30/08/2026
🫀Các khuyến cáo của Hội Tim mạch Châu Âu (ESC) mới nhất có gì thay đổi, và điều đó có ý nghĩa gì đối với người bệnh tim mạch tại Việt Nam?
ESC (European Society of Cardiology: Hội Tim mạch châu Âu) đang diễn ra hội nghị thường niên tại Munich, Đức, từ ngày 28 đến 31/8/2026. Lần này có ba khuyến cáo mới cùng một văn bản định nghĩa toàn cầu được công bố.
Ba khuyến cáo (guideline) mới gồm: suy tim, phục hồi chức năng tim, và bệnh tim mạch kèm bệnh thận mạn; và Định nghĩa Toàn cầu lần thứ 5 về Nhồi máu cơ tim.
Dưới đây là những điểm mà chúng tôi cho là ảnh hưởng trực tiếp nhất đến công việc hằng ngày tại Việt Nam.
1. GUIDELINE SUY TIM 2026: THAY ĐỔI CÁCH GỌI TÊN VÀ CÁCH PHÂN LOẠI
* Bỏ nhóm HFmrEF
HF = Heart Failure, suy tim.
LVEF = Left Ventricular Ejection Fraction, phân suất tống máu thất trái, tức là khả năng bơm máu của tim.
Guideline mới bỏ hẳn nhóm suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (LVEF 41–49%), quay lại hai kiểu hình chính: suy tim phân suất tống máu bảo tồn (LVEF từ 50% trở lên) và suy tim phân suất tống máu giảm (nay mở rộng thành LVEF dưới 50%).
- Vì sao thay đổi?
Nhóm EF 41–49% trước đây là vùng xám, gây lúng túng khi chọn thuốc.
- Bác sĩ sẽ cần thay đổi điều gì?
Toàn bộ bệnh nhân LVEF dưới 50% nay được điều trị theo logic suy tim phân suất giảm. Đây là thay đổi phải cập nhật ngay vào mẫu kết luận siêu âm tim.
- Người bệnh được lợi gì?
Nhiều người bệnh trước đây nằm ở vùng xám nay được dùng đủ bộ thuốc nền tảng sớm hơn.
* Phân giai đoạn A đến D:
- Giai đoạn A là người có nguy cơ nhưng chưa có triệu chứng và chưa có bất thường ở tim.
- Giai đoạn B là tiền suy tim, đã có bất thường ở tim nhưng chưa triệu chứng.
- Giai đoạn C là suy tim có triệu chứng.
- Giai đoạn D là suy tim tiến triển.
Chủ tịch nhóm soạn thảo, GS. Lars Køber, nhấn mạnh trọng tâm của bản 2026 là dự phòng và bắt đầu điều trị càng sớm càng tốt.
Nói cách khác, ESC muốn chúng ta phát hiện bệnh ở giai đoạn A và B, chứ không đợi đến khi bệnh nhân nhập viện vì khó thở.
* Tách khái niệm "điều trị theo khuyến cáo":
GDMT = Guideline-Directed Medical Therapy, điều trị nội khoa theo khuyến cáo. Thuật ngữ này nay được tách thành hai phần: FMT (Foundational Medical Therapy, điều trị nội khoa nền tảng) gồm các thuốc có khuyến cáo Class I cho quần thể suy tim chung là chẹn beta, ACEi/ARNI, kháng thụ thể mineralocorticoid và ức chế SGLT2; và AMT (Additional Medical Therapy, điều trị bổ sung) gồm các thuốc Class IIa/IIb hoặc Class I chỉ cải thiện triệu chứng, chất lượng sống, hoặc chỉ áp dụng cho phân nhóm đặc thù.
Cụm "optimal FMT" được dùng để chỉ liều dung nạp cao nhất theo khuyến cáo.
Điểm này rất thiết thực. Khi hội chẩn hoặc bàn giao, nói "bệnh nhân đã đạt optimal FMT chưa" sẽ rõ ràng hơn nhiều so với nói chung chung "đã điều trị theo guideline".
* "Suy tim cấp" đổi thành "suy tim mất bù”:
Nhiều bệnh nhân không khởi phát đột ngột mà suy giảm dần, nên thuật ngữ mới phản ánh đúng hơn diễn tiến từ từ của triệu chứng đến mức cần xử trí khẩn.
* Một số nâng cấp khuyến cáo:
Theo khuyến cáo mới, nhóm thuốc MRA (Mineralocorticoid Receptor Antagonist, thuốc kháng thụ thể mineralocorticoid) nhận khuyến cáo Class I trong suy tim mạn bất kể LVEF; semaglutide và tirzepatide nhận Class IIa ở bệnh nhân LVEF bảo tồn kèm béo phì; đồng thời có nâng cấp cho digoxin, hỗ trợ tuần hoàn cơ học lâu dài và can thiệp sửa van hai lá qua da (M-TEER).
Guideline cũng có riêng một chương về giáo dục người bệnh và tự chăm sóc.
2. LẦN ĐẦU TIÊN ESC CÓ KHUYẾN CÁO RIÊNG VỀ TIM MẠCH VÀ BỆNH THẬN MẠN
CKD = Chronic Kidney Disease, bệnh thận mạn.
eGFR là mức lọc cầu thận ước tính.
uACR = urine Albumin-to-Creatinine Ratio, tỷ số albumin trên creatinin niệu.
Khuyến cáo này được ESC xây dựng cùng Hội Thận học châu Âu (ERA), và đề nghị tầm soát bệnh thận mạn cho mọi bệnh nhân mới chẩn đoán bệnh tim mạch, bằng cả eGFR lẫn uACR.
Tài liệu tổ chức quanh khung STAMP on CKD: Screen (tầm soát), Triage (phân loại), Address risk (xử lý nguy cơ), Modify CVD management (điều chỉnh điều trị tim mạch), Plan health services (tổ chức dịch vụ y tế).
Statin được khuyến cáo cho bệnh nhân bệnh thận mạn bất kể mức lipid, kèm ACEi hoặc ARB cộng ức chế SGLT2 cho phần lớn bệnh nhân.
Finerenone và semaglutide được khuyến cáo cho bệnh nhân có bệnh thận mạn, đái tháo đường típ 2 và albumin niệu.
Ước tính có khoảng 100 triệu người ở châu Âu mắc bệnh thận mạn, và bệnh thận mạn làm bệnh tim mạch tiến triển nhanh hơn.
Đây là guideline dễ áp dụng và mang tính dự phòng cáo, vì xét nghiệm uACR rẻ và sẵn có.
Chúng tôi sẽ đặt trọng tâm dự phòng tại Hội nghị Tim mạch can thiệp Vĩ Tuyến 17 diễn ra từ 9-10/10/2026 do Bệnh viện đa khoa tỉnh Quảng Trị tổ chức kết hợp với các hội chuyên ngành.
3. ĐỊNH NGHĨA TOÀN CẦU LẦN THỨ 5 VỀ NHỒI MÁU CƠ TIM
MI = Myocardial Infarction, nhồi máu cơ tim.
PCI = Percutaneous Coronary Intervention, can thiệp động mạch vành qua da.
Lần đầu tiên bốn hội lớn là ESC, ACC, AHA và WHF cùng xây dựng một định nghĩa chung.
Hệ thống đánh số type 1 đến 5 được thay bằng ba nhóm lâm sàng.
Đây là văn bản đồng thuận, không phải guideline thực hành, và được áp dụng song song với các hướng dẫn khu vực.
- Nhồi máu nguyên phát gồm các trường hợp khởi phát tự phát do bệnh lý mạch vành cấp, nay bao gồm cả huyết khối trên mảng xơ vữa, bóc tách mạch vành tự phát, thuyên tắc, co thắt, và huyết khối stent hoặc tái hẹp muộn sau 30 ngày, được coi là bệnh mới chứ không phải biến chứng thủ thuật.
- Nhồi máu thứ phát là do mất cân bằng cung cầu oxy từ một bệnh cấp khác.
- Nhồi máu liên quan thủ thuật thay thế type 4 và 5, định nghĩa bằng biến chứng mạch vành trong vòng 30 ngày sau can thiệp qua da hoặc phẫu thuật tim, không còn dựa vào ngưỡng men tim và áp dụng tiêu chí giống nhau cho cả hai loại thủ thuật.
Hai điểm đáng chú ý khác:
- Troponin nay phải dùng ngưỡng phân vị thứ 99 riêng theo giới, vì ngưỡng chung làm bỏ sót tổn thương cơ tim ở phụ nữ một cách hệ thống.
- MINOCA được định nghĩa lại là tổn thương cơ tim chứ không còn là nhồi máu cơ tim, và chỉ là chẩn đoán ban đầu.
Tài liệu có phần hướng dẫn riêng cho nơi không sẵn có chẩn đoán hình ảnh mạch vành. Phần này rất đáng đọc với thực tế Việt Nam.
🏥 TỪ GUIDELINE ĐẾN THỰC HÀNH TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH QUẢNG TRỊ
* Có thể làm ngay, không cần thêm trang thiết bị:
1. Sửa ngưỡng phân loại LVEF trong mẫu kết luận siêu âm tim và trong phác đồ suy tim nội trú.
2. Đưa uACR vào bộ xét nghiệm nền cho bệnh nhân mới chẩn đoán bệnh mạch vành, suy tim, hoặc đái tháo đường có bệnh tim mạch.
3. Chuẩn hóa thuật ngữ nhồi máu cơ tim trong bệnh án và báo cáo can thiệp theo ba nhóm mới.
4. Rà soát lại phòng khám ngoại trú: bệnh nhân suy tim nào chưa đạt số lượng/ liều tối ưu của bốn nhóm thuốc nền tảng => điều chỉnh.
5. Kiểm tra ngưỡng troponin của labo có phân biệt theo giới hay không.
6. Tăng cường tư vấn dự phòng và tự chăm sóc, đúng theo tinh thần chương mới về giáo dục người bệnh.
* Với đơn vị tim mạch can thiệp:
Việc bỏ ngưỡng men tim khỏi định nghĩa nhồi máu liên quan thủ thuật sẽ làm thay đổi cách chúng ta ghi nhận và báo cáo biến chứng sau PCI. Số liệu trước và sau 2026 sẽ không so sánh trực tiếp được, đây là điều cần lưu ý khi làm nghiên cứu hoặc báo cáo tổng kết.
* Cần phối hợp hoặc chuyển tuyến:
Các kỹ thuật như hỗ trợ tuần hoàn cơ học lâu dài, ghép tim, sửa van hai lá qua da vẫn thuộc nhóm phải phối hợp trong điều trị chuyên sâu . Guideline nâng cấp khuyến cáo cho những kỹ thuật này không có nghĩa là mọi cơ sở đều triển khai được, nhưng có nghĩa là chúng ta cần nhận diện sớm và điều trị phù hợp, đừng để bệnh nhân suy tim giai đoạn D đến quá muộn.
* Phục hồi chức năng tim:
Đây là lần đầu tiên ESC tập hợp bằng chứng về phục hồi chức năng tim xuyên các bệnh lý tim mạch thành một tài liệu riêng.
Guideline nêu rõ với bệnh nhân chọn lọc, chương trình tại nhà có hỗ trợ theo dõi và tư vấn từ xa có thể giảm chi phí và thuận tiện hơn chương trình tại bệnh viện, và thiếu cơ chế chi trả đang là rào cản triển khai ở nhiều nước.
Điểm này rất phù hợp với địa bàn Quảng Trị, nơi có điều kiện triển khai tốt chương trình quản lý suy tim.
❤️ 5. NGƯỜI BỆNH CẦN BIẾT GÌ?
Nếu đọc đến đây và thấy nhiều thuật ngữ khó, xin quý vị nhớ mấy điều đơn giản sau:
- Guideline mới nhấn mạnh “phòng bệnh và điều trị sớm”. Chờ đến khi có triệu chứng là đã muộn.
- “Đừng tự ý ngừng thuốc” khi thấy khỏe. Thuốc tim mạch giữ cho bệnh không nặng lên, không phải chỉ để cắt triệu chứng.
- Nếu bạn có bệnh tim, hãy hỏi bác sĩ về xét nghiệm thận, kể cả khi bạn chưa từng thấy có vấn đề gì về thận.
- Kiểm soát huyết áp, LDL-C (Low-Density Lipoprotein Cholesterol, cholesterol "xấu"), đường huyết và cân nặng.
- Bỏ thuốc lá. Vận động đều đặn ở mức bác sĩ cho phép.
- Tái khám đúng hẹn, mang theo đơn thuốc cũ.
NGUỒN THAM KHẢO CHÍNH THỨC:
1. 2026 ESC Guidelines for the management of heart failure. ESC, 28/8/2026.
Trang chính thức: https://academic.oup.com/eurheartj/article-lookup/doi/10.1093/eurheartj/ehag100 (DOI 10.1093/eurheartj/ehag100)
2. 2026 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease and chronic kidney disease (phối hợp ERA). Eur Heart J 2026. DOI 10.1093/eurheartj/ehag098
3. Fifth Universal Definition of Myocardial Infarction (2026), ESC/ACC/AHA/WHF.
https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/fifth-universal-definition-myocardial-infarction/ (DOI 10.1093/eurheartj/ehag101)
4. 2026 ESC Guidelines on cardiac rehabilitation. ESC, 28/8/2026.
https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/cardiac-rehabilitation/
Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị
Ảnh: escardio.org
