24/07/2026
[GIỚI THIỆU BÀI VIẾT HAY]
Góc nhìn của công chúng về dược sĩ
Al Sabban H. Public's Perception of Pharmacist. J Patient Exp. 2023 Nov 13;10:23743735231211883.
Bắt đầu dịch
"Nghề dược đang trải qua quá trình chuyển đổi mạnh mẽ, và phạm vi hành nghề của dược sĩ ngày càng đa dạng, bao gồm quản lý sử dụng thuốc, tiêm chủng, tư vấn cho người bệnh và xây dựng kế hoạch chăm sóc dược (pharmaceutical care plan).¹ Khi tôi bắt đầu tư vấn cho người bệnh về việc sử dụng thuốc trước khi xuất viện, tôi khá bất ngờ trước những câu hỏi từ các thành viên khác trong nhóm chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là những câu hỏi về việc người bệnh sẽ được hưởng lợi như thế nào từ dịch vụ này. Mối quan tâm này dường như mang tính phổ quát. Howard nhận định rằng tại Hoa Kỳ, **"nhiều bác sĩ rất hào hứng khi có dược sĩ tham gia nhóm chăm sóc, nhưng nhiều người vẫn chưa thực sự hiểu trình độ đào tạo và năng lực chuyên môn của dược sĩ trong quản lý các bệnh mạn tính."**² Rõ ràng, như Waterfield đã đề cập,³ một trong những thách thức cốt lõi của ngành dược là chứng minh được giá trị của việc tích hợp kiến thức chuyên môn của dược sĩ vào chăm sóc người bệnh.
Trong thời cổ đại, công việc của dược sĩ gắn liền với nghề y. Đến thế kỷ XI, cuốn Book of Pharmacology của Al-Biruni đã mô tả vai trò, chức năng và nhiệm vụ của dược sĩ.⁴ Đầu những năm 1900, dược sĩ chủ yếu hoạt động với vai trò của những người bào chế thuốc (apothecaries). Đến thập niên 1950, sự phát triển của ngành công nghiệp dược đã thu hẹp vai trò của dược sĩ chủ yếu vào việc pha chế, cấp phát và ghi nhãn các thuốc sản xuất sẵn. Tuy nhiên, từ giữa thập niên 1960, nghề dược bắt đầu chuyển dịch sang mô hình thực hành lấy người bệnh làm trung tâm hơn, và khái niệm dược lâm sàng (clinical pharmacy) được hình thành.⁵ Đáng tiếc là nhận thức của công chúng về nghề dược lại không phát triển tương ứng, dường như vẫn dừng lại ở hình ảnh của người dược sĩ từ những năm 1950.
Buresh và Gordon⁶ cho rằng truyền thông phản ánh cách xã hội nhìn nhận một nghề nghiệp. Một nghiên cứu phân tích các bộ phim và chương trình truyền hình của Hoa Kỳ từ tháng 1 năm 1970 đến tháng 7 năm 2013⁷ cho thấy hình ảnh dược sĩ được khắc họa chủ yếu theo hướng tiêu cực. Thực tế này đặt ra nhiều câu hỏi quan trọng: Tại sao công chúng lại có nhận thức chưa đúng hoặc chưa đầy đủ về dược sĩ? Vì sao việc cải thiện hình ảnh nghề nghiệp của dược sĩ lại quan trọng? Những yếu tố nào đã góp phần tạo nên thực trạng này?
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng công chúng còn hiểu biết rất hạn chế về nghề dược. Một nghiên cứu tại Ba Lan kết luận rằng **"xã hội Ba Lan có xu hướng xem dược sĩ đơn thuần là người bán hoặc cấp phát thuốc, ít quan tâm đến chăm sóc dược và chưa coi dược sĩ là chuyên gia tư vấn sức khỏe."**⁸ Tương tự, một nghiên cứu tại Ả Rập Xê Út đánh giá nhận thức và thái độ của người dân đối với dược sĩ cộng đồng cho thấy đa số người tham gia hài lòng với tinh thần trách nhiệm và kỹ năng giao tiếp của dược sĩ, nhưng chưa hài lòng với mức độ cung cấp các dịch vụ chăm sóc dược, đặc biệt là hoạt động tư vấn sử dụng thuốc.⁹ Nghiên cứu nhấn mạnh rằng dược sĩ cộng đồng cần nâng cao năng lực chăm sóc dược và cung cấp những dịch vụ có giá trị hơn để tạo dựng niềm tin nơi người bệnh. Mặc dù các dịch vụ này góp phần cải thiện trải nghiệm của người bệnh, nhưng sự hài lòng của người bệnh (patient satisfaction) không đồng nghĩa với trải nghiệm của người bệnh (patient experience) và không thể được sử dụng như một thước đo thay thế cho trải nghiệm người bệnh.¹⁰
Một nghiên cứu khác tại New Zealand khảo sát hiểu biết của các cố vấn hướng nghiệp trung học về nghề dược cho thấy họ khá quen thuộc với vai trò truyền thống của dược sĩ tại nhà thuốc cộng đồng nhưng lại có rất ít hiểu biết về vai trò của dược sĩ trong các môi trường hành nghề khác.¹¹ Đáng chú ý, nhiều người tham gia đã trả lời sai khi cho rằng phát biểu "dược sĩ thường không tham gia vào quá trình quản lý điều trị bằng thuốc của người bệnh" là đúng.
