10/09/2026
VIÊM GÂN BÁNH CHÈ – ĐAU NGAY DƯỚI GỐI, CÀNG VẬN ĐỘNG CÀNG ĐAU
Có một kiểu đau gối rất hay gặp ở người chơi thể thao, chạy bộ, đá bóng, cầu lông hoặc thường xuyên phải lên xuống cầu thang: đau khu trú ngay phía dưới xương bánh chè.
Nhiều người nghĩ mình bị “thoái hóa khớp gối”, nhưng thực tế nguyên nhân có thể nằm ở GÂN BÁNH CHÈ.
Gân bánh chè là cấu trúc nối cực dưới xương bánh chè với lồi củ xương chày, thuộc hệ thống duỗi của khớp gối. Khi cơ tứ đầu đùi co, lực được truyền qua bánh chè và gân bánh chè giúp chúng ta duỗi gối, đứng lên, chạy và bật nhảy.
Vì phải chịu tải rất lớn, đặc biệt trong các động tác nhảy, tiếp đất, chạy nhanh hoặc đổi hướng liên tục, gân bánh chè dễ bị quá tải.
Trong y văn hiện nay, thuật ngữ “patellar tendinopathy” – bệnh lý gân bánh chè – thường chính xác hơn cách gọi đơn thuần “viêm gân bánh chè”. Bởi ở các trường hợp kéo dài, tổn thương không chỉ là phản ứng viêm mà còn liên quan đến thay đổi cấu trúc collagen, tăng sinh mạch và quá trình tái cấu trúc bất thường của gân.
Bệnh còn được gọi là “jumper’s knee” – gối của người hay bật nhảy.
DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG
Điển hình nhất là đau khu trú ở cực dưới xương bánh chè, ngay vị trí gân bánh chè bám vào xương.
Giai đoạn đầu, người bệnh thường chỉ đau sau khi chạy, đá bóng hoặc tập luyện nặng.
Khi bệnh tiến triển, đau xuất hiện ngay trong lúc vận động, đặc biệt khi: • Chạy và bật nhảy. • Lên xuống cầu thang. • Squat. • Đứng lên từ tư thế ngồi thấp. • Tiếp đất sau khi nhảy. • Tăng cường độ tập luyện đột ngột.
Ấn vào cực dưới bánh chè thường có điểm đau khá rõ.
Một đặc điểm đáng chú ý là có người sau khi khởi động cảm thấy đỡ đau nên tiếp tục tập. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa gân đã hồi phục. Nếu tiếp tục quá tải kéo dài, bệnh lý gân có thể trở thành mạn tính và khó điều trị hơn.
SIÊU ÂM VÀ MRI CÓ VAI TRÒ GÌ?
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào bệnh sử và thăm khám lâm sàng.
Siêu âm cơ xương khớp có thể giúp đánh giá độ dày của gân, cấu trúc sợi gân, vùng giảm âm, tăng sinh mạch và phát hiện rách gân nếu có.
MRI thường được cân nhắc khi chẩn đoán chưa rõ, triệu chứng kéo dài, nghi tổn thương phối hợp hoặc cần đánh giá sâu hơn cấu trúc gân và các thành phần khác của khớp gối.
Tuy nhiên, hình ảnh bất thường trên siêu âm hoặc MRI không phải lúc nào cũng tương ứng hoàn toàn với mức độ đau. Vì vậy cần điều trị người bệnh chứ không chỉ “điều trị hình ảnh”.
ĐIỀU TRỊ THẾ NÀO MỚI QUAN TRỌNG?
Điều trị bệnh lý gân bánh chè hiện nay không đơn giản là uống thuốc giảm đau và nghỉ hoàn toàn.
Quan trọng nhất là QUẢN LÝ TẢI và PHỤC HỒI KHẢ NĂNG CHỊU LỰC CỦA GÂN.
Người bệnh cần điều chỉnh tạm thời những hoạt động gây quá tải như chạy, bật nhảy hoặc squat sâu nhưng không nhất thiết phải bất động hoàn toàn.
Chương trình phục hồi chức năng cần được cá thể hóa, thường tiến triển từ các bài tập co cơ tĩnh giảm đau sang tập sức mạnh cơ tứ đầu và hệ thống duỗi gối, sau đó tăng dần tải bằng các bài tập sức mạnh chậm, kiểm soát và cuối cùng mới quay lại chạy – nhảy – thể thao.
Đồng thời cần đánh giá cả cơ mông, cơ đùi, cổ chân, khả năng kiểm soát động tác và kỹ thuật tiếp đất, bởi gân bánh chè không hoạt động độc lập.
Các phương pháp vật lý trị liệu có thể được sử dụng hỗ trợ trong một số trường hợp, nhưng không nên thay thế chương trình tập phục hồi chịu tải.
