Mir Atta Muhammad Talpur

02/09/2026

ڪراچي جي ڀر ۾ ھن ٻيٽ جو نالو "کپريانوالا"، اصلي نالو ته ڪونه ٿو لڳي. شايد گوگل تي ڪنھن غلط ايڊٽ ڪري ڇڏيو آھي. ھن جو اصلي نالو ڪھڙو آھي؟ ڪو مقامي دوست ٻڌائيندو؟ جيڪڏهن ھي نالو غلط آھي ته ڇا گوگل کي رپورٽ ڪرڻ گھرجي؟

02/09/2026

وطن ۽ ملڪ جو فلسفو: وفا جو اصل روح

وطن اها مقدس ڌرتي آهي، جتي اوهان جا ابا ڏاڏا صدين کان ابدي ننڊ سُتل آهن ۽ جتي اوهان جا ايندڙ نسل به پنهنجي مٽيءَ سان ملي هڪ ٿي ويندا. هي اهو ازلي ۽ روحاني رشتو آهي، جنهن جي تهذيب، تاريخ ۽ مٽيءَ جي سرهاڻ سان اوهان جو وجود اٽوٽ پيل هوندو آهي.

ٻئي طرف، ملڪ هڪ رياستي ۽ انتظامي ڍانچو هوندو آهي؛ جنهن جو سڃاڻپ ڪارڊ ۽ پاسپورٽ اوهان جي کيسي ۾ هوندو آهي ۽ جنهن جا اوهان قانوني ۽ آئيني طور تي شهري سڏرائيندا آهيو.

ٻنهي ۾ اصل فرق ڇا آهي؟

وطن جو پنهنجي مٽيءَ جي ڄاون تي سدائين حق هوندو آهي، جڏهن ته ملڪ تي ان جي شهرين جو حق هوندو آهي. وطن ڪڏهن به ڪو حق ادا ڪرڻ جو پابند ناهي هوندو، بلڪه اهو محبت، قرباني ۽ مٽيءَ جي قرض جو حق گهرندو آهي. ان جي برعڪس، هڪ ملڪ پنهنجي شهرين جا بنيادي حق ادا ڪرڻ جو پابند هوندو آهي.

”وفا“ جي اصل معنيٰ ۽ ان جي روح کي سمجهڻ لاءِ، وطن جي عشق ۽ ملڪ جي قانوني رشتي وچ ۾ هن باريڪ پر بنيادي فرق کي محسوس ڪرڻ انتهائي ضروري آهي.

میر عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا

01/09/2026

اصيل کجي: سنڌ جو سون ۽ ملائيشيا جي مارڪيٽ

مقامي پيداوار کي عالمي معيار تي آڻي، ڏکڻ اوڀر ايشيا جي مارڪيٽن ۾ پنهنجي سڃاڻپ ڪيئن ٺاهجي؟

وڻ جي ٽاريءَ تي پچندڙ ڦر کي ڪهڙي خبر ته سرحدون پار ڪرڻ کانپوءِ ان جو اصل ملهه ڇا ٿيندو؟ اتر سنڌ جي باغن مان لهندڙ ’اصيل کجي‘ جي پيداوار جڏهن عام ڇٻن ۾ ڀرجي مقامي مارڪيٽن ۾ وڪامندي آهي، ته اها مقامي زندگيءَ جو رڳو هڪ مٺو حصو هوندي آهي. پر، جيڪڏهن هن ڏات کي صحيح طريقي سان پروسيس ڪري، گهربل ڪاغذن جي هٿي وٺرائي وڃي، ته هيءَ ساڳي پيداوار سنڌ جي معاشي بقا جو اهڃاڻ بڻجي سگهي ٿي. پرڏيهي واپار جي دنيا ۾ مون هميشه اهو ئي ڏٺو آهي ته اسان وٽ پيداوار جي کوٽ ناهي، پر ان کي ملائيشيا، انڊونيشيا ۽ سنگاپور جهڙين مارڪيٽن تائين پهچائڻ لاءِ گهربل طريقيڪار جو شعور اڃا اسان جي آبادگارن جي پهچ کان پري آهي.

ڌرتيءَ جي پيداوار ۽ دستاويزن جو اڻٽٽ سفر

اسان جا آبادگار ۽ هاري پنهنجي پگهر سان جيڪو فصل اپائين ٿا، ان کي عالمي سرحدون پار ڪرائڻ کان اڪثر ان ڪري ڪيٻائيندا آهن جