20/04/2026
Mình mới có 1 ca xem bài, không rút bài, chỉ nói chuyện nhưng khách vẫn hài lòng gửi mình phí xem 1 giờ vì cảm thấy gỡ được nút thắt tâm lý.
Bạn tìm đến mình trong một trạng thái khá đặc biệt. Bạn ấy kể rằng đã ra trường nhiều năm rồi, không còn thi cử gì nữa. Nhưng gần như mỗi tháng, bạn lại mơ thấy bản thân đi thi. Trong giấc mơ, bạn ấy mơ ngồi trong phòng thi mà đầu óc trống rỗng, mơ lại những ký ức cũ về việc bỏ bê việc học, sát giờ thi mới học, đến khi vào phòng thi thì không làm được vài và điểm kém. Thậm chí lúc tỉnh dậy, tim đập nhanh, đầu óc hoang mang và còn tự hỏi: “Chết rồi, mình còn đi học hay còn phải thi cái gì không nhỉ?” - mặc dù bạn đã 30 tuổi tức là đã tốt nghiệp rất nhiều năm trước.
Trao đổi kỹ hơn, mình biết được rằng bạn này từng học Đại học Ngoại Thương, cũng là kiểu cũng bỏ bê học hành rất lâu suốt năm tháng cấp 3, còn khoảng 6 tháng trước khi thi mới ôn và đỗ => tức là bạn này từng có peak performance - có thể hiểu là kết quả đỉnh cao trong thời gian gấp rút (chi tiết này quan trọng giúp mình phân tích tâm lý bạn).
Sau đó mình có hỏi bạn có biết vì sao giai đoạn đó bạn lại bỏ bê việc học không? Thấy chán, thấy stress, thấy burn out hay như thế nào, thì bạn có chia sẻ thêm, nguyên văn lời chia sẻ như sau: “Giai đoạn đó mình bị gì mình hiểu. Mình nhìn lại thì mình mới hiểu còn tại thời điểm đó thì mình không biết. Không phải là stress cũng không phải là mất động lực mà lúc đó mình bị quá là ham vui và lao đầu vào hoạt động vui chơi tổ chức sự kiện này kia của CLB. Rồi chuyện tình cảm lung tung cảm xúc này nọ.Mình khá là thất vọng về bản thân ở thời điểm đó.”
Nút thắt thật sự mình nghĩ nằm ở việc bạn ấy biết mình đã có lựa chọn khác nhưng đã không chọn. Cái này nó dễ chuyển thành thất vọng về bản thân hơn là chỉ tiếc nuối. Nhưng nếu chúng ta cứ nhìn giai đoạn đó như là “mình ham chơi, mình sai”, thì não sẽ đóng khung nó thành một lỗi thuộc về con người bạn ấy. Và chính cái nhãn đó mới là thứ khiến mọi thứ bị ám ảnh lâu như vậy. Trên thực tế:
=> Bạn ấy lần đầu có nhiều tự do nên bị cuốn vào trải nghiệm mới. Các hoạt động, tình cảm đều cho bạn cảm giác được sống, được kết nối. Trong khi việc học lúc đó có thể không còn kích thích như trước. Tức là họ không hề chọn sai một cách ngu ngốc hay gì cả (từ đó do bạn ấy tự dùng), mà là bạn ấy có những lựa chọn rất con người, rất bình thường. Vấn đề là bây giờ bạn ấy đang dùng tiêu chuẩn của hiện tại - ổn định, nhìn xa hơn để phán xét một phiên bản cũ còn đang thích khám phá, dễ bị cuốn. Hai phiên bản thực sự chênh lệch và là những đánh giá không hề công bằng với bản thân. Thật ra kiểu ám ảnh này khá phổ biến ở những người từng học giỏi hoặc từng có peak performance. Vì họ biết mình có thể rất tốt, nên lại càng sợ những lúc mình không làm được, thiếu kiểm soát,… Thật ra cái ám ảnh này không nằm ở việc thi cử. Nó nằm ở cảm giác mất kiểm soát. Tức là mình biết mình có thể làm tốt, nhưng lại để mọi thứ trượt đi và không kéo lại kịp. Thi cử chỉ là bối cảnh thôi, còn cái não của mình nó đang giữ lại đúng cái cảm giác đó nên mới lặp lại qua giấc mơ.
