19/08/2026
TẦM QUAN TRỌNG CỦA HPV TRONG SÀNG LỌC UNG THƯ CỔ TỬ CUNG
1. HPV như yếu tố căn nguyên thiết yếu của ung thư cổ tử cung
Nhiễm HPV nguy cơ cao được xem là điều kiện cần trong phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung (UTCTC). WHO ghi nhận trên 95% UTCTC có sự hiện diện của HPV nguy cơ cao, đặc biệt là type 16 và 18. Cơ chế bệnh sinh bao gồm sự tích hợp DNA virus vào tế bào biểu mô cổ tử cung, gây rối loạn điều hòa gen ức chế u (p53, Rb), dẫn đến loạn sản và tiến triển thành tổn thương tiền ung thư (CIN2/3) rồi ung thư xâm lấn. Chính mối liên hệ nhân quả này khiến HPV trở thành trọng tâm của mọi chiến lược sàng lọc hiện đại.
2. Giá trị vượt trội của xét nghiệm HPV trong sàng lọc
Xét nghiệm HPV DNA được WHO, FIGO và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo là phương pháp sàng lọc ưu tiên cho phụ nữ từ 30–65 tuổi. Bằng chứng cho thấy HPV test có độ nhạy phát hiện CIN2+ lên đến 90–95%, cao hơn đáng kể so với Pap smear (50–60%). Ngoài ra, HPV test phát hiện nguy cơ trước khi xuất hiện tổn thương tế bào học, giúp can thiệp sớm và giảm tỷ lệ bỏ sót. Nhờ độ nhạy cao, khoảng cách sàng lọc có thể kéo dài 5 năm khi kết quả âm tính, phù hợp với khuyến cáo của Bộ Y tế và WHO.
3. Vai trò của HPV trong chiến lược loại trừ UTCTC toàn cầu
WHO đặt mục tiêu loại trừ UTCTC như một vấn đề y tế công cộng vào năm 2030, trong đó xét nghiệm HPV là trụ cột của chiến lược “90–70–90”. Cụ thể, 70% phụ nữ cần được sàng lọc bằng HPV test ở tuổi 35 và 45. Các quốc gia triển khai rộng rãi HPV test (Úc, Anh, Bắc Âu) đã ghi nhận mức giảm 50–70% tỷ lệ mắc UTCTC trong vòng một thập kỷ. Sự kết hợp giữa vaccine HPV và xét nghiệm HPV định kỳ được xem là mô hình tối ưu để giảm gánh nặng bệnh tật và tiến tới loại trừ UTCTC.
4. Khuyến cáo hiện hành của Bộ Y tế
Theo hướng dẫn quốc gia về dự phòng UTCTC (2024), phụ nữ 30–65 tuổi nên được sàng lọc bằng một trong ba phương án:
• HPV test đơn thuần mỗi 5 năm (ưu tiên hàng đầu).
• Pap smear mỗi 3 năm.
• Co-testing (HPV + Pap) mỗi 5 năm.
Phụ nữ dưới 30 tuổi không được khuyến cáo xét nghiệm HPV thường quy do tỷ lệ nhiễm HPV thoáng qua cao. Việc tuân thủ sàng lọc định kỳ, kết hợp tiêm vaccine HPV, là nền tảng để giảm tỷ lệ mắc và tử vong do UTCTC tại Việt Nam.