21/05/2025
CHƯỜM NÓNG VÀ CHƯỜM LẠNH TRONG ĐAU KHỚP, VIÊM KHỚP
Đau khớp cấp tính do chấn thương (sưng, viêm): Khi khớp mới bị chấn thương hoặc đau cấp (dưới 2–4 tuần), cần ưu tiên chườm lạnh. Lý do là chườm lạnh làm co mạch, giảm lưu lượng máu vào khu vực thương tổn, từ đó giảm sưng viêm và đau ngay sau chấn thương. Bác sĩ chuyên khoa khuyên nên chườm lạnh ngay trong vòng 24–72 giờ đầu sau chấn thương để giảm viêm. Sau khoảng 2–3 ngày, khi mức sưng đã giảm bớt, có thể chuyển sang chườm nóng để giúp tăng tuần hoàn máu và giảm căng cơ trong giai đoạn sau viêm.
• Cách chườm lạnh hiệu quả: Dùng túi đá, gel lạnh hoặc túi rau đông lạnh bọc khăn mỏng đặt lên khớp bị đau khoảng 10–15 phút mỗi lần. Lặp lại nhiều lần trong ngày nếu cần, nhưng mỗi lần cách nhau ít nhất vài giờ. Luôn dùng khăn hoặc vải mỏng ngăn cách giữa da và đá để tránh bỏng lạnh.
• Lưu ý: Tuyệt đối không chườm nóng trong vài ngày đầu của chấn thương cấp (khi khớp còn sưng nóng) vì sẽ làm tăng viêm, sưng và đau.
Đau khớp mạn tính (thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp): Với tình trạng mạn tính (ví dụ đau nhức do thoái hóa khớp hay viêm khớp dạng thấp kéo dài trên 4 tuần), chườm nóng thường giúp giảm đau cơ, giảm cứng khớp và cải thiện vận động. Nhiệt (tắm nước ấm, túi chườm nóng) làm giãn mạch, tăng tuần hoàn, cung cấp oxy và dinh dưỡng cho khớp và cơ quanh khớp. Theo Mayo Clinic và HSS, chườm nóng giúp “nới lỏng các khớp và cơ bị căng cứng” trong các bệnh lý mạnh.
• Làm dịu cứng khớp: Nhiệt độ ấm (tắm nước ấm, túi sưởi, khăn ấm) đặc biệt có ích khi khớp cứng vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ lâu.
• Viêm khớp dạng thấp (RA): Có thể kết hợp cả hai phương pháp: dùng nóng để giãn cơ và giảm đau mạn, nhưng khi cơn bùng phát viêm (khớp đỏ, nóng, sưng) thì nên dùng lạnh để làm tê và giảm sưng viêm. Mayo Clinic hướng dẫn rằng “nóng giúp giảm đau và thư giãn cơ căng”, còn “lạnh gây tê và giảm sưng”.
Khi nào nên chườm nóng, khi nào nên chườm lạnh: Tổng hợp các khuyến cáo chuyên môn:
• Chườm lạnh (ice): Dùng cho các cơn đau cấp tính, đau sau chấn thương hoặc khi khớp sưng viêm, nóng đỏ. Ví dụ sau b**g gân, trật khớp, đau viêm khớp cấp (flare-up), hoặc sau khi tập thể thao gây viêm (cold dùng sau vận động).
• Chườm nóng (heat): Dùng cho đau mạn tính, cứng khớp mà không có sưng viêm rõ. Nhiệt ấm thích hợp cho tình trạng đau thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp mạn hoặc đau cơ – giúp làm dịu cơ căng, giảm cứng khớp và cải thiện tính linh hoạt. Hướng dẫn của HSS khuyên chỉ dùng nhiệt sau khi sưng đã hạ, còn trong giai đoạn sưng cấp tuyệt đối không chườm nóng.
• Trường hợp xen kẽ: Có thể kết hợp hai phương pháp. Ví dụ, dùng nóng trước khi hoạt động để làm ấm cơ, giúp linh hoạt khớp, và lạnh sau khi tập để hạ nhiệt và giảm viêm. Với viêm khớp, nếu cơn đau kèm sưng nóng thì dùng lạnh, còn nếu chủ yếu là cứng khớp dai dẳng thì dùng nóng sẽ hiệu quả hơn.
Xen kẽ giữa chườm nóng và lạnh: Cho phép thực hiện linh hoạt cả hai biện pháp theo nhu cầu. Các chuyên gia cho biết việc luân phiên chườm nóng và lạnh là an toàn, miễn là mỗi lần chuyển đổi cách nhau vài giờ. Hướng dẫn của Arthritis Foundation và MNT khuyến cáo: “Nhiệt và lạnh có thể được dùng luân phiên trong ngày, chỉ cần để cách nhau vài giờ để da và mô hồi phục”.
Ví dụ, có thể chườm lạnh trong giai đoạn đau cấp hoặc sau tập, sau đó vài giờ dùng nóng để giảm cứng cơ; hay ngược lại nếu thấy phù hợp với triệu chứng.
Thời lượng và tần suất: Mỗi lần chườm (nóng hoặc lạnh) nên duy trì trong khoảng 10–20 phút. Mayo Clinic khuyến cáo giới hạn chườm nóng (thành phần nhiệt) ở 20 phút/lần để tránh bỏng da. HSS cũng ghi nhận chườm 10–15 phút mỗi lần là phù hợp, có thể lặp lại nhiều lần trong ngày. Sau mỗi lần chườm, nên để da hồi nhiệt ít nhất nửa giờ trước khi chườm tiếp. Luôn đặt một lớp khăn mỏng giữa da và túi chườm để bảo vệ da khỏi bỏng nóng hoặc bỏng lạnh.
Nguồn: Các thông tin trên được tham khảo từ Mayo Clinic, Healthline, HSS (Hospital for Special Surgery), và các tổ chức y tế chuyên về xương khớp (Arthritis Foundation, Arthritis Society…) hss.edu; medicalnewstoday.com; arthritis.org; mayoclinic.org.
