23/08/2026
Cuộc thi tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh
Mã thí sinh: 07592
MỖI EM BÉ ĐƯỢC SINH RA ĐỀU XỨNG ĐÁNG ĐƯỢC CHÀO ĐÓN
Chung tay giảm mất cân bằng giới tính khi sinh trên nền tảng số từ thực tiễn phường Hòa Xuân
Có một câu hỏi tưởng như rất bình thường mà chúng ta thường nghe khi một gia đình chuẩn bị đón em bé: “Con trai hay con gái?”
Đó có thể chỉ là sự tò mò, sự háo hức của người thân. Nhưng nếu câu trả lời “con trai” luôn được chờ đợi với niềm vui lớn hơn, nếu một bé gái được sinh ra nhưng lại bị xem là “thiếu may mắn”, thì đằng sau câu hỏi ấy đã tồn tại một định kiến giới cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Mất cân bằng giới tính khi sinh không phải là câu chuyện của riêng một gia đình hay riêng ngành dân số. Đó là vấn đề liên quan đến bình đẳng giới, chất lượng dân số, cơ cấu dân số và sự phát triển bền vững của xã hội.
Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam là 111,4 bé trai/100 bé gái, cao hơn khá nhiều so với mức cân bằng sinh học khoảng 106 bé trai/100 bé gái. Tình trạng này đã kéo dài trong nhiều năm và vẫn là một thách thức đối với công tác dân số của nước ta.
Điều đáng suy nghĩ là phía sau những con số ấy không chỉ là sự chênh lệch giữa bé trai và bé gái. Đó còn là câu chuyện về những quan niệm truyền thống như “phải có con trai để nối dõi”, “con trai mới chăm sóc cha mẹ”, hay tâm lý muốn sinh con theo giới tính mong muốn.
Hòa Xuân, một điểm sáng cần được duy trì
Từ thực tiễn công tác tại Trạm Y tế phường Hòa Xuân, tôi nhận thấy công tác dân số và chăm sóc sức khỏe sinh sản tại địa phương có những tín hiệu đáng mừng.
Phường Hòa Xuân hiện nay được thành lập từ ngày 01/7/2025 trên cơ sở sáp nhập phường Hòa Xuân, xã Hòa Châu và xã Hòa Phước, với diện tích 27,96 km² và quy mô dân số 85.580 người. Đây là một địa bàn có quy mô dân cư lớn, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân và truyền thông dân số tại cơ sở.
Theo số liệu thực tế trong công tác dân số tại địa phương, số trẻ sinh hằng năm trên địa bàn phường dao động khoảng 900–1.000 trẻ. Đáng chú ý, tỷ số giới tính khi sinh những năm gần đây được duy trì ở mức khoảng 102–105 bé trai/100 bé gái.
Đây là một tín hiệu rất đáng ghi nhận.
Trong khi tỷ số giới tính khi sinh của cả nước vẫn ở mức cao, việc Hòa Xuân duy trì tỷ số khoảng 102–105 bé trai/100 bé gái cho thấy tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn hiện được kiểm soát tương đối tốt. Mức này cũng nằm trong vùng cân bằng sinh học tự nhiên khoảng 103–106 bé trai/100 bé gái.
Tuy nhiên, kết quả hôm nay không có nghĩa là chúng ta có thể chủ quan.
Kiểm soát tốt mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ là khắc phục khi tỷ số đã tăng cao, mà quan trọng hơn là chủ động duy trì sự cân bằng ngay từ hôm nay.
Đó cũng chính là trách nhiệm của công tác dân số tại tuyến y tế cơ sở.
Khi định kiến giới bước lên nền tảng số
Ngày nay, cách người dân tiếp nhận thông tin đã thay đổi rất nhiều.
Nếu trước đây truyền thông dân số chủ yếu được thực hiện thông qua các buổi nói chuyện trực tiếp, pa-nô, áp-phích, tờ rơi hoặc hệ thống truyền thanh, thì hiện nay một chiếc điện thoại thông minh đã trở thành “cánh cửa” đưa thông tin đến từng gia đình.
