24/09/2026
පෙර-ආර්තවහරණ සමය තුල අක්රමවත් රුධිර වහනය ගැන ඔබ දැන ගත යුතු දේ.
🟩1. පෙර-ආර්තවහරණ සමය (Perimenopausal Period) යනු කුමක්ද?
පෙර-ආර්තවහරණ සමය (එසේත් නැතිනම් ආර්තවහරණ සංක්රාන්ති සමය) යනු කාන්තාවකගේ ප්රජනන අවධිය සහ සම්පූර්ණ ආර්තවහරණය (ඔසප් වීම නැවතීම) අතර සිදුවන ජෛව විද්යාත්මක සංක්රාන්ති පියවරයි.
🔹️ * කාලසීමාව: මෙය සාමාන්යයෙන් කාන්තාවකගේ වයස අවුරුදු 40 ගණන්වල මැද භාගයේදී හෝ අග භාගයේදී ආරම්භ වන අතර (ඊට පෙරද ආරම්භ විය හැක), සාමාන්යයෙන් වසර 4 සිට 8 දක්වා කාලයක් පවතී.
🔹️ * හෝමෝන වෙනස්වීම්: මෙම කාලය තුළ ඩිම්බකෝෂවල ක්රියාකාරිත්වය ක්රමයෙන් අඩුවේ. ඊස්ට්රජන් (Estrogen) සහ ප්රොජෙස්ටරෝන් (Progesterone) හෝමෝන මට්ටම් සාමාන්ය මාසික චක්රයකට අනුව ක්රියාත්මක නොවී අවිධිමත් ලෙස වෙනස් වන අතර, එමගින් ඩිම්බ පිටවීමද (ovulation) අවිධිමත් වේ.
🔹️ * වෛද්යමය සීමාවන්: ඔසප් චක්රයේ වෙනස්වීම් සහ ඒ ආශ්රිත රෝග ලක්ෂණ (මුහුණ සහ ශරීරය රත්වීම/Hot flashes, රාත්රියට අධික ලෙස දාඩිය දැමීම, මනෝභාවයේ වෙනස්වීම් සහ නින්දට බාධා ඇතිවීම) ආරම්භ වීමත් සමඟම පෙර-ආර්තවහරණ සමය නිල වශයෙන් ඇරඹේ. අවසාන ඔසප් වීමෙන් පසුව පසුගිය මාස 12 පුරාවටම ඔසප් වීම සිදුවී නොමැති නම්, එම කාන්තාව සම්පූර්ණ ආර්තවහරණයට පැමිණ ඇතැයි සැලකෙන අතර පෙර-ආර්තවහරණ සමය එතැනින් අවසන් වේ.
🔴2. පෙර-ආර්තවහරණ සමයේදී අවිධිමත් ලෙස ඔසප් වීම පරීක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම
ඩිම්බ පිටවීම අවිධිමත් වන විට ඔසප් චක්රයේ වෙනස්වීම් සිදුවීම සාමාන්ය දෙයක් වුවද, මෙම කාලයේ සිදුවන සියලුම රුධිර වහනය වීම් සාමාන්ය හෝ අහිතකර නොවන ඒවා නොවේ. එම නිසා අවිධිමත් ඔසප් වීම් පිළිබඳව වෛද්ය පරීක්ෂණ පැවැත්වීම ප්රධාන හේතු කිහිපයක් නිසා ඉතා වැදගත් වේ:
🔺️A. ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටලයේ අධික වර්ධනය (Endometrial Hyperplasia) සහ පිළිකා තත්ත්ව හඳුනා ගැනීම
වයසත් සමඟ ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටලයේ අධික වර්ධනය (පිළිකා තත්ත්වයන්ට පෙර ඇතිවන පටල ගනවීම්) සහ ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටලයේ පිළිකා (Endometrial cancer) ඇතිවීමේ අවදානම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යයි. පෙර-ආර්තවහරණ සමයේදී ඩිම්බ පිටවීම සිදු නොවන ඔසප් චක්ර නිතර ඇතිවන අතර, එමගින් ප්රොජෙස්ටරෝන් හෝමෝනයේ පාලනයකින් තොරව ඊස්ට්රජන් හෝමෝනයට පමණක් ගර්භාෂ පටලය නිරාවරණය වේ. මෙය ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටලය අධික ලෙස වැඩීමට හේතු විය හැක. පරීක්ෂා කිරීම් මගින් මෙවැනි පිළිකා හෝ පිළිකා පූර්ව තත්ත්වයන් වේලාසනින් හඳුනාගත හැක.
