13/09/2026
🧠 RỐI LOẠN TÂM THẦN VÀ THẦN KINH: VAI TRÒ CỦA CÁC CHẤT DẪN TRUYỀN 🧠
Sự cân bằng hóa học trong não bộ là nền tảng cho sức khỏe tâm thần. Khi các chất dẫn truyền thần kinh (Neurotransmitters) bị biến động, cơ thể sẽ xuất hiện các bệnh lý đặc trưng.
1. Tâm thần phân liệt (Schizophrenia)
Theo Katzung’s Basic and Clinical Pharmacology (15th ed), giả thuyết Dopamine là trung tâm của bệnh lý này. Sự tăng hoạt tính quá mức của Dopamine tại hệ viền (limbic system) liên quan chặt chẽ đến các triệu chứng dương tính như ảo giác và hoang tưởng.
2. Bệnh Alzheimer
Theo Johns Hopkins Medicine, Alzheimer đặc trưng bởi sự thoái hóa các nơ-ron tiết Acetylcholine (ACh) tại vỏ não và vùng dưới đồi. Sự sụt giảm ACh làm gián đoạn khả năng truyền tải tín hiệu liên quan đến trí nhớ và học tập.
3. Trầm cảm (Depression)
Theo Rang and Dale’s Pharmacology (9th ed), giả thuyết monoamine cho thấy sự thiếu hụt đồng thời của Serotonin (5-HT), Norepinephrine và Dopamine tại khe synapse là nguyên nhân chính gây ra trạng thái buồn bã, mất hứng thú và giảm năng lượng.
4. Bệnh Parkinson
Theo Goodman & Gilman’s (13th ed), Parkinson xảy ra do sự thoái hóa các nơ-ron dopaminergic ở liềm đen (substantia nigra). Thiếu hụt Dopamine tại hạch nền dẫn đến các rối loạn vận động như run, cứng cơ và chậm chạp.
5. Bệnh Huntington
Theo Medscape Reference, đây là một rối loạn di truyền dẫn đến sự mất mát các nơ-ron ức chế. Bệnh đặc trưng bởi sự sụt giảm GABA và ACh, kèm theo sự tăng hoạt tính tương đối của Dopamine, gây ra các cử động múa giật (chorea) không kiểm soát.
6. Lo âu (Anxiety)
Theo Cleveland Clinic, GABA là chất dẫn truyền thần kinh ức chế chính giúp làm dịu hệ thần kinh. Sự suy giảm nồng độ GABA khiến các nơ-ron dễ bị kích thích quá mức, dẫn đến trạng thái lo âu, căng thẳng và mất ngủ.
7. Hưng cảm (Mania)
Theo UpToDate, ngược lại với trầm cảm, trạng thái hưng cảm trong rối loạn lưỡng cực liên quan đến sự gia tăng đột biến nồng độ Dopamine, Norepinephrine và Serotonin, gây ra tình trạng hưng phấn thái quá và tăng hoạt động.