04/08/2026
PHÁC ĐỒ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG SAU PHẪU THUẬT GÂN ACHILLES
I. GIAI ĐOẠN 1: BẢO VỆ MÔ & VẬN ĐỘNG SỚM (0 – 2 TUẦN)
1. Mục tiêu & Mức chịu lực
Chịu trọng lượng : Không chịu lực lên chân tổn thương trong 2 tuần đầu (hoặc theo chỉ định của bác sĩ phẫu thuật).
Bảo vệ: Bó bột hoặc mang giày bốt định vị ở tư thế gấp lòng nhẹ.
2. Bài tập trị liệu
Tầm vận động (ROM):
PROM (gấp lòng thụ động) trong ngưỡng không đau.
Di động khớp phụ trợ: Khớp dưới sên, khớp chày mác dưới, các khớp giữa bàn chân.
Tăng cường sức mạnh & Kích hoạt cơ:
Bài tập cơ nội tại bàn chân (xòe/chạm ngón, cong cung gan chân).
AROM cổ chân: Vẽ bảng chữ cái (ABC gì đó) bằng ngón chân.
Tập Nâng chân thẳng 4 hướng (Gấp/Dạng/Khép/Duỗi háng).
Thể lực chung: Tập sức bền chi trên và chân lành.
II. GIAI ĐOẠN 2: CHỊU TẢI SỚM & TĂNG SỨC MẠNH CƠ BẢN (TUẦN 2 – 6)
1. Mục tiêu & Mức chịu lực
Chịu trọng lượng :
Tuần 2 – 4: Chịu lực theo khả năng với nạng + Giày bốt CAM (kèm 3 miếng chêm gót; tháo dần 1 miếng mỗi 1–2 tuần).
Tuần 4: Bỏ nạng; bắt đầu tập chuyển trọng lượng ra khỏi bốt khi chịu đựng tốt.
Mục tiêu ROM: Đạt gấp mu bàn chân 0° (chủ động/thụ động) khi duỗi thẳng gối.
2. Bài tập trị liệu
Giai đoạn 2A (Tuần 2 – 4):
Co cơ đẳng trường (Isometric) cổ chân ở tất cả các mặt phẳng.
Nâng gót tư thế ngồi.
Đạp xe đạp tập tĩnh (yêu cầu mang giày bốt).
Tập cơ háng và thân mình chuỗi mở
Giai đoạn 2B (Tuần 4 – 6):
Tập cổ chân với dây kháng trở .
Nâng gót ngồi có tạ nhẹ, Leg press tải trọng nhẹ.
Tập thăng bằng / cảm thụ bản thể trên mặt phẳng vững.
Di động mô mềm & di động sẹo mổ (khi vết thương đã liền hoàn toàn).
III. GIAI ĐOẠN 3: TĂNG CƯỜNG SỨC MẠNH & TỰ DO DÁNG ĐI (TUẦN 6 – 12)
1. Tiêu chuẩn tháo Bốt hoàn toàn (Tuần 8)
ROM: Đạt tối thiểu 0° gấp mu bàn chân.
Dáng đi: Đi lại chịu lực hoàn toàn không đau, không có dáng đi chống đau (antalgic gait).
Khung thời gian: Ngưng sử dụng giày bốt và tháo hết đệm gót vào Tuần 8.
2. Tiến trình Chịu lực & Dáng đi
Từ Tuần 6: Giảm dần thời gian mang bốt, chuyển sang giày thể thao đế bằng tư thế trung tính (có thể lót đệm gót ≤ 2 cm nếu cần).
Tuần 8: Đạt dáng đi cân xứng bình thường trên mặt phẳng.
3. Bài tập trị liệu & Tiêu chuẩn tiến triển
Tầm vận động (ROM):
Đạt AROM từ 15° gấp mu đến 50° gấp lòng.
Kéo giãn nhẹ phức hợp cơ bụng chân, cơ dép, tránh kéo giãn quá mức gân Achilles.
Sức mạnh & Kiểm soát:
Tập thăng bằng tĩnh/động: Chuyển dần từ 2 chân sang 1 chân, tập trên ván thăng bằng.
