28/07/2026
TẠI SAO MỘT ĐỨA TRẺ 15-16 TUỔI "KHÔNG CÓ CHÍNH KIẾN", "THIẾU Ý CHÍ" ???
Nhiều cha mẹ trăn trở: "Con nhà em tại sao cứ thụ động, không có chính kiến riêng, làm gì cũng hời hợt, không có tí quyết tâm hay nghị lực nào để đuổi theo điều mình muốn..."
Tôi rất hiểu cảm giác bất an đó của các cha mẹ. Bởi vì ở cái ngưỡng cửa 15-16 tuổi, khi nhìn con chuẩn bị bước ra đời với một tâm thế thiếu kiên cường như vậy thì nhiều cha mẹ lo lắng là đúng rồi.
Dưới góc nhìn của một người đồng hành tâm trí và làm việc trực tiếp với rất nhiều bạn teen, tôi muốn chia sẻ với các anh chị một góc nhìn sâu hơn một chút, để chúng ta thấu hiểu những gì thực sự đang diễn ra bên trong tâm trí của con.
🎗Ý chí hay chính kiến không phải là một thứ đặc tính bẩm sinh sinh ra đã có sẵn, và nó cũng không thể tự nhiên bộc phát nếu cái môi trường xung quanh không cho nó cơ hội được nảy mầm. Khi một đứa trẻ 15-16 tuổi tỏ ra "sao cũng được", không bộc lộ ước mơ hay dễ dàng bỏ cuộc, nó thường đến từ những nút thắt tâm lý rất tinh vi mà đôi khi chính chúng ta - những người làm cha mẹ - vô tình tạo ra cho con mà lại không hề hay biết.
Trang cuốn "Làm cha mẹ tỉnh thức" của Tiến sĩ Shefali Tsabary từng chạm đến một sự thật thế này: Đôi khi sự thụ động của con lại chính là một cơ chế phòng vệ an toàn nhất mà con tự tạo ra. Khi một đứa trẻ lớn lên trong sự định hướng quá kỹ lưỡng, hoặc mọi quyết định lớn nhỏ từ trước đến nay đều đã có sự can thiệp, hoặc kiểm soát hay kỳ vọng quá lớn từ cha mẹ, thì cái tính tự chủ bên trong con dần bị bào mòn. Con học được một bài học ngầm rằng: "Ý kiến của mình cũng không thực sự quan trọng", hoặc "Nếu mình làm theo ý mình mà thất bại thì sẽ làm cha mẹ thất vọng, thôi thì cứ nghe theo cho lành, đỡ phải chịu trách nhiệm". Sự ngoan ngoãn hay thụ động ấy, thực chất lại là một tiếng kêu cứu thầm lặng của một bản ngã đang bị đè nén bởi chính đấng sinh thành của các con.
Xét về mặt khoa học não bộ và tâm lý phát triển, ở độ tuổi 15-16 vùng vỏ não trước trán - nơi đảm nhận việc lập kế hoạch, kiểm soát cảm xúc và duy trì sự kiên trì dài hạn - vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Trong khi đó trung tâm xử lý cảm xúc và nỗi sợ lại hoạt động cực kỳ nhạy bén. Con rất dễ rơi vào trạng thái bị ngợp trước những mục tiêu quá lớn, hoặc rơi vào nỗi sợ bị đánh giá, sợ thất bại, sợ bị chê cười, sợ sai, sợ bị mắng..vv... Khi niềm tin vào năng lực bản thân yếu thì trẻ thà chọn cách "không cố gắng" để tự bảo vệ lòng tự trọng của mình, còn hơn là đã cố hết sức rồi mà vẫn nhận về sự thất bại hay những lời phê bình đáng sợ.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nhìn lại xem điều mà chúng ta đang mong muốn con phải "có quyết tâm" đạt được đó, nó là mục tiêu thực sự của con, hay nó là mong mỏi, là kỳ vọng mà người lớn đặt lên vai con? Động lực nội tại chỉ thực sự có khi con cảm nhận được 3 nhu cầu cốt lõi: Sự tự chủ trong lựa chọn, cảm giác mình có năng lực, và sự kết nối an toàn từ gia đình.
Nếu thiếu đi những điều này, mọi sự giục giã hay lời chỉ dạy từ bên ngoài cũng chỉ giống như việc chúng ta đổ nước lên đầu con vịt mà thôi.
Nghị lực của một bạn teen cần không gian và thời gian để tôi luyện, giống như một cây con cần được tạo điều kiện để rễ tự cắm sâu vào lòng đất trước khi vươn mình. Thay vì dán nhãn con là "thiếu ý chí" ba mẹ hãy thử đặt cái tôi/cái mong muốn của mình xuống, chủ động lắng nghe xem con thực sự muốn gì, cho phép con được tự đưa ra quyết định từ những việc nhỏ nhất, và quan trọng nhất là cho con cái quyền được làm sai mà không sợ bị trừng phạt hay phán xét.
Nhớ lại xem lúc còn trẻ anh chị có thích mình được tự chủ không? Anh Chị có được phép sai để rút kinh nghiệm không? Con anh chị thì rất muốn điều đó! Và con người phải có sai/có vấp thì mới có cơ hội rút kinh nghiệm/có cơ hội làm tốt hơn.
Khi con cảm nhận được sự tin tưởng và một điểm tựa an toàn vô điều kiện từ cha mẹ, ngọn lửa tự thân và chính kiến bên trong con sẽ tự khắc được thắp sáng.
Thân,
Thu Nhiên
