05/12/2022
“KHÁM GIÁO SƯ”
============
Một bệnh nhân xuất hiện triệu chứng khá kì lạ, đang ngồi nói chuyện bỗng ngã đập đầu xuống đất, vài giây sau mới tỉnh lại.
Anh được vợ đưa tới một bệnh viện lớn. Ban đầu chị đăng ký khám thường. Sau thời gian lấy số và xếp hàng khá lâu, anh được bác sĩ hỏi vài câu, đặt ống nghe lên ngực, rồi chỉ định xét nghiệm, thăm dò chức năng não, siêu âm và chụp chiếu toàn thân. Khi đọc kết quả, bác sĩ không phát hiện vấn đề gì bất thường.
Bệnh nhân được cho uống thuốc bổ và thuốc tăng tuần hoàn não, sau một tháng vẫn không hết ngã đập đầu xuống đất, kèm theo biểu hiện lo lắng, bồn chồn, mệt mỏi, sức khoẻ không ổn định. Chị vợ quyết định đưa chồng đi khám giáo sư. Giá khám gấp mười lần khám thường nhưng vẫn phải đợi rất lâu mới đến lượt. Giáo sư trông hơi già. Mọi việc đều thực hiện rất chậm. Chị đưa chồng vào ngồi xuống, trình bày tình hình, nhưng giáo sư không nhìn bệnh nhân, chỉ hỏi vài câu và đặt ống nghe lên ngực, vì thư kí bận việc nên giáo sư phải dành toàn bộ thời gian ngồi gõ máy máy tính. Chị vợ quan sát thấy giáo sư gõ máy quá chậm. Một số thông tin y tế cần phải nhập. Từng chữ cái và từng chữ số được giáo sư dò tìm, chỉ định bị gõ nhầm nên không hiện ra màn hình hoặc hiện sai, giáo sư phải gõ lại. Cuối cùng cô vợ cũng nhận được một tập giấy, với đủ chỉ định xét nghiệm chụp chiếu y như lần trước, kết quả cũng bình thường.
Sau vài lần đi khám giáo sư tiến sĩ ở các bệnh viện khác vẫn chỉ nhận được kết quả “không thấy bất thường”, một người bạn học cấp ba nhờ tôi xem giúp trường hợp của anh. Tôi nhận lời nhưng phải hẹn ngoài giờ. Sau hơn một tiếng đồng hồ hỏi bệnh kỹ càng, tôi nghĩ nhiều đến khả năng anh bị trầm cảm, do ám ảnh Covid-19 quá mức. Tôi khuyên người vợ đưa chồng đến khám chuyên khoa tâm thần và được chẩn đoán rối loạn trầm cảm. Sau sáu tháng điều trị, tinh thần và sức khoẻ của anh ổn định trở lại.
Ở các bệnh viện công hiện nay, người bệnh đi khám mất trung bình 2 giờ trong bệnh viện, chủ yếu là chờ đợi, trong khi một bác sĩ khám gần 100 bệnh nhân mỗi ngày, mỗi bệnh nhân khoảng 5 phút, theo một khảo sát của Đại học Y tế Công cộng. Tôi quan sát thời gian chờ đợi trung bình của mỗi bệnh nhân gấp vài lần con số 2 giờ. Quá tải bệnh viện, bác sĩ phải làm việc kín thời gian, họ không dám đi vệ sinh, không dám ra ngoài uống nước, không dám nghe điện thoại di động, thậm chí bệnh nhân đông quá thì không được đi ăn trưa. Bác sĩ kiệt quệ cả thể chất và tinh thần. Bệnh nhân mất 2 tiếng để gặp bác sĩ 5 phút, thì họ sẽ không hài lòng khi bác sĩ dành thời gian vào việc khác, ngay cả việc khám với tốc độ chậm cũng sẽ bị phản ứng dứ dội, nguy cơ xung đột luôn tiềm ẩn. Bác sĩ không còn cách nào khác, họ phải khám cho từng bệnh nhân với tốc độ siêu nhanh, chỉ khi có tình huống nghi ngờ thì bác sĩ mới chậm lại. Và như vậy, trong nhiều trường hợp như tôi vừa kể, bác sĩ không có đủ thời gian tương tác nên bệnh nhân không được chẩn đoán và điều trị đúng cách, họ phải đi rất nhiều bệnh viện, ôm theo cả chồng phiếu xét nghiệm và phim ảnh mà vẫn không ra bệnh.
