07/07/2026
✅️NẾU BẠN ĐANG CÓ CON Ở TUỔI VỊ THÀNH NIÊN THÌ NÊN ĐỌC...
⚡Đằng sau câu nói "Con không sao đâu" của một đứa trẻ 15 tuổi...
Đó là một buổi chiều cuối tuần của một ngày cuối thu (tháng 10/2025), phòng tham vấn của tôi đón nhận những vị khách mới. Người bước vào trước là một người mẹ với gương mặt hằn rõ nét lo âu, và lầm lũi bước theo sau là cô con gái 15 tuổi, vừa bước qua năm học lớp 9, đang những ngày đầu học lớp 10 nhưng tâm hồn em đầy giông bão.
Điều khiến tôi chú ý ngay từ khoảnh khắc đầu tiên không phải là trang phục hay vóc dáng của em, mà chính là đôi mắt - một đôi mắt gần như đã cạn kiệt sức sống. Em ngồi xuống, cúi đầu thật thấp và hai bàn tay đan chặt vào nhau như muốn tìm một điểm tựa. Suốt mười phút đầu tiên, không gian chìm vào im lặng, em chỉ phản hồi lại tôi bằng những thanh âm lý nhí, ngắn ngủi: "Dạ...", "Không...", "Con không biết...".
Đứng bên cạnh, người mẹ nghẹn ngào chia sẻ trong nước mắt: "Cháu từng rất ngoan và học giỏi lắm cô ạ. Nhưng chẳng hiểu sao mấy năm nay con thay đổi hoàn toàn. Cháu không còn cười nữa, không muốn ra ngoài và cũng chẳng chịu nói chuyện với ai...". Vừa nói, chị vừa nhẹ nhàng kéo chéo tay áo của con lên. Khi những dấu vết tổn thương chi chít lộ ra trên làn da ấy, lòng tôi chợt chùng xuống.
❓"Con làm đau chính mình để làm gì?"
Đây có lẽ là câu hỏi mà rất nhiều người xung quanh sẽ thốt lên khi chứng kiến những vết thương ấy. Nhưng là một người đồng hành, tôi không bao giờ hỏi em như vậy. Bởi tôi hiểu rằng, phần lớn những bạn trẻ tìm đến cách tự làm tổn thương cơ thể không phải vì các em muốn từ bỏ cuộc sống, mà là vì các em đang tuyệt vọng tìm cách giải tỏa nỗi đau quá lớn trong lòng.
Khi những tổn thương tinh thần trở nên vượt quá khả năng gọi tên, diễn tả hay sẻ chia của một đứa trẻ 15 tuổi, nỗi đau ấy trở nên vô hình và bóp nghẹt không gian sống của em. Trong cơn bế tắc, cơ thể vô tình trở thành nơi để các em chuyển hóa những cảm xúc dồn nén đó thành một cơn đau hữu hình, có thể nhìn thấy và cảm nhận được. Nghe tôi xoa dịu, em mới ngước lên nhìn, nói rất nhỏ: "Con thấy đau trong lòng quá... Mỗi lần làm như vậy, con lại thấy dễ chịu hơn một chút...".
💫Bức tranh tâm lý của em bắt đầu hiện ra:
Qua quá trình kiên nhẫn lắng nghe và kết nối các dữ kiện, những mảnh ghép khuất lấp trong thế giới nội tâm của em dần hiện ra rõ nét, giúp tôi hiểu được nguyên nhân của những vết thương lòng này.
1. Tổn thương bắt đầu từ những năm đầu cấp hai:
Hóa ra, giông bão đã âm thầm bắt đầu từ những năm em học THCS. Em từng phải trải qua cảm giác bị cô lập, bị bạn bè nói xấu và xa lánh mà không có bất kỳ ai đứng ra bảo vệ. Ở lứa tuổi thiếu niên, nhu cầu được thuộc về và được bạn bè chấp nhận là cực kỳ lớn. Khi liên tục bị từ chối và đẩy ra rìa, đứa trẻ sẽ tự động hình thành những niềm tin cốt lõi tiêu cực về chính mình, kiểu như:
"Mình không đáng được yêu", "Tất cả là do mình có vấn đề", hay "Mình thật vô dụng".