🔺️B. ගර්භාෂයේ ව්යුහාත්මක සහ වෙනත් ආබාධ හඳුනා ගැනීම
අවිධිමත් හෝ අධික ලෙස රුධිරය පිටවීම බොහෝ විට වයස අවුරුදු 40 ගණන්වලදී බහුලව දක්නට ලැබෙන ගර්භාෂයේ ව්යුහාත්මක හෝ වෙනත් රෝගී තත්ත්වයන් නිසා සිදුවිය හැක:
🔸️* ගර්භාෂයේ හෝ ගැබ්ගෙල ඇතිවන පොලිප්ස් (Polyps)
🔸️* ගර්භාෂ ෆයිබ්රොයිඩ් ගෙඩි (Fibroids/Leiomyomas)
🔸️* ඇඩිනොමයිඕසිස් තත්ත්වය (Adenomyosis - ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටල පටක ගර්භාෂ පේශි පටලය තුළට වර්ධනය වීම)
🔸️* ගැබ්ගෙල ආශ්රිත තුවාල හෝ ආසාදන
🔺️C. රක්තහීනතාවය (Anemia) හඳුනා ගැනීම සහ වළක්වා ගැනීම
අධික ලෙස, දීර්ඝ කාලයක් හෝ නිතර නිතර රුධිරය පිටවීම නිසා දැඩි යකඩ ඌනතා රක්තහීනතාවය ඇතිවිය හැක. මෙහිදී අධික වෙහෙස, කරකැවිල්ල, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව සහ එදිනෙදා වැඩ කටයුතු කරගැනීමට ඇති බාධා වැනි ලක්ෂණ ඇතිවේ. කාලෝචිත ලෙස වෛද්ය පරීක්ෂණ සිදුකිරීමෙන් දැඩි ලෙස රුධිරය පිටවීමට පෙර අවශ්ය ප්රතිකාර ලබාගත හැක.
🔺️D. නොසිතූ ගර්භනීභාවයන් වළක්වා ගැනීම
මෙම කාලයේදී ඩිම්බ පිටවීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර නොවී අවිධිමත් ලෙස සිදුවන බැවින්, පෙර-ආර්තවහරණ සමයේදීද ගැබ්ගැනීමේ හැකියාව පවතී. ඇතැම් කාන්තාවන් ඔසප් වීම නතර වූ විට තමන්ට දරුවන් ලැබීමේ හැකියාව නැතැයි සිතුවද, සැබවින්ම ඔවුන් ගැබ්ගෙන තිබිය හැක. අවිධිමත් ඔසප් වීම් පරීක්ෂා කිරීමෙන් ගර්භනීභාවය තහවුරු කරගැනීමටත්, සුදුසු උපත් පාලන ක්රම වෙත යොමු වීමටත් උපකාරී වේ.
🔺️E. ශරීරයේ වෙනත් පද්ධතිමය හෝ හෝමෝනමය රෝගී තත්ත්වයන් වෙනකර හඳුනා ගැනීම
රුධිර වහනයේ සිදුවන වෙනස්කම් සෑම විටම ගර්භාෂයේ ආබාධ නිසාම සිදුනොවේ. වෙනත් අභ්යන්තර හේතු හඳුනා ගැනීමටද පරීක්ෂණ උපකාරී වේ:
🔸️* තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ ආබාධ (Hypothyroidism / Hyperthyroidism)
🔸️* රුධිරය කැටිගැසීමේ ආබාධ (Coagulopathies)
🔸️* වෛද්යමය ප්රතිකාර නිසා සිදුවන බලපෑම් (ඖෂධවල අතුරු ආබාධ, රුධිරය තුනී කරන ඖෂධ, HRT ප්රතිකාර)
🚩වහාම වෛද්ය උපදෙස් ලබාගත යුතු හදිසි ලක්ෂණ (Red-Flag Patterns)🚩
පහත සදහන් රෝග ලක්ෂණ පවතී නම් වෛද්ය උපදෙස් ලබාගැනීමට වහාම යොමුවිය යුතුය.
🔹️* අධික ලෙස රුධිරය පිටවීම (පැයෙන් පැයට පෑඩ් හෝ ටැම්පොන් පෙඟී යාම හෝ විශාල ලෙස රුධිර කැටි පිටවීම).
🔹️ * දීර්ඝ කාලයක් රුධිරය පිටවීම (දින 7-8 කට වඩා වැඩි කාලයක් පැවතීම).
🔹️* ඉතා කෙටි කාල පරාසයන්ගෙන් රුධිරය පිටවීම (දින 21 කට වඩා අඩු කාලයකින් නැවත නැවත සිදුවීම).
🔹️* මාසික චක්රය අතරතුර හෝ ලිංගික එක්වීමකින් පසු රුධිරය පිටවීම.
🔹️* සම්පූර්ණ මාස 12 ක් ඔසප් වීම නතර වී තිබීමෙන් පසුව නැවත යම් රුධිර වහනයක් සිදුවීම (ආර්තවහරණයෙන් පසු සිදුවන ඕනෑම රුධිර වහනයක් වහාම වෛද්ය පරීක්ෂාවට ලක් කළ යුතුය).
ජාත්යන්තර වෛද්ය මාර්ගෝපදේශ (ACOG, NICE) වලට අනුව, ඉහත සඳහන් ලක්ෂණ ඇතිවුවහොත් වහාම වැඩිදුර වෛද්ය පරීක්ෂණ
(උදා: ශ්රෝණි අල්ට්රාසවුන්ඩ් ස්කෑන් පරීක්ෂණ/Pelvic ultrasound,
ගර්භාෂ අභ්යන්තර පටල බයොප්සි පරීක්ෂණ/Endometrial biopsy) වෙත යොමුවිය යුතුය.
වෙෙද්ය L.K.Gamarathna MBBS (Colombo).