Người bệnh luôn muốn được khám chữa bởi bác sĩ giỏi nhất. Nhiều bệnh viện lợi dụng tâm lý này cùng thói sính bằng cấp của xã hội để mở ra dịch vụ khám giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ, thu giá cao gấp chục lần khám thường. Nhưng một giáo sư chuyên sâu về gan mật, nếu khám cho một bệnh nhân tự nhiên ngã đập đầu xuống đất, thì việc không chẩn đoán ra chứng trầm cảm là điều dễ hiểu.
Ở bệnh viện, đội ngũ bác sĩ có nhiều chức danh nghề nghiệp khác nhau như bác sĩ chuyên khoa cấp 1, chuyên khoa cấp 2, thạc sĩ, tiến sĩ, bác sĩ chính, bác sĩ cao cấp, phó giáo sư, giáo sư; đi kèm với các tiêu chuẩn chuyên môn khác nhau. Chức danh càng cao thì y thuật càng cao. Về nguyên tắc, bất kỳ bác sĩ nào có chứng chỉ hành nghề, đều có thể khám ở các phòng khám tổng hợp. Nhưng chất lượng khám thì lại là vấn đề khác. Giáo sư chuyên sâu về gan mật, nếu khám cho một bệnh nhân tự nhiên ngã đập đầu xuống đất, thì việc không chẩn đoán ra chứng trầm cảm là điều dễ hiểu.
Trong y học, kiến thức là cực kỳ quan trọng, nhưng phải được tích luỹ và thực hành, chỉ có thông qua thực hành nhiều lần thì kiến thức mới chuyển hoá thành năng lực. Đây là điểm chính của y thuật. Cùng một vấn đề lý thuyết, hiệu quả áp dụng vào từng ca lâm sàng cụ thể lại phụ thuộc vào mỗi cá nhân thầy thuốc đã tích luỹ được bao nhiêu kinh nghiệm.
Trong hệ thống y tế, bác sĩ có chức danh càng cao, thì phạm vi nghiên cứu bệnh tật chuyên môn càng thu hẹp. Tôi đã chứng kiến các bác sĩ đa khoa, cống hiến hết mình từ năm này đến năm khác ở tuyến đầu khám lâm sàng, họ tích luỹ đủ những ca bệnh thành công và thất bại, nên việc chẩn đoán và điều trị bước đầu của họ có hiệu quả cao. Nhưng cũng có nhiều giáo sư tiến sĩ hiện phải dành thời gian cho nghiên cứu khoa học, họ chủ yếu khám chữa bệnh chuyên sâu, rất ít thời gian chẩn đoán và điều trị tổng hợp, nên để họ khám tổng hợp có thể không tốt bằng bác sĩ đa khoa.
Giáo sư tiến sĩ không phải là toàn năng, đặc biệt là những người lớn tuổi, những người đã nghỉ hưu ký hợp đồng ở lại cộng tác với bệnh viện, họ có thể giải quyết nhanh chóng và chính xác các vấn đề trong phạm vi kiến thức và kinh nghiệm của mình. Nhưng y học hiện đại đang phát triển thần tốc. Rất nhiều công nghệ, thành tựu mới ra đời hàng ngày, nhiều kỹ thuật và phác đồ chẩn đoán điều trị đã lỗi thời. Trong khi con người ngày càng đối diện với nhiều loại virus mới, lạ, nhiều căn bệnh chưa rõ nguyên nhân. Với nhiều giáo sư tiến sĩ lớn tuổi, rất khó cập nhật kiến thức kịp thời, khoảng cách thế hệ tồn tại theo nghịch lí, vì thế mà những giáo sư tiến sĩ có tuổi phải lắng nghe và hỏi ý kiến những bác sĩ trẻ là bình thường.