Nếu không được phát hiện và xoa dịu kịp thời, những niềm tin độc hại này sẽ âm thầm chi phối, bóp méo cách em nhìn nhận bản thân suốt nhiều năm về sau.
2. Các triệu chứng của em không chỉ đơn thuần là nỗi buồn:
Những gì tôi quan sát được ở em không dừng lại ở một cảm xúc buồn bã nhất thời, mà là một chuỗi biểu hiện kéo dài mang tính hệ thống. Em mất hoàn toàn động lực học tập, tự ti sâu sắc, thường xuyên tự trách, rút lui khỏi các mối quan hệ để nhốt mình trong thế giới riêng. Ngay cả những sở thích trước đây cũng không còn làm em hứng thú, khả năng tập trung sa sút khiến kết quả học tập đi xuống, và đỉnh điểm là hành vi tự tổn thương. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo đỏ cần được đánh giá chuyên môn toàn diện, bởi chúng có thể là biểu hiện của một giai đoạn tâm lý bất ổn hoặc các khó khăn sâu sắc khác đi kèm mà chỉ các bác sĩ hoặc chuyên gia có thẩm quyền mới được phép đưa ra đánh giá chính thức.
3. Điều đau lòng nhất không nằm ở hành vi, mà nằm ở cách em nhìn chính mình:
Trong suốt buổi trò chuyện, những câu nói như "Con xấu xí lắm", "Con dở tệ", "Con học ngu" hay "Chẳng ai thích con đâu" cứ lặp đi lặp lại như một điệp khúc buồn. Đối với em, đó không còn là những lời nhận xét bộc phát nữa, mà nó đã trở thành "bản sắc" - một sự thật nghiệt ngã mà em hoàn toàn tin tưởng về bản thân. Khi một đứa trẻ tự đóng khung mình là kẻ vô giá trị, bất kỳ một thất bại hay va vấp nhỏ nào trong cuộc sống cũng sẽ trở thành bằng chứng đanh thép củng cố cho niềm tin tăm tối đó.
4. Vì sao việc hỗ trợ trước đó chưa mang lại trải nghiệm tích cực?
Trước khi đến gặp tôi, gia đình cũng từng đưa em đi khám và điều trị ở một vài nơi. Em tâm sự rằng mình cảm thấy mệt mỏi khi phải kể đi kể lại những ký ức đau buồn, cảm thấy bị gặng hỏi quá nhiều mà chưa thấy vấn đề được giải quyết. Tất nhiên, đây chỉ là trải nghiệm và góc nhìn cá nhân từ phía em, không đại diện cho tất cả các cơ sở y tế, bởi mỗi chuyên gia và phương pháp chuyên môn đều có những cách tiếp cận khác nhau. Gia đình cũng chia sẻ thêm về việc em từng được kê toa nhưng gặp phải tác dụng phụ gây buồn ngủ, mệt mỏi trong giai đoạn đầu nên đã tự ý ngưng. Trong những trường hợp này, việc phản hồi lại với bác sĩ để điều chỉnh là cực kỳ quan trọng, thay vì tự ý dừng lại làm gián đoạn toàn bộ quá trình phục hồi.
🍀Điều tôi lựa chọn trong những buổi gặp đầu tiên:
Hiểu được những tổn thương và sự phòng vệ nội tâm của em, trong những buổi gặp đầu tiên, tôi không vội vàng đào sâu bằng câu hỏi "Tại sao con buồn?", cũng không ép em phải khơi lại những ký ức đau đớn. Việc đầu tiên và quan trọng nhất tôi làm là thiết lập một không gian an toàn - nơi em được lắng nghe, được tôn trọng và hoàn toàn không bị phán xét.
Tôi kết hợp linh hoạt các kỹ năng tham vấn chuyên môn với các bài tập thư giãn nhẹ nhàng để em cảm thấy dễ chịu nhất.
