17/01/2026
KIỂM SOÁT HO TRONG BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH (COPD)
Triệu chứng ho trong COPD, đặc biệt là ho về đêm, thực sự ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và giấc ngủ của bệnh nhân. Tuy nhiên giải quyết triệu chứng ho cần được làm đúng cách để bệnh thuyên giảm.
Đối với bệnh nhân COPD, ho kéo dài không chỉ là triệu chứng gây khó chịu mà còn là dấu hiệu cho thấy tình trạng bệnh có thể đang tiến triển.
Triệu chứng ho trong COPD thường do nhiều yếu tố gây ra, từ tăng tiết đờm, viêm đường thở đến tăng phản ứng phế quản. Việc điều trị ho không chỉ đơn thuần là dùng thuốc ức chế ho, mà cần giải quyết nguyên nhân cơ bản.
Trong đợt cấp, ho thường liên quan đến nhiễm trùng hoặc viêm nặng lên, nên ưu tiên kiểm soát đợt cấp trước.
Ngoài đợt cấp, ho có thể do tăng tiết đờm mạn tính hoặc tác dụng phụ của thuốc, cần đánh giá toàn diện.
Tuy nhiên, ho là là triệu chứng có lợi vì giúp tống xuất đờm và chất tiết ứ đọng trong phế quản phổi ra ngoài. Ức chế ho một cách tuỳ tiện, không đúng có thể làm ứ đọng đờm, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn.
Do đó, cách tốt nhất làm giảm ho là kiểm soát bệnh nền COPD và làm sạch đường thở, sử dụng thuốc giảm ho cần tuân theo hướng dẫn của thày thuốc.
Cuối cùng, cần nhắc nhở bệnh nhân tái khám định kỳ và báo ngay với bác sĩ khi có thay đổi triệu chứng, vì ho tăng lên có thể là dấu hiệu bệnh đang tiến triển. Một kế hoạch quản lý ho toàn diện sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.
THÔNG ĐIỆP CỦA THÀY THUỐC HÔ HẤP NHƯ SAU:
1."Mục tiêu của chúng ta không phải là cắt cơn ho hoàn toàn, mà là giảm ho đến mức chấp nhận được, giúp anh/chị ngủ ngon hơn, đồng thời vẫn đảm bảo chức năng bảo vệ của phản xạ ho."
2. "Điều quan trọng nhất là kiểm soát tốt bệnh COPD nền và các yếu tố kích thích. Khi bệnh ổn định, cơn ho sẽ tự giảm."
3."Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc giảm ho (đặc biệt là loại ức chế mạnh) vì có thể làm đờm ứ đọng, khiến bệnh nặng thêm."
4. "Hãy thông báo ngay cho thày thuốc nếu ho thay đổi tính chất (ví dụ: ho ra máu, đờm mủ nhiều, kèm khó thở tăng), vì đó có thể là dấu hiệu của đợt cấp cần can thiệp."
1. BẢN CHẤT CỦA TRIỆU CHỨNG HO:
Trong đợt cấp COPD: Ho thường tăng lên, kèm theo thay đổi màu sắc, số lượng đờm (Đờm trong chuyển sang đục, hoặc có màu xanh, vàng; tăng số lượng đờm). Đây là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc viêm cấp, cần ưu tiên điều trị nguyên nhân.
Ngoài đợt cấp (mạn tính): Ho kéo dài, thường có đờm trắng trong, nhầy. Cần phân biệt giữa:
o Ho có đờm: do tăng tiết đờm và giảm chức năng tống xuất đờm của niêm mạc phế quản.
o Ho khan: Có thể do tăng tính phản ứng của đường thở, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) kèm theo, hoặc tác dụng phụ của một số thuốc (như nhóm ức chế men chuyển điều trị tăng huyết áp).
2. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC KHÔNG ỨC CHẾ HO MỘT CÁCH TÙY TIỆN: Ho là cơ chế bảo vệ quan trọng để tống xuất đờm và chất tiết. Ức chế ho tuỳ tiện có thể làm ứ đọng đờm trong phế quản phổi, làm nặng thêm tình trạng tắc nghẽn và nguy cơ nhiễm trùng.
