08/08/2026
TẠI SAO NGÀY NAY CON NGƯỜI DỄ CẢM THẤY LO ÂU HƠN?
Nếu để ý, chúng ta sẽ thấy những cụm từ như “rối loạn lo âu”, “hoảng loạn”, “stress kéo dài”, “mất ngủ”, “kiệt sức tinh thần” xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống hiện đại.
Nhưng liệu có phải con người ngày nay “yếu đuối” hơn trước?
Không hẳn.
Một phần câu trả lời nằm ở sự thay đổi quá nhanh của môi trường sống, trong khi hệ thần kinh của con người vẫn vận hành theo những cơ chế sinh học đã hình thành từ rất lâu.
Ngày trước, một mối đe dọa thường khá rõ ràng: gặp thú dữ, nguy hiểm về thể chất hoặc một tình huống cần phải chạy trốn. Khi nguy hiểm qua đi, cơ thể có cơ hội trở lại trạng thái nghỉ ngơi.
Ngày nay, những “mối đe dọa” thường không đến dưới dạng một con thú dữ. Chúng có thể là áp lực công việc, tài chính, các mối quan hệ, kỳ vọng xã hội, sự so sánh trên mạng xã hội, tin tức tiêu cực hay cảm giác phải luôn luôn hoàn thành một điều gì đó.
Vấn đề là não bộ không chỉ phản ứng với nguy hiểm thể chất mà còn phản ứng với những mối đe dọa được chúng ta nhận thức về mặt tâm lý. Khi những áp lực này xuất hiện liên tục, hệ thống đáp ứng stress có thể bị huy động lặp đi lặp lại, khiến con người khó thực sự “tắt” trạng thái cảnh giác.
Đặc biệt, thiếu ngủ có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong vòng xoắn này. Một phân tích gộp trên 154 nghiên cứu thực nghiệm với 5.717 người cho thấy các hình thức mất ngủ đều làm gia tăng các triệu chứng lo âu; mức tăng lo âu trong các nghiên cứu được chuẩn hóa khoảng 0,57–0,63 độ lệch chuẩn.
Một phân tích gộp khác trên 18 nghiên cứu cũng cho thấy mất ngủ có thể làm tăng đáng kể mức độ lo âu trạng thái.
Mạng xã hội cũng là một yếu tố đáng quan tâm. Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp năm 2024, bao gồm hơn 1,1 triệu người trong các nghiên cứu được tổng hợp, ghi nhận mối liên quan giữa việc sử dụng mạng xã hội và các vấn đề về lo âu, trầm cảm và giấc ngủ; đặc biệt, việc sử dụng mạng xã hội có tính vấn đề liên quan rõ hơn với các vấn đề này. Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng đây chủ yếu là mối liên quan, chưa thể khẳng định mạng xã hội là nguyên nhân trực tiếp trong mọi trường hợp.
Vì vậy, có thể hình dung một vòng xoắn:
Áp lực kéo dài → khó thư giãn → ngủ kém → não nhạy cảm hơn với các kích thích → dễ lo lắng hơn → lại càng khó ngủ và phục hồi.
Tuy nhiên, không phải cứ sống trong xã hội hiện đại là sẽ mắc rối loạn lo âu.
Rối loạn lo âu là một vấn đề sức khỏe tâm thần có tính đa yếu tố. Nguy cơ có thể liên quan đến cơ địa, di truyền, trải nghiệm sống, sang chấn, môi trường xã hội, bệnh lý đi kèm và mức độ cũng như thời gian tiếp xúc với stress. WHO hiện ước tính khoảng 359 triệu người trên thế giới sống với một rối loạn lo âu, khiến đây trở thành một trong những nhóm rối loạn tâm thần phổ biến nhất.
Điều quan trọng nhất là:
Lo âu không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối.
Đôi khi đó là tín hiệu cho thấy hệ thần kinh và cơ thể đã phải chịu quá nhiều áp lực trong một thời gian dài.
