11/08/2026
KIỂM SOÁT MUỖI TỔNG HỢP: KHÔNG CHỈ LÀ “THẤY MUỖI THÌ PHUN”
Hôm nay, tôi có cơ hội tham dự buổi tập huấn chuyên đề “Integrated Mosquito Management – Kiểm soát muỗi tổng hợp”, với phần chia sẻ chuyên môn của Giáo sư Chow-Yang Lee đến từ Đại học California, Riverside.
Chương trình còn có phần trình bày của Tiến sĩ Kiên, Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, về những chính sách và định hướng mới của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiểm soát côn trùng.
Đây không chỉ là một buổi cập nhật kiến thức, mà còn là dịp để những người làm nghề cùng nhìn nhận lại một vấn đề quan trọng:
Kiểm soát muỗi hiệu quả không thể chỉ dựa vào việc phun hóa chất khi mật độ muỗi đã tăng cao.
SỐT XUẤT HUYẾT VẪN LÀ MỐI ĐE DỌA HIỆN HỮU
Theo thông tin của Bộ Y tế, trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã ghi nhận hơn 50.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết, gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Thông tin công bố ngày 13/06/2026 cũng ghi nhận 5 trường hợp tử vong.
Trước đó, trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận 190.040 ca mắc, tăng 28,4% so với năm 2024. Đặc biệt, năm 2022 từng ghi nhận hơn 371.000 ca mắc và 144 trường hợp tử vong.
Những con số này cho thấy sốt xuất huyết không phải là nguy cơ xa vời hay chỉ xuất hiện trong một thời điểm nhất định. Công tác phòng chống không thể chờ đến khi dịch bùng phát, muỗi xuất hiện dày đặc rồi mới tiến hành phun xử lý.
MUỖI KHÁNG HÓA CHẤT KHÔNG CÒN LÀ CÂU CHUYỆN TRÊN LÝ THUYẾT
Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science Advances đã ghi nhận mức độ kháng pyrethroid rất cao ở một số quần thể muỗi Aedes aegypti tại Đông Nam Á. Đặc biệt là ở Việt Nam và Campuchia.
Đây là kết quả tại những địa điểm và quần thể muỗi cụ thể, không có nghĩa mọi quần thể muỗi tại Việt Nam đều mang cùng một tỷ lệ kháng. Tuy nhiên, kết quả là lời cảnh báo rõ ràng về hậu quả của việc phụ thuộc kéo dài vào một nhóm hoạt chất hoặc sử dụng hóa chất thiếu chiến lược.
Nói một cách dễ hiểu: nếu cứ dùng đi dùng lại một giải pháp, không giám sát hiệu lực và không quản lý nguồn phát sinh, việc phun có thể ngày càng kém hiệu quả.
KIỂM SOÁT MUỖI ĐÚNG LÀ PHẢI KIỂM SOÁT TỪ GỐC
Phun hóa chất diệt muỗi trưởng thành có thể giúp giảm nhanh mật độ muỗi tại thời điểm xử lý, nhưng không phải là giải pháp độc lập và lâu dài.
Nếu nước đọng, dụng cụ chứa nước, nơi sinh sản và lăng quăng – bọ gậy vẫn còn tồn tại, thế hệ muỗi tiếp theo sẽ nhanh chóng xuất hiện.
Nói thẳng ra: phun rất nhiều nhưng không quản lý nguồn phát sinh thì chúng ta mới chỉ xử lý phần ngọn.
Một chương trình kiểm soát muỗi tổng hợp cần được triển khai có hệ thống:
+ Khảo sát, nhận diện loài và giám sát mật độ muỗi thường xuyên.
+ Phát hiện, loại bỏ hoặc cải tạo những khu vực có khả năng phát sinh lăng quăng – bọ gậy.
+ Áp dụng biện pháp kiểm soát ấu trùng phù hợp với từng điều kiện môi trường.
+ Xử lý muỗi trưởng thành đúng thời điểm, đúng vị trí, đúng kỹ thuật và đúng hướng dẫn của sản phẩm.
+ Theo dõi hiệu lực, lựa chọn và luân phiên giải pháp phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ hình thành tính kháng.
+ Kết hợp các biện pháp môi trường, vật lý, sinh học, hóa học và sự tham gia của cộng đồng.
+ Tuân thủ quy định của cơ quan quản lý nhà nước về hóa chất, trang thiết bị, an toàn lao động và bảo vệ môi trường.
Một đơn vị kiểm soát côn trùng chuyên nghiệp không chỉ mang máy phun đến và hoàn thành công việc trong vài chục phút.
Trách nhiệm của người làm nghề là khảo sát đúng, xác định nguyên nhân, đánh giá nguy cơ, xây dựng giải pháp phù hợp và theo dõi hiệu quả sau xử lý.
Làm dịch vụ có hiệu quả là điều cần thiết, nhưng vẫn chưa đủ. Doanh nghiệp còn phải hoạt động đúng quy định, sử dụng hóa chất có trách nhiệm và bảo đảm an toàn cho kỹ thuật viên, Khách hàng, cộng đồng cũng như môi trường.
Xin chân thành cảm ơn Giáo sư Chow-Yang Lee đã chia sẻ những kiến thức khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và những cập nhật giá trị về quản lý muỗi tổng hợp cũng như thách thức kháng hóa chất.
Cảm ơn Tiến sĩ Kiên, Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương, đã cập nhật những chính sách và định hướng mới của cơ quan quản lý nhà nước, giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình trong quá trình hoạt động.
Cảm ơn Syngenta và Phát An đã tổ chức một chương trình đào tạo chuyên môn thiết thực, tạo điều kiện để các đơn vị trong ngành được học hỏi, trao đổi và nâng cao năng lực phục vụ khách hàng.
Cảm ơn các Anh Chị Em đến từ những công ty kiểm soát côn trùng đã cùng tham dự, chia sẻ kinh nghiệm và góp phần tạo nên một buổi hội thảo cởi mở, chuyên nghiệp và nhiều giá trị.
Ngành kiểm soát côn trùng muốn phát triển bền vững phải bắt đầu từ kiến thức đúng, khảo sát đúng, quy trình đúng, tuân thủ đúng và tinh thần trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng.
Học để làm đúng hơn.
Làm đúng để tạo ra hiệu quả thật.
Tuân thủ để phát triển lâu dài.
Cùng nhau nâng cao giá trị của nghề kiểm soát côn trùng tại Việt Nam.