Trân quý thay, sau từng buổi, em bắt đầu cởi mở hơn, chia sẻ rằng mình đã thấy nhẹ lòng và tìm lại được phần nào năng lượng sống.
💫Nhưng rồi... Vòng xoắn tâm lý lại lặp lại:
Khi mọi thứ vừa chớm có tiến triển thì áp lực bài vở bắt đầu đè nặng, cộng thêm khoảng cách địa lý từ nhà đến phòng tham vấn khá xa, nên em và gia đình đã dừng lộ trình hỗ trợ.
Một thời gian sau, điện thoại của tôi vang lên. Đầu dây bên kia là giọng người mẹ nghẹn ngào, bất lực: "Cô ơi... con tôi lại bị như cũ rồi...". Đúng như tôi lo ngại, em lại rơi vào vòng xoáy cũ: tự trách bản thân, chê bai ngoại hình, học trước quên sau, mất phương hướng và hoàn toàn sụp đổ niềm tin.
Thực ra, kết quả này không quá bất ngờ dưới góc nhìn chuyên môn. Những tổn thương tích tụ ròng rã nhiều năm trời hiếm khi nào có thể biến mất kỳ diệu chỉ sau vài ba buổi hỗ trợ ngắn ngủi. Đối với những ca tổn thương sâu, tiến trình này đòi hỏi một sự kiên trì liên tục, sự đồng hành mật thiết từ gia đình và sự phối hợp chặt chẽ của các chuyên gia khi cần thiết.
🌹Góc nhìn chuyên môn:
Nhìn nhận sâu xa hơn về trường hợp này, điều đáng quan ngại không chỉ là các triệu chứng bề nổi, mà là một vòng xoắn tâm lý đang bóp nghẹt đứa trẻ. Quy trình dịch chuyển tiêu cực đó diễn ra tuần tự như sau:
1)Bị tổn thương, cô lập bởi bạn bè => 2)Hình thành niềm tin "Mình không đủ tốt" => 3)Tự ti kéo dài và thu mình khỏi các mối quan hệ => 4)Ít nhận được trải nghiệm tích cực để điều chỉnh niềm tin => 5)Niềm tin tiêu cực ngày càng được củng cố đanh thép => 6)Cảm xúc tiêu cực tăng cao và động lực học tập hoàn toàn suy giảm.
Nếu không có một sự can thiệp đủ sâu và đủ lâu để bẻ gãy các mắt xích này, vòng lặp duy trì tiêu cực ấy sẽ mãi giam cầm em trong bóng tối.
🪻Điều tôi muốn gửi tới các bậc cha mẹ:
Nhiều bậc phụ huynh khi thấy con có biểu hiện bất thường thường tặc lưỡi bỏ qua và nghĩ: "Chắc nó chỉ đang dở dở ương ương ở tuổi dậy thì thôi". Nhưng cha mẹ có biết không, đằng sau một cánh cửa phòng luôn đóng kín, đằng sau những bữa cơm con lẳng lặng bỏ ăn, và đằng sau câu nói cửa miệng "Con không sao đâu"... rất có thể là một đứa trẻ đang gồng hết chút tàn lực cuối cùng để chịu đựng cơn bão lòng.
Khi nhận thấy con mình có những thay đổi kéo dài về cảm xúc, hành vi, sa sút học tập hoặc có bất kỳ dấu hiệu tự làm đau bản thân, xin đừng chủ quan. Đó là tiếng chuông báo động để gia đình tìm đến các chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời. Can thiệp càng sớm, cơ hội phục hồi và tương lai của các em càng được bảo toàn.
💞 Lời nhắn nhủ cuối bài tôi muốn gửi các bố mẹ:
Đừng đợi đến khi con tuyệt vọng buông xuôi tất cả mới bắt đầu học cách lắng nghe. Thực ra, đứa trẻ của bạn đã phát ra tín hiệu kêu cứu từ rất lâu rồi... chỉ là bằng những cách âm thầm mà người lớn chúng ta vô tình chưa nhận ra mà thôi.
P/s: Ảnh đã đc sửa lại bởi AI vì lý do bảo mật cá nhân cho thân chủ
