tham khảo thì có thêm mấy chứng Bôn Đồn khác, nên sưu tầm để giới thiệu. Còn các chứng Bôn Đồn mà Thủy gặp phải đều trong phạm vi bài Đôn Đồn Thang (mãn tính).

Gọi là Ba Sắc Thái của chứng Bôn Đồn Khí bởi (sưu tầm):
THIÊN THỨ TÁM: MẠCH, CHỨNG VÀ PHÉP TRỊ KHÍ BÔN ĐỒN

1. ĐIỀU 1:
Thầy nói Bệnh có Bôn đồn, có thổ mủ, có sợ, có hỏa tà, 4 bệnh đó đều do ở sợ mà phát ra. Thầy nói Bệnh Bôn đồn từ bụng dưới xung lên yết hầu. Khi bệnh phát ra, người bệnh như muốn chết. Sau đó bệnh lại ngừng, đều do kinh sợ mắc phải.

2. ĐIỀU 2:
Khí Bôn đồn xung lên ngực, bụng đau, lúc nóng lúc lạnh. Bôn Đồn Thang chủ về bệnh ấy.

3. ĐIỀU 3:
Đã dùng phép phát hãn rồi, lại dùng thiêu châm cho mồ hôi ra, chỗ châm bị hàn, hạch nổi mà đỏ, tất phát Bôn đồn, khí từ thiếu phúc lên đến Tâm, cứu trên hạch 1 tráng. Quế Chi Gia Quế Thang chủ về bệnh ấy.

4. ĐIỀU 4:
Phát hãn rồi, dưới rốn có động khí, muốn phát thành chứng Bôn đồn, Phục Linh Quế Chi Cam Thảo Đại Táo Thang chủ về bệnh ấy.

Bắc Kạn 06/9/2026
Vũ Thủy

Send a message to learn more