Facebook, Zalo, TikTok, YouTube và nhiều nền tảng số khác có khả năng truyền tải thông tin nhanh chóng và rộng khắp.
Đây là một cơ hội rất lớn cho công tác truyền thông dân số.
Một video ngắn về bình đẳng giới có thể tiếp cận hàng trăm người. Một câu chuyện về một người cha tự hào vì con gái có thể tạo ra sự đồng cảm. Một infographic đơn giản về hậu quả của mất cân bằng giới tính khi sinh có thể giúp người dân hiểu vấn đề chỉ trong vài phút.
Nhưng nền tảng số cũng đặt ra những thách thức mới.
Những quan niệm trọng nam khinh nữ có thể được lặp lại dưới rất nhiều hình thức. Thông tin sai lệch về lựa chọn giới tính thai nhi có thể xuất hiện trên mạng. Những lời quảng cáo, chia sẻ thiếu căn cứ có thể tác động đến tâm lý của các cặp vợ chồng đang mong muốn sinh con. Vì vậy, nếu định kiến giới có thể lan truyền trên không gian mạng thì thông điệp bình đẳng giới cũng phải hiện diện mạnh mẽ trên chính không gian ấy.
Là người công tác tại Trạm Y tế phường Hòa Xuân, tôi cho rằng tuyến y tế cơ sở có một vị trí đặc biệt trong công tác truyền thông về dân số.Trạm Y tế là nơi gần dân, hiểu dân và có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, các cặp vợ chồng, phụ nữ mang thai, trẻ em và nhiều nhóm đối tượng khác trong cộng đồng.
Mỗi cuộc tư vấn sức khỏe sinh sản không chỉ là cơ hội cung cấp kiến thức y khoa mà còn có thể trở thành một cuộc trò chuyện về bình đẳng giới. Mỗi lần tư vấn cho một phụ nữ mang thai, chúng ta có thể nhấn mạnh rằng điều quan trọng nhất là sức khỏe của mẹ và bé. Mỗi lần tiếp xúc với một gia đình có con nhỏ, chúng ta có thể khuyến khích cha mẹ dành cho con trai và con gái sự chăm sóc, giáo dục và cơ hội như nhau.
Và mỗi hoạt động truyền thông có thể trở thành một cơ hội để thay đổi một quan niệm đã tồn tại từ nhiều thế hệ.
Trong thời gian tới, theo tôi, công tác truyền thông tại phường Hòa Xuân cần tiếp tục kết hợp hài hòa giữa truyền thông trực tiếp và truyền thông số.
Trước hết, cần xây dựng những nội dung ngắn gọn, dễ hiểu và gần với đời sống.
Thay vì những thông điệp quá dài, có thể sử dụng những câu ngắn như:
“Con trai hay con gái đều là niềm hạnh phúc.”
“Không lựa chọn giới tính, hãy lựa chọn yêu thương.”
“Con gái không phải là sự lựa chọn thứ hai.”
“Trao cơ hội bình đẳng hôm nay, xây dựng tương lai bền vững ngày mai.”
Những thông điệp này có thể được chuyển thành hình ảnh, video ngắn, infographic hoặc các nội dung tương tác trên nền tảng số phù hợp.
Thứ hai, truyền thông cần hướng tới cả nam giới và các thành viên trong gia đình, chứ không chỉ phụ nữ. Quyết định sinh con và mong muốn về giới tính của đứa trẻ chịu ảnh hưởng từ nhiều người. Vì vậy, muốn thay đổi nhận thức cần có sự tham gia của người chồng, người cha, ông bà và những người có tiếng nói trong gia đình.
Thứ ba, cần chú trọng thế hệ trẻ.
Thanh niên là nhóm sử dụng nền tảng số thường xuyên. Nếu được cung cấp kiến thức đúng và được khuyến khích lên tiếng về bình đẳng giới, chính họ có thể trở thành những người lan tỏa thông điệp tích cực đến bạn bè, gia đình và cộng đồng.
