28/06/2026
VỠ XƯƠNG ĐÁ !!!
Xương đá nằm sâu trong hộp sọ nên thường là chấn thương kín, nhưng cũng có thể thông với bên ngoài qua thùng tai.
Xương đá không còn tạo cốt bào, khi bị vỡ sẽ không hàn lại được nên dễ đưa tới các biến chứng , di chứng về sau.
* Nguyên nhân:
–Do bị ngã , tai nạn xe cộ, tai nạn lao động, bị dập đầu vào tường .
-Do bị đánh bằng vật cứng vào vùng chẩm, thái dương.
Gây chấn thương vùng chẩm ,thái dương, có khi kèm theo vỡ hộp sọ.
*Bệnh tích :
Vỡ xương đá thấy theo 3 đường vỡ chính:
- Đường dọc:
Thường gặp da chấn thương vùng thái dương - đỉnh.
Đường vỡ đi song song với trục xương đá: từ trần thùng tai theo bờ trước xương đá tới tận lỗ rách trước .
Như vậy tai giữa bị thương tổn, tai trong còn nguyên vẹn, dây thần kinh VII ít khi bị thương tổn.
- Đường ngang:
Thường gặp do chấn thương vùng thái dương – chẩm. Đường vỡ đi thẳng góc với trục xương đá.
Nếu đường vỡ ở phía trong sẽ cắt ngang qua ốc tai hoặc ống tai trong.
Nếu tai trong vỡ ở phía ngoài sẽ đi qua tiền đình và ống Fallope.
Như vậy tai trong, dây thần kinh VIII, VII bị tổn thương. Tai giữa không bị ảnh hưởng.
-Đường chéo:
Thường gặp do chấn thương vùng chẩm.
Đường vỡ thường đi chéo theo trục xương đá , được coi như đường vỡ phối hợp giữa hai đường vỡ trên, đi từ xương chũm vào mê nhĩ, qua thùng tai. Thương tổn phối hợp cả tai ngoài, tai giữa , tai trong và dây thần kinh VII.
*Chẩn đoán
Tìm hiểu chấn thương:
- Hoàn cảnh bị chấn thương như do ngã , bị đánh…
- Nơi bị chấn thương trên hộp sọ vùng thái dương , chẩm , chũm…
Các triệu chứng tuỳ theo đường vỡ xương đá, thường gặp:
-Chảy máu tai: máu chảy rỉ hoặc đọng ở ống tai ngoài , màu máu đỏ , đông thành cục gập trong vỡ dọc.
- Chảy dịch não tuỷ : dịch trong , chảy nhiều , rỉ hay rỏ giọt từ trong sâu ống tai, trong màng tai, có thể chảy kéo dài 5,7 ngày, không tự cầm. Có thể chảy dịch não tuỷ lẫn máu, dịch có màu hồng , sau nhạt màu dần.
+Khi nghi ngờ có thể lấy dịch thử nếu có đường là dịch não tuỷ.
+Chảy dịch não tuỷ gặp trong vỡ ngang là vỡ chéo.
-Nghe kém thể tiếp âm do tổn thương loa đạo , nếu nghe kém hỗn hợp giảm dần là do chấn động mê nhĩ; kèm theo nghe kém thường có ù tai.
-Chóng mặt: có thể dữ dội , kèm theo có mắt thăng bằng rung giật nhãn cầu.
-Khám tai và vùng chũm có thể thấy:
+Vết bầm tím vùng chũm , xuất hiện vài ngày sau chấn thương phải nghĩ tới có vỡ đường chéo.
+ Ống tai bị rách da, chảy máu, màng tai phồng, có màu tím xanh do máu chảy đọng trong thùng tai, nghĩ tới có vỡ dọc.
+ Màng tai rách, chảy máu gặp trong vỡ chéo vỡ dọc.
+ Liệt mặt ngoại biên rõ rệt gặp trong vỡ ngang hoặc bán liệt gặp trong vỡ chéo.
Khi nghi ngờ vỡ ngang hay vỡ chéo cần:
-Chọc dò tuỷ sống: nước não tuỷ có màu hồng, soi thấy có nhiều hồng cầu do rách màng não.
-Chụp X quang theo tư thế Stenvers hay Chausse III có thể thấy được đường vỡ , rạn ở xương đá.
Sau chấn thương xuất hiện các triệu chứng như: nghe kém thể hỗn hợp, chóng mặt , mức độ vừa, nhẹ và giảm dần, không có tổn thương thực thể ở tai, xương chũm , không chảy máu hay nước não tuỷ nghĩ tới chấn động mê nhĩ.
*Tiến triển và biến chứng
Chấn động mê nhĩ có thể tự khỏi sau nghỉ ngơi, chống viêm nhiễm.
Vỡ xương đá không chảy nước não tuỷ:
-Có thể tự khỏi nếu không hay chỉ có tổn thương tai ngoài.
-Nếu có rách, tổn thương màng tai dễ bị viêm tai giữa, viêm xương chũm.
Vỡ xương đá có chảy nước não tuỷ:
- Dễ đưa tới viêm màng não mủ lan toả.
Với đường vỡ ngang qua ống tai trong, mê nhĩ gây nghe kém tiếp âm và liệt mặt thường không hồi phục.