Thực tế hôm nay có một số giáo sư tiến sĩ chỉ lấy học hàm học vị làm tiêu chuẩn để giữ các chức vụ hành chính, họ là những nhà quản lý, nhà lãnh đạo y tế, chức vụ càng cao thì họ càng không có nhiều tâm sức để cống hiến cho công việc lâm sàng tuyến đầu, vì vậy trình độ chẩn đoán và điều trị lâm sàng của họ không thực sự tốt.
Tôi quan sát thấy người dân có sự hiểu lầm nhất định về dịch vụ khám bệnh với giáo sư. Họ mặc định, học hàm là một bảo chứng cho việc tìm ra bệnh, nên miễn có đủ tiền, dù mắc loại triệu chứng gì, từ nhẹ đến nặng, từ đơn giản đến phức tạp, họ đều đăng ký khám giáo sư cho yên tâm. Thực tế, nếu có điều kiện thăm khám đầy đủ, đa số bác sĩ có tay nghề sẽ chẩn đoán chính xác các căn bệnh thông thường. Chỉ một số loại bệnh, triệu chứng lạ, hoặc các ca phức tạp, bệnh nhân mới cần thăm khám bởi các giáo sư tiến sĩ có y thuật cao. Nhưng nếu cũng chỉ được tương tác với bệnh nhân trong 3-5 phút, giáo sư y thuật cao đến đâu cũng khó lòng bắt đúng bệnh.
Nhiều quốc gia có nền y học phát triển cũng phân cấp bác sĩ. Giáo sư khám bệnh được trả cao hơn. Nhưng cách tổ chức của họ rất khoa học và hợp lý. Nếu là lần đầu đi khám, người bệnh sẽ đến phòng khám thông thường, bác sĩ chẩn đoán sơ bộ tình trạng, xác định xem có cần khám chuyên khoa hay chuyên gia sâu hay không, cần xét nghiệm chụp chiếu những gì, xây dựng một kế hoạch khám và điều trị tối ưu. Khám giáo sư tiến sĩ phải do bác sĩ chỉ định.
Cung cấp dịch vụ khám giáo sư, với mức giá cao hơn bác sĩ thường, là điều cũng phù hợp với cơ chế cung - cấu y tế. Nhưng việc phân luồng khám chữa ngay từ cổng viện, với những tấm biển "khám giáo sư" tràn lan như hiện nay ở ta, đó là cách làm nặng về thương mại hoá, tạo ra nhiều vấn đề bất cập.
Người nghèo mắc bệnh lạ, bệnh hiểm nghèo có thể mất hoàn toàn cơ hội sống sót vì mức giá "khám giáo sư" ngăn họ tiếp cận dịch vụ chẩn đoán bệnh tốt nhất ngay từ đầu. Người chỉ mắc bệnh thông thường có thể sẽ phải chi trả nhiều hơn mức cần thiết chỉ vì tâm lý "được khám người tốt nhất". Việc sắp xếp giáo sư tiến sĩ khám bệnh tổng hợp, công việc giống như bác sĩ đa khoa, đó cũng là vấn đề gây lãng phí nguồn lực y tế.
Tôi đồng ý rằng, giá khám bác sĩ thông thường và giáo sư cần có sự khác biệt, nó phản ánh giá trị lao động của từng người. Nhưng việc áp dụng dịch vụ này cần đi kèm với công tác tổ chức hợp lý và mạch lạc hơn. Chuyên gia, giáo sư tiến sĩ sẽ khám rất sâu ở lĩnh vực của mình và nên do các bác sĩ gửi bệnh nhân đến, theo những quy định chuẩn mực về chuyên môn. Trước các ca bệnh phức tạp, giáo sư cần có đủ thời gian thăm khám thay vì cũng chỉ ít phút như với bệnh thông thường.
Chỉ định khám giáo sư không thể chỉ lấy đồng tiền làm tiêu chuẩn duy nhất.
====
P/s: Bài viết đã đăng trên Vnexpress.