Bài tập chuỗi đóng: Squat, Lunges, Bước lùi tốc độ thấp.
Tuần 8: Bắt đầu nâng gót tư thế đứng, tăng tiến từ 2 chân sang 1 chân.
Tuần 10: Tập giữ bước chân chuẩn bị cho pha tiếp đất.
Mục tiêu đạt được ở cuối Tuần 12: Đứng 1 chân kiểm soát tốt > 10 giây; Nâng gót 1 chân > 10 lần (chiều cao đạt ≥ 20% so với bên lành).
IV. GIAI ĐOẠN 4: TRỞ LẠI CHỨC NĂNG & PLYOMETRICS (TUẦN 12+)
1. Mục tiêu
Tái lập khả năng chịu tải va chạm cao, kiểm soát thần kinh cơ tốt trong các vận động đặc thù công việc / thể thao.
Lên/xuống cầu thang luân phiên cân xứng.
2. Bài tập trị liệu Tăng tiến
Sức mạnh gấp lòng ở cuối tầm:
Nâng gót trên ván dốc (khởi đầu từ tư thế gấp lòng).
Vặn trong / vặn ngoài cổ chân kháng trở ở tư thế gấp lòng (dùng dây đàn hồi / tạ cổ chân).
Nâng gót 2 chân kết hợp dây đàn hồi kéo vặn cổ chân.
Đi bằng mũi chân.
Nâng gót ở tư thế gập gối (tập trung tối đa vào cơ dép - Soleus).
Bài tập Bật nhảy / Tiếp đất :
Trên giường nghiêng : Nhún nhảy 2 chân ----> luân phiên 1 chân.
Mặt phẳng đứng : Nhảy 2 chân mặt phẳng thẳng -----> mặt phẳng chéo -----> nhảy xoay -----> nhảy 1 chân.
Tập tiếp đất để giảm lực xung kích.
Chạy bộ:
Chạy bộ tại chỗ có dây kháng trở cản lực đa mặt phẳng.
Bài tập chuyển hướng/linh hoạt đặc thù môn thể thao: Tăng tiến từ tốc độ thấp đến cao; ưu tiên mặt phẳng Trán & Ngang trước, sau đó bổ sung mặt phẳng Đứng dọc
Cardio: Đạp xe, bơi lội.
V. TIÊU CHUẨN QUAY TRỞ LẠI THỂ THAO (RETURN TO SPORT)
(Thời gian đánh giá: Từ tháng thứ 6 đến tháng thứ 9 sau phẫu thuật)
1. Tầm vận động (ROM):
Tầm vận động gấp mu và gấp lòng bàn chân đạt ≥ 95% so với chi không bị ảnh hưởng (bên lành).
2. Chu vi cẳng chân:
Vòng cẳng chân (đo tại vị trí 10 cm dưới lồi củ xương chày) đạt ≥ 95% so với chi bên lành.
3. Sức mạnh cơ gấp lòng bàn chân (Đo bằng Handheld Dynamometer):
Độ mất đối xứng lực cơ < 10% ở tư thế 0° gấp lòng bàn chân.
Độ mất đối xứng lực cơ < 25% ở tư thế 20° gấp lòng bàn chân.
4. Kiểm soát thần kinh cơ (Thăng bằng động):
Bài kiểm tra thăng bằng Y-Balance Test (Y-Balance test) đạt độ đối xứng ≥ 90% giữa hai chi.
5. Thử nghiệm chức năng bật nhảy (Hop Test):
Kiểm tra nhảy lò cò một chân (Single-leg hop test) đạt độ đối xứng ≥ 90% so với bên lành.
*Lưu ý : Phác đồ phục hồi chức năng trên đây mang tính chất tham khảo định hướng chuyên môn. Mọi bài tập, tiến trình chịu tải và thời điểm chuyển giai đoạn chỉ được thực hiện sau khi bệnh nhân đã được thăm khám, lượng giá chức năng toàn diện và có chỉ định, giám sát trực tiếp từ Bác sĩ Phục hồi chức năng cùng Nhà chuyên môn Vật lý trị liệu.
