31/05/2026
Xoắn buồng trứng: Cập nhật tiếp cận xử trí 2025
Ovarian torsion: a modern approach to management" (2025)
https://doi.org/10.1111/tog.12985
1. Sinh lý bệnh và Yếu tố nguy cơ
Cơ chế: Xoắn buồng trứng xảy ra khi buồng trứng xoay quanh dây chằng phễu - chậu và dây chằng tử cung - buồng trứng, làm gián đoạn dòng máu. Ban đầu, xoắn ảnh hưởng đến dòng tĩnh mạch và bạch huyết áp lực thấp gây phù nề và sung huyết, sau đó mới ảnh hưởng đến động mạch áp lực cao dẫn đến nhồi máu và hoại tử. Bệnh thường xảy ra ở buồng trứng bên phải nhiều hơn.
Yếu tố nguy cơ: Bệnh phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng xoắn bao gồm: có u nang buồng trứng (đặc biệt u nang có kích thước 50-100mm hoặc u nang bì/teratoma), hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), thai kỳ, sử dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản (ART/IVF), và tiền sử phẫu thuật vùng chậu như thắt ống dẫn trứng. Xoắn do khối u ác tính rất hiếm (chỉ 1-2%), nhưng tỷ lệ này cao hơn ở phụ nữ sau mãn kinh.
2. Dấu hiệu Lâm sàng và Chẩn đoán
Triệu chứng: Bệnh nhân thường nhập viện với cơn đau bụng dưới hoặc đau vùng chậu khởi phát đột ngột, đau một bên, dao động từng cơn và dữ dội, kèm theo buồn nôn và đặc biệt là nôn mửa.
Xét nghiệm: Các dấu hiệu viêm như bạch cầu (WCC) và CRP thường không đặc hiệu, phản ứng chậm và có thể nằm trong mức bình thường ở giai đoạn cấp tính, do đó không nên dùng để loại trừ chẩn đoán.
Hình ảnh học:
Siêu âm là phương pháp hỗ trợ chẩn đoán chính. Các dấu hiệu siêu âm điển hình bao gồm: buồng trứng to lên bất đối xứng, dấu hiệu xoáy nước (whirlpool sign), vòng nang (follicular ring sign), và phù nề mô đệm. Tuy nhiên, dòng máu Doppler có thể bình thường ở hơn một nửa số ca bệnh và sự vắng mặt của các dấu hiệu siêu âm không thể loại trừ hoàn toàn tình trạng xoắn buồng trứng.
MRI có thể hữu ích cho các trường hợp triệu chứng không rõ ràng hoặc bệnh nhân đang mang thai.
3. Quan điểm Điều trị Hiện đại: Ưu tiên Bảo tồn
Tháo xoắn qua nội soi ổ bụng (Laparoscopic detorsion):
Hiện nay, đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho phụ nữ tiền mãn kinh nhằm bảo tồn buồng trứng và khả năng sinh sản.
Thay đổi quan điểm về việc cắt buồng trứng: Trước đây, các bác sĩ thường cắt bỏ (oophorectomy) những buồng trứng có màu "tím đen" do lo ngại nhồi máu hoặc huyết khối. Tuy nhiên, bài báo nhấn mạnh rằng hình dáng "tím đen" này thường là do sung huyết tĩnh mạch; buồng trứng vẫn có thể tái tưới máu và chức năng sinh sản, nang noãn thường phục hồi bình thường sau khi tháo xoắn. Hoại tử thực sự làm mủn các mô buồng trứng là rất hiếm và thường chỉ xảy ra sau nhiều ngày.
Cắt phần phụ (Salpingo-oophorectomy) hiện nay chỉ được khuyến cáo đối với phụ nữ sau mãn kinh (do nguy cơ ung thư cao và không còn nhu cầu bảo tồn) hoặc khi có nghi ngờ rõ ràng về khối u ác tính.
Quản lý u nang: Đối với các trường hợp xoắn do u nang, bác sĩ có thể bóc nang ngay trong lúc tháo xoắn hoặc đợi mô bớt phù nề và thực hiện phẫu thuật bóc nang trì hoãn sau 2-4 tuần. Với các nang đơn giản kích thước lớn, có thể tiến hành chọc hút qua ngả âm đạo hoặc qua da để giảm áp lực giúp buồng trứng tự tháo xoắn.
4. Phẫu thuật cố định buồng trứng (Oophoropexy)
Để ngăn ngừa xoắn buồng trứng tái phát, thủ thuật cố định buồng trứng (khâu cố định buồng trứng vào các cấu trúc lân cận như thành chậu bên, dây chằng tử cung - cùng) được áp dụng.
Phương pháp này đặc biệt được cân nhắc khi: bệnh nhân bị xoắn tái phát, bệnh nhân bị xoắn trên buồng trứng duy nhất còn lại, hoặc bị xoắn do các yếu tố không thể khắc phục được triệt để như hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hay cấu trúc giải phẫu bình thường (nhóm có nguy cơ tái phát lên tới 60%).
Có thể thay thế bằng cách khâu nếp gấp các dây chằng tử cung - buồng trứng để giảm độ di động của buồng trứng.
Bs Võ Tá Sơn
Phòng khám Sản phụ khoa Hồng Minh – Hồng Minh MFM Clinic
BSCKII. Võ Tá Sơn – Chuyên gia Y học bào thai
📍 Kiot 01S13, Zurich 1, Vinhomes Ocean Park 1, Gia Lâm, Hà Nội
📞 Hotline: 0888 12 22 32
🌐 Google maps: https://maps.app.goo.gl/WDXjYNJ7MkctGbcs7
🩺 Chẩn đoán trước sinh – Siêu âm hình thái thai nhi – Can thiệp bào thai