13/10/2026
“Con em không bao giờ chịu ngồi học quá 10 phút. Vừa ngồi xuống đã nhấp nhổm.”
“Không nhắc thì thôi, chẳng việc gì hoàn thành.”
“Nói một chút là cáu. Mắng nhẹ cũng ấm ức, dỗ thì lại quá nhõng nhẽo.”
Nếu bạn thấy thấp thoáng bóng dáng con mình trong những câu này, có lẽ trước khi kết luận con lười, bướng hay thiếu kỷ luật, bố mẹ nên thử nhìn thêm một góc khác: **có thể con đang gặp khó khăn với khả năng tự kiểm soát, duy trì chú ý, quản lý cảm xúc hoặc bắt đầu một nhiệm vụ.**
Những khả năng này thường được gọi chung là **chức năng điều hành**. Chúng giúp một người biết lập kế hoạch, ghi nhớ việc cần làm, kiểm soát sự bốc đồng, chuyển từ việc này sang việc khác, duy trì sự tập trung và điều chỉnh cảm xúc khi gặp khó khăn.
Ở trẻ nhỏ, những kỹ năng này chưa thể vận hành giống người lớn. Chúng phát triển dần trong suốt tuổi thơ và tuổi vị thành niên. Vì vậy, có những việc người lớn thấy rất đơn giản như “ngồi vào bàn học”, “nhớ mang vở”, “làm xong rồi mới chơi”, với một số trẻ lại cần nhiều hỗ trợ hơn chúng ta tưởng.
Một đứa trẻ bỏ dở bài giữa chừng chưa chắc vì không muốn học. Có thể con khó duy trì sự chú ý. Một đứa trẻ phải nhắc nhiều lần mới bắt đầu chưa chắc vì cố tình chống đối. Có thể con chưa biết cách chia một việc lớn thành những bước nhỏ để bắt đầu. Một đứa trẻ nổi nóng khi bị nhắc cũng chưa chắc là “hỗn”, đôi khi con đang quá tải và chưa biết diễn đạt cảm xúc của mình bằng cách khác.
Khó khăn nằm ở chỗ bố mẹ thường nhìn hành vi của con bằng tiêu chuẩn của người lớn. Mẹ là người rất kỷ luật nên khó hiểu vì sao con cứ trì hoãn. Bố vốn điềm tĩnh nên thấy con phản ứng mạnh là khó chấp nhận. Bố mẹ từng vất vả vì chuyện học hành nên càng muốn con cố gắng nhiều hơn. Từ sự lo lắng ấy, lời nhắc dễ biến thành thúc ép. Càng thúc, con càng căng thẳng. Càng căng thẳng, con càng khó hợp tác.
Điều đó không có nghĩa bố mẹ phải bỏ hết yêu cầu hay mặc kệ con. Trẻ vẫn cần giới hạn, trách nhiệm và thói quen rõ ràng. Chỉ là thay vì yêu cầu con ngay lập tức “tự giác như người lớn”, bố mẹ có thể giúp con xây từng kỹ năng một.
Thay vì: “Ngồi vào bàn học ngay đi, nói bao nhiêu lần rồi!”, có thể thử: “Mình làm 10 phút trước nhé. Con muốn bắt đầu từ Toán hay Tiếng Việt?”
Thay vì đến tối mới trách: “Sao con lại quên nữa?”, hãy cùng con tạo một danh sách ngắn những việc cần kiểm tra trước khi đi học và để con tự đánh dấu mỗi ngày.
Nếu con dễ bùng nổ, trước khi giảng giải đúng sai, hãy giúp con bình tĩnh trước. Khi cảm xúc đã dịu xuống, bố mẹ mới cùng con nhìn lại: “Lúc nãy con rất tức. Lần sau khi tức như vậy, mình có thể làm gì khác ngoài hét lên?”
Với việc học cũng vậy. Một đứa trẻ chỉ tập trung được 10 phút không nhất thiết phải bị ép ngồi liền 45 phút ngay từ đầu. Có thể bắt đầu bằng 10–15 phút tập trung, nghỉ ngắn, rồi tăng dần khi con đã quen. Một mục tiêu nhỏ mà con làm được thường có ích hơn một kế hoạch rất đẹp nhưng ngày nào cũng thất bại.
Quan trọng nhất là đừng để một hành vi trở thành nhãn dán lên con.
“Con chưa hoàn thành việc này” khác với “Con vô trách nhiệm.”
“Con đang khó tập trung” khác với “Con lười học.”
“Con chưa biết kiểm soát cơn giận” khác với “Con hư.”
Và cũng cần nhớ rằng khó tập trung, trì hoãn, bùng nổ cảm xúc hay khó tự tổ chức có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau: độ tuổi, thiếu ngủ, áp lực học tập, môi trường, khó khăn cảm xúc hoặc một vấn đề phát triển cần được đánh giá thêm. Nếu những biểu hiện này kéo dài, xuất hiện ở nhiều môi trường và ảnh hưởng rõ đến học tập, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ của con, bố mẹ nên trao đổi với giáo viên và tìm đến chuyên gia phù hợp thay vì chỉ cố “siết kỷ luật” thêm.
Có những đứa trẻ không cần bị thúc mạnh hơn. Con cần người lớn giúp mình học cách bắt đầu, kiên trì, bình tĩnh và chịu trách nhiệm từng chút một.
Khi bố mẹ đổi câu hỏi từ **“Sao con cứ như thế?”** thành **“Con đang gặp khó ở bước nào?”**, cách đồng hành với con cũng bắt đầu thay đổi.