Mình cũng giải thích thêm một chút về cơ chế tâm lý, là não không quan tâm đúng sai, nó chỉ quan tâm một việc là điều này đã an toàn chưa. Mỗi lần bạn ấy nhớ lại mà vẫn thấy thất vọng, tự trách bản thân thì não sẽ hiểu là chuyện này vẫn chưa ổn, vẫn còn nguy hiểm, nên nó cứ tua lại hoài như một cách nhắc nhở. Thành ra càng trách thì nó càng lặp.
Đến đoạn này thì mình có làm một việc rất quan trọng là bắt bạn ấy tách con người và hành vi ra. Tức là con người bạn ấy vẫn là người có năng lực, từng có giai đoạn bứt tốc rất mạnh. Còn hành vi là ở một thời điểm nào đó đã ưu tiên vui chơi, cảm xúc, các mối quan hệ hơn việc học. Nếu gộp hai cái này lại thì rất dễ rơi vào kiểu mình là người kém, nhưng nếu tách ra thì nó chỉ là mình đã có một giai đoạn chọn chưa phù hợp thôi. Mình cũng có hỏi thêm một câu hơi khó chịu một chút: nếu quay lại đúng thời điểm đó, với đúng môi trường, đúng độ tuổi, đúng những thứ hấp dẫn như vậy thì bạn có chắc 100% là mình sẽ làm khác không. Bạn ấy im lặng một lúc, và câu trả lời thật lòng là không chắc. Khi đã là không chắc thì nó không còn là vấn đề đạo đức hay đúng sai nữa, mà nó là một trải nghiệm rất bình thường của một người đang trong giai đoạn khám phá, dễ bị cuốn.
Mình nói thêm một ý nữa là lý do đến bây giờ vẫn mơ là vì trong bạn ấy vẫn còn một phần chưa chấp nhận phiên bản đó của mình. Khi còn giữ suy nghĩ mình không nên như vậy thì não sẽ còn tua lại. Còn khi chuyển sang: ừ, mình đã từng như vậy và mình hiểu vì sao thì tự nhiên nó sẽ bớt dần.
Cuối cùng thì mình không đưa ra mấy cái lời khuyên kiểu phải thay đổi bản thân ghê gớm gì cả. Mình chỉ muốn bạn ấy chấp nhận bản thân của thời điểm đó, thay vì trách móc bản thân của giai đoạn đó, hay chấp nhận nó là 1 phần của hành trình trưởng thành. Và nhìn nhận khuyết điểm để không còn lặp lại vấn đề cũ nữa. Ví dụ như trong vấn đề deadline công việc, trì hoãn,…
Buổi đó kết thúc khá nhẹ nhàng. Bạn ấy không kiểu sốc hay thay đổi gì lớn, nhưng có nói một câu là “em thấy em đỡ ghét bản thân hơn rồi”. Với mình thì như vậy là đủ. Thật ra nhiều khi thứ làm mình mắc kẹt không phải là quá khứ, mà là cách mình nhìn vào quá khứ đó. Không cần phải quay lại để sửa, cũng không cần phải xóa đi. Chỉ cần hiểu, chấp nhận, và không lặp lại cùng một kiểu sai mà mình đã nhận ra là được rồi nè.
P/s: mình có cho bạn ấy thêm 1 bài thực hành nhỏ.
Những giấc mơ kiểu “chưa ôn bài mà đi thi” thường là dạng unfinished business - kiểu những việc bị dang dở gây ám ảnh. Mình cho bạn ấy viết chữa lành.
Viết ra một đoạn ngắn: “Nếu quay lại lúc đó, mình sẽ làm gì khác?”
Sau đó viết tiếp: “Hiện tại mình đã học được gì từ chuyện đó?”
Cách này sẽ cho ký ức một cái kết, thay vì nó cứ lặp lại mãi để khép lại mọi thứ. Hi vọng đã giúp đc bạn 1 phần nào.
