11/12/2025
SUY TUYẾN THƯỢNG THẬN DO THUỐC
Corticoid - một thần dược trị đau nhức xương khớp ???
Trào lưu sử dụng corticoid để điều trị các chứng đau nhức xương khớp, phổ biến là Dexamethasone mà dân gian hay gọi là thuốc hột dưa (do hình dạng viên thuốc hồi xưa có hình bầu dục giống như hột dưa, màu trắng), hay Dexa (Đề xa). Nay thì Dexamethasone được đóng bằng nhiều màu sắc và hình dạng khác nhau như trắng, xanh-trắng, hồng, vàng … hình lục giác, tam giác, tròn, dài … Ngoài ra có nhiều chế phẫm nhóm corticoid khác như medrol, prednidolone … nếu chỉ nhìn hình dạng của viên thuốc mà không có nhãn hiệu thì có khi đoán được đó là thuốc gì, nhưng cũng có khi không đoán được.
Hầu như ai trong đời cũng đều có giai đoạn đau nhức xương khớp. Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Mỗi nguyên nhân được điều trị bằng những cách khác nhau. Khi đau nhức nhẹ mới phát một vài ngày thường được các bác sĩ kê thuốc giảm đau, kháng viêm, bổ xung thêm một số vitamin, khoáng chất … tăng cường cho xương khớp.
Các trường hợp đau nhức kéo dài hơn một tuần nghỉ ngơi uống thuốc, tập vận động không hết cần nên đi bác sĩ khám tìm nguyên nhân.
Rất nhiều trường hợp người bệnh ngại đi khám, nghe lời hàng xóm tự uống thuốc, mua ở các tiệm thuốc tây, thậm chí nhiều thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc uống thấy bớt đau nhanh, rồi coi như đó là thần dược cứu cánh, cứ mua uống hoài. Lâu ngày cơ thể giữ nước tăng cân, teo cơ bắp, bụng to, mặt tròn, hai má xệ, ửng hồng, da mỏng … rồi lệ thuộc thuốc, ngưng uống là đau không chịu được.
Đến lúc này mới chịu tìm gặp bác sĩ để khám bệnh. Nhìn sơ qua là bác sĩ phán ngay: suy thượng thận (hội chứng Cushing) do thuốc giảm đau lâu ngày.
- Uống thuốc giảm đau lâu lắm rồi phải không ?
- Dạ đúng rồi bác sĩ.
Corticoid có ở đâu ?
- Trong các quầy dược, nhà thuốc Tây.
- Trong các thuốc đông y (dỏm): thuốc nam, thuốc bắc người ta trộn corticoid vào.
- Tiệm bán tạp hoá: quê tôi hồi thập niên 1990, 2000 thuốc hột dưa bán đầy ở các tiệm bán tạp hoá, chỉ vài chục đồng một viên. Lúc tôi học năm cuối y khoa, về nhà vô tình thấy Ba uống thuốc hột dưa, Ba nói uống thuốc này vô người khỏe lắm không đau nhức gì hết, của Bác Muời cho Ba, Bác Mười có cả hủ ai đau nhức ổng cũng cho, uống hết ra tiệm tạp hóa mua về uống tiếp, Oh Trời đất ơi ! Khuyên dữ lắm Ba mới thôi. Kết quả là cả xóm có hàng mấy chục người bị suy thượng thận, bà chị họ nói chị biết rồi thì đã muộn, thà chết, tới đâu hay tới đó chứ không uống là chị chịu không được nữa.
- Trộn corticoid vào kem dưỡng da: do corticoid có tác dụng chống dị ứng và làm mỏng da giống như da em bé nên nhiều người làm ăn bất chính trộn nó vào kem trộn dưỡng da, giúp chống đi ứng, chống ngứa và làm da mỏng như da em bé. Nhưng sử dụng lâu sẽ làm da mất chất sừng, mỏng và hư tổn, có khi lại tạo bạch biến xấu xí.
- Nhiều bạn học dược trung cấp đứng bán quầy thuốc Tây cứ coi corticoid là thần được giảm đau nhức xương khớp. Người bệnh tới khai nhức xương nhức khớp là cho vào mỗi liều một , hai viên corticoid cho nhanh hết, nghĩ rằng uống một vài phần thuốc không nhằm nhò gì.
Cho nên bác sĩ xương khớp, chấn thương chỉnh hình gặp bệnh nhân suy thượng thận ngày càng nhiều.
Đa số người bệnh không biết tuyến thượng thận (cái nón úp lên 2 quả thận), dù bác sĩ có giải thích kỹ thì cũng chỉ nhớ chữ THẬN, quên chữ THƯỢNG rồi về nhà nói với gia đình, hàng xóm là tui bị suy thận, mà sao kỳ vậy ta ? Cách nay mấy ngày tui có xét nghiệm ở bệnh viện X nói thận tui bình thường mà ?
Hậu quả của suy thượng thận làm bệnh nhân lệ thuộc thuốc (nghiện), không uống thì không chịu được, đau nhức ngày một tăng, loãng xương, hư khớp, yếu cơ, tăng mỡ bụng, má, giữ nước, mệt mỏi, dễ gãy xương, giảm sức đề kháng …
Do đó, để tránh biến chứng do thuốc, mọi người nên cảnh giác:
- Không mua thuốc lạ, không rõ nguồn gốc để uống, đặc biệt các thuốc quảng cáo trên mạng xã hội.
- Không uống thuốc dư của người khác, thuốc theo toa của người khác.
- Mua thuốc ở các tiệm thuốc Tây tốt nhất nói dược sĩ tôi không uống corticoid (cọt-ti-cô-ích).
Trường hợp uống thuốc vài ngày mà thấy có dấu hiệu tăng cân, giữ nước thì nên ngưng sớm, đi khám bác sĩ cho chắc.
Dưới đây là một trường hợp bệnh nhân nữ 46 tuổi bị suy thượng thận (hội chứng Cushing) do uống thuốc điều trị đau nhức xương khớp kéo dài. Tình trạng hiện tại: mặt tròn, má xệ ửng hồng, da mỏng, teo cơ, đau xương khớp tứ chi, đau 2 khớp gối không thể đi được, loãng xương nặng.
Kết quả: X quang thoái hóa nặng khớp 2 gối, loãng xương. Xét nghiệm: cortosol máu = 0,845 mcg/dL. Phải chấp nhận mổ thay khớp gối toàn phần.
Bệnh nhân vượt qua được cuộc mổ, nhưng hành trình phía trước còn rất dài để điều trị viêm khớp, loãng xương, suy thượng thận, và sẽ thay khớp gối nhân tạo bên còn lại.