Để điều trị giảm ho, các anh/chị nên làm theo hướng dẫn như sau:
A. Đánh giá và Điều trị Nguyên nhân/ Yếu tố thúc đẩy ho:
·Kiểm soát tốt bệnh nền COPD: Đảm bảo anh/chị đang dùng đúng và đủ thuốc dự phòng kiểm soát tốt viêm và co thắt phế quản. Tình trạng viêm giảm sẽ làm giảm ho.
·Xác định có nhiễm trùng không (Tức là đạng bị một đợt cấp: Đờm đục, xanh, vàng, xét nghiệm máu). Nếu có, cần điều trị nhiễm trùng.
·Xem xét các bệnh đồng mắc:
oBệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) khá phổ biến ở bệnh nhân COPD. Anh/Chị có thể làm giảm trào ngược bằng cách nằm kê cao đầu, tránh ăn no trước khi ngủ; Cân nhắc dùng thuốc điều trị trào ngược.
oViêm mũi xoang/ Hội chứng chảy mũi sau: Nếu có cần sử dụng thuốc phù hợp.
·Những người đang sử dụng thuốc ức chế men chuyển (Ví dụ: Coversyl) cần được thày thuốc xác định có cần ngừng/ thay thế thuốc khác không.
B. CHIẾN LƯỢC GIẢM TRIỆU CHỨNG HO VÀ HỖ TRỢ:
1.Các biện pháp không dùng thuốc (ưu tiên và an toàn):
oKỹ thuật ho có kiểm soát: Anh/Chị cần biết và thực hiện ho hiệu quả như sau: hít vào chậm à nín thở vài giây à ho hai lần ngắn, sau đó ho dài và mạnh để khạc đờm. Giúp giảm mệt và kiểm soát cơn ho.
oVỗ rung: Giúp long đờm, giảm kích thích ho.
oGiữ ẩm đường thở: Uống đủ nước, sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ.
oTránh các yếu tố kích thích: Khói thuốc, bụi, hóa chất, không khí lạnh khô.
oVệ sinh mũi họng: Súc họng bằng nước muối ấm.
2.Các thuốc hỗ trợ (cần thận trọng và có chỉ định cụ thể):
oThuốc long đờm/ làm loãng đờm giúp giảm độ quánh của đờm, dễ khạc ra, từ đó giảm phản xạ ho.
oCác thuốc giảm ho: CHỈ NÊN DÙNG TRONG TRƯỜNG HỢP HO KHAN, HO QUÁ MỨC GÂY MẤT NGỦ, KIỆT SỨC VÀ ĐÃ LOẠI TRỪ Ứ ĐỜM.
oThuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài: Kiểm soát tốt COPD có thể giảm ho.
C. Khi ho nhiều về đêm:
·Tư thế ngủ: Kê cao đầu giường để giảm trào ngược và giúp dễ thở hơn.
·Dùng thuốc dự phòng trước khi ngủ: Đảm bảo đã dùng thuốc giãn phế quản buổi tối.
·Chuẩn bị sẵn nước ấm bên giường để uống khi có cơn ho, giúp làm dịu họng.
·Nếu ho do hội chứng chảy mũi sau: Có thể dùng thuốc xịt mũi corticosteroid buổi tối hoặc kháng histamine thế hệ 1 (tuy nhiên cần lưu ý tác dụng an thần và làm khô đờm).
4. Kết luận:
Chiến lược giảm ho tối ưu là kiểm soát toàn diện bệnh COPD + xử lý các yếu tố thúc đẩy + áp dụng biện pháp không dùng thuốc. Thuốc giảm ho chỉ nên được xem xét như một biện pháp bổ trợ, ngắn hạn, có chọn lọc và sau khi đã loại trừ nguy cơ ứ đọng đờm.
Việc lựa chọn cụ thể thuốc nào cần dựa trên đánh giá lâm sàng trực tiếp của bác sỹ.
----------------------------
Trung tâm Hô hấp - Bệnh viện đa khoa Phương Đông
📍 Địa chỉ: Số 9 Phố Viên, Đông Ngạc, Hà Nội