Nhiều nghiên cứu khác cũng mang lại những góc nhìn quan trọng. Chẳng hạn, Santarossa và cộng sự¹² đã phân tích các bài đăng trên Twitter nhân Ngày Dược sĩ Thế giới (World Pharmacists Day – WPD) năm 2020 và nhận thấy rằng các hoạt động chăm sóc sức khỏe của dược sĩ bị lu mờ giữa vô số bài viết chỉ mô tả vai trò của họ như những người phân phối thuốc. Điều này cho thấy hình ảnh phiến diện về nghề dược hầu như không thay đổi kể từ khi Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP) khởi xướng Ngày Dược sĩ Thế giới vào năm 2010.
Elvey và cộng sự cho rằng trong chính nội bộ nghề dược đang tồn tại một "cuộc giằng co", khi các dược sĩ vừa mong muốn được công nhận là những nhà thực hành lâm sàng, vừa muốn duy trì bản sắc truyền thống là người bào chế và cung ứng thuốc.¹² Quan điểm này củng cố nhận xét của Potter: **"Một điều kỳ lạ đã xảy ra với nghề dược trong khi tất cả các dược sĩ đều đang theo dõi. Không ai hỏi chính những dược sĩ đang làm việc tại nhà thuốc cộng đồng, chuỗi nhà thuốc hay bệnh viện rằng họ mong muốn nghề nghiệp của mình sẽ phát triển theo hướng nào."**¹³
Kellar và cộng sự đưa ra giả thuyết rằng nếu bản thân dược sĩ không tự xác định mình là nhà thực hành lâm sàng (clinician) thì dù có thay đổi luật pháp, cơ chế chi trả hay nâng cao trình độ đào tạo cũng sẽ không thể tạo ra sự chuyển đổi thực hành mà ngành dược mong muốn.¹² Trong khi đó, Shuck và Philips lại cho rằng trọng tâm nằm ở giáo dục. Theo họ, để nghề dược phát triển, giáo dục dược cần chuyển từ mô hình đào tạo quá chú trọng ghi nhớ kiến thức và chi tiết sang mô hình nhấn mạnh khả năng vận dụng kiến thức vào thực hành.¹⁴ Bên cạnh đó, Rosenthal và cộng sự nhận định rằng những khác biệt trong quan điểm sẽ ngày càng lớn nếu dược sĩ không chuyển đổi sang mô hình chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm.¹⁴
Cơ quan Nghiên cứu và Chất lượng Chăm sóc Sức khỏe Hoa Kỳ (Agency for Healthcare Research and Quality – AHRQ) định nghĩa trải nghiệm người bệnh là toàn bộ các tương tác của người bệnh với hệ thống chăm sóc sức khỏe và xem đây là một thành phần thiết yếu của chất lượng chăm sóc.¹⁰ Trải nghiệm người bệnh bao gồm nhiều khía cạnh như việc cung cấp thông tin rõ ràng, dễ hiểu, giao tiếp phù hợp với nhu cầu của từng người bệnh (ví dụ giải thích lợi ích và nguy cơ của điều trị), đồng thời tăng cường khả năng tự chăm sóc của họ.¹⁵
Nhiều bằng chứng đã chứng minh mối liên quan tích cực giữa giao tiếp hiệu quả giữa nhân viên y tế và người bệnh với nhiều kết quả quan trọng như tăng tuân thủ điều trị, cải thiện kết quả lâm sàng, nâng cao an toàn người bệnh và giảm sử dụng các dịch vụ y tế không cần thiết.¹⁰ Trong bối cảnh đó, dược sĩ có vị trí thuận lợi để giáo dục người bệnh về bệnh lý, hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách, giải thích các tác dụng không mong muốn có thể gặp, khuyến khích tuân thủ điều trị, đồng thời phối hợp với các chuyên gia y tế khác nhằm phát hiện, giải quyết và phòng ngừa các vấn đề liên quan đến thuốc.¹
Mặc dù có nhiều lợi thế như vậy, Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP) vẫn cho rằng dược sĩ hiện nay là một nguồn lực chưa được khai thác đúng mức. Một nguyên nhân quan trọng của sự lãng phí nguồn lực này có thể xuất phát từ những tranh luận còn tồn tại trong lĩnh vực, bao gồm việc xuất hiện các vai trò nghề nghiệp mới trong hệ thống y tế¹⁶ cũng như những tranh luận ngay trong chính nội bộ ngành dược.
Có thể thấy rằng việc thay đổi nhận thức của công chúng về nghề dược đòi hỏi phải nhìn nhận lại và xác định lại bản chất của vấn đề để tìm ra các giải pháp phù hợp. Quá trình này cần bắt đầu bằng việc hiểu sâu sắc cách mà chính các dược sĩ nhìn nhận nghề nghiệp và vai trò của mình trong chăm sóc sức khỏe, điều mà Gregory và cộng sự cũng nhấn mạnh là hết sức cần thiết.¹ Vì vậy, tôi đề xuất áp dụng phương pháp tư duy thiết kế (design thinking) nhằm tập trung vào nhu cầu, quan điểm và tầm nhìn của đội ngũ dược sĩ tuyến đầu. Cách tiếp cận này có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức và thực hành nghề nghiệp, đồng thời cung cấp những hiểu biết quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của nghề dược trong tương lai."
Hết bài dịch bởi ChatGPT.
Thảo luận: Quan điểm của bạn thì sao ? Bạn muốn hình ảnh của dược sĩ trong mắt cộng đồng sẽ thay đổi như thế nào ? Giiải pháp là gì ?
