25/08/2026
NGƯỜI BỆNH VIÊM XOANG THƯỜNG CHỈ NHÌN VÀO DỊCH MŨI, NHƯNG TUẤN TÔI LẠI CHÚ Ý THÊM 5 ĐIỀU NÀY
Cô bác anh chị bị xoang lâu năm thử nhớ xem có đúng thế này không:
Sáng ngủ dậy việc đầu tiên là xem hôm nay mũi nghẹt nhiều hay ít, dịch trắng hay vàng, đặc hay loãng. Thấy dịch trong thì mừng, vài hôm dịch vàng đặc lại bắt đầu lo.
Nhưng khi thăm khám một người viêm xoang, Tuấn tôi không chỉ nhìn vào dịch mũi.
Bởi theo Y học cổ truyền, dịch mũi là cái đang biểu hiện ra ngoài, còn muốn biết vì sao bệnh cứ dai dẳng, hết rồi tái thì phải nhìn cả thể trạng bên trong.
Có 5 điều Tuấn tôi thường đặc biệt chú ý:
1. PHẾ – TỲ – THẬN ĐANG MẤT CÂN BẰNG Ở ĐÂU?
YHCT cho rằng Phế khai khiếu ra mũi. Phế khí suy, chức năng tuyên phát – túc giáng không thuận thì mũi dễ nghẹt, dễ hắt hơi, gặp lạnh hoặc đổi thời tiết là khó chịu.
Nhưng Phế chưa phải tất cả.
Tỳ chủ vận hóa thủy thấp. Tỳ yếu, thủy thấp không được vận hóa tốt, lâu ngày dễ tụ lại thành Đàm. Vì vậy có người không chỉ nghẹt mũi mà còn đầu nặng, họng lúc nào cũng vướng, sáng dậy khịt khạc rất nhiều.
Bệnh kéo dài, thể trạng suy, hay tái đi tái lại thì Tuấn tôi còn phải xét đến Thận và nền tảng chính khí.
2. CƠ THỂ THIÊN HÀN HAY THIÊN NHIỆT?
Cùng mang tên “viêm xoang”, nhưng có người cứ gặp lạnh là nghẹt, nước mũi trắng trong, người sợ lạnh, thích uống ấm.
Ngược lại, có người mũi họng nóng khô, dịch vàng đặc, miệng khát, đầu mặt căng tức.
Một bên có thể thiên về Hàn, một bên lại có biểu hiện của Nhiệt, Thấp nhiệt hoặc Đàm trọc
Thể khác nhau thì hướng chăm sóc cũng không thể bê nguyên một cách áp dụng cho tất cả.
3. LƯỠI VÀ MẠCH ĐANG “NÓI” ĐIỀU GÌ?
Đây là lý do khi khám, Tuấn tôi thường xem khá kỹ lưỡi.
Lưỡi nhạt, bệu, rêu trắng nhớt thường gợi ý một hướng biện chứng khác với người lưỡi đỏ, rêu vàng dày nhớt.
Mạch cũng vậy.
Trong YHCT, phải phối hợp vọng – văn – vấn – thiết, không thể chỉ nhìn màu dịch rồi vội kết luận thể bệnh.
4. KHÍ HUYẾT, KINH LẠC VÙNG MŨI MẶT CÓ THÔNG KHÔNG?
Có cô bác dịch mũi không quá nhiều nhưng đầu cứ nặng, vùng trán căng tức, hai bên cạnh mũi khó chịu, quanh hốc mắt bí bách.
YHCT không chỉ xét Đàm – Thấp mà còn chú ý đến khí huyết và sự thông lợi của kinh lạc vùng đầu mặt.
Bởi “thông” được một cái mũi chưa chắc đã giải quyết hết những gì đang diễn ra phía sau.
5. ĐIỀU GÌ ĐANG KHIẾN XOANG CỨ TÁI ĐI TÁI LẠI?
Đây là điều nhiều cô bác bỏ quên.
- Ăn uống thất thường, nhiều đồ ngọt béo có thể ảnh hưởng đến công năng vận hóa của Tỳ theo YHCT.
- Căng thẳng kéo dài cũng là yếu tố cần xem xét khi khí cơ không điều đạt.
- Còn với người Phế khí, Vệ khí yếu, những thay đổi về nhiệt độ, lạnh và gió cũng là điều Tuấn tôi thường hỏi kỹ khi thăm khám.
Thế nên Tuấn tôi vẫn hay nói:
Xem xoang, đừng chỉ nhìn cái mũi.
Dịch mũi trắng hay vàng rất quan trọng, nhưng phía sau nó còn là Hàn hay Nhiệt, Hư hay Thực, Đàm từ đâu sinh ra, Phế – Tỳ – Thận ra sao và những yếu tố nào đang liên quan đến tình trạng tái đi tái lại.
- Có người cần chú trọng tuyên thông Phế khí.
- Có người phải đồng thời kiện Tỳ, hóa Đàm.
- Có người bệnh lâu năm, chính khí suy thì hướng xử trí lại cần tính đến chuyện vừa giải quyết biểu hiện vừa nâng đỡ thể trạng.
Cô bác anh chị bị xoang lâu năm có thể để lại 4 thông tin: thời gian bị xoang – màu và tính chất dịch mũi – thời điểm nghẹt nặng nhất – biểu hiện toàn thân đi kèm.
Tuấn tôi sẽ giải thích thêm những hướng cần lưu ý; còn muốn xác định thể bệnh cụ thể vẫn cần phối hợp đầy đủ Tứ chẩn khi thăm khám.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo theo góc nhìn Y học cổ truyền, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.
Lương y Đỗ Minh Tuấn – Nam y Đỗ Minh Đường
(Giấy phép CCHN: 002241/HNO-CCHN - GPHĐ: 189/HNO-GPHĐ/CL1)