Thứ tư, cần chủ động cung cấp thông tin chính thống để người dân có thể nhận diện và tránh xa những nội dung sai lệch. Truyền thông số không chỉ là “đăng bài”, mà còn là xây dựng niềm tin thông tin. Khi người dân có nơi đáng tin cậy để tìm kiếm kiến thức về sức khỏe sinh sản và dân số, họ sẽ ít bị chi phối hơn bởi những thông tin không kiểm chứng trên mạng.
Từ một địa phương kiểm soát tốt đến một cộng đồng chủ động bảo vệ sự cân bằng
Điều đáng quý ở Hòa Xuân là tỷ số giới tính khi sinh hiện đang được duy trì ở mức tương đối cân bằng. Nhưng kết quả ấy cần được xem là điểm khởi đầu cho sự chủ động, chứ không phải lý do để chúng ta dừng lại. Bởi mất cân bằng giới tính khi sinh có thể hình thành âm thầm từ những lựa chọn tưởng như thuộc về phạm vi riêng tư của từng gia đình.
Nếu hôm nay một gia đình cho rằng con trai quan trọng hơn con gái, ngày mai một gia đình khác cũng nghĩ như vậy, rồi nhiều gia đình cùng có suy nghĩ ấy, vấn đề cá nhân sẽ dần trở thành vấn đề xã hội.
Ngược lại, nếu từng gia đình thay đổi một chút, cộng đồng thay đổi một chút, những thông điệp tích cực được chia sẻ mỗi ngày trên nền tảng số, thì những thay đổi nhỏ ấy sẽ tạo thành một chuyển biến lớn. Pháp luật hiện hành cũng đã xác định rõ việc ngăn chặn lựa chọn giới tính thai nhi và tăng cường truyền thông, giáo dục nhằm thay đổi nhận thức, loại bỏ tư tưởng trọng nam hơn nữ. Đây là nền tảng quan trọng để công tác dân số tiếp tục được triển khai hiệu quả. Nhưng pháp luật chỉ có thể phát huy hiệu quả cao nhất khi đi cùng với sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của mỗi người.
Thay đổi bắt đầu từ một câu hỏi
Có lẽ chúng ta cần thay đổi ngay từ những câu hỏi quen thuộc nhất.
Thay vì hỏi:
“Con trai hay con gái?”
Hãy hỏi:
“Em bé có khỏe mạnh không?”
Thay vì vui mừng vì “đã có con trai nối dõi”, hãy vui mừng vì gia đình có thêm một thành viên được yêu thương.
Thay vì nghĩ rằng con trai hay con gái quyết định tương lai của cha mẹ, hãy trao cho mỗi đứa trẻ cơ hội được học tập, trưởng thành và cống hiến bằng chính năng lực của mình.
Bởi một bé trai không có giá trị hơn một bé gái.
Một bé gái cũng không phải là sự lựa chọn thứ hai.
Mỗi đứa trẻ được sinh ra đều là một phần của tương lai.
Là người đang công tác tại Trạm Y tế phường Hòa Xuân, tôi tin rằng công tác dân số không chỉ được đo bằng những con số trong báo cáo. Đằng sau mỗi con số là một gia đình, một đứa trẻ và một tương lai.
Với Hòa Xuân, việc duy trì tỷ số giới tính khi sinh ở mức 102–105 bé trai/100 bé gái là một tín hiệu tích cực. Nhưng để kết quả ấy được duy trì bền vững, chúng ta cần tiếp tục truyền thông, tiếp tục tư vấn, tiếp tục thay đổi nhận thức và đặc biệt là tận dụng sức mạnh của nền tảng số để đưa thông điệp bình đẳng giới đến gần hơn với mỗi gia đình.
Một bài viết có thể được đọc bởi một người.
Một video có thể được xem bởi hàng trăm người.
Một thông điệp đúng có thể được chia sẻ đến hàng nghìn người.
Và một nhận thức đúng được hình thành hôm nay có thể thay đổi quyết định của một gia đình ngày mai.
Đừng để giới tính quyết định giá trị của một đứa trẻ. Hãy để yêu thương, bình đẳng và cơ hội quyết định tương lai của em. Cùng lan tỏa bình đẳng giới hôm nay, vì một Việt Nam cân bằng và phát triển bền vững mai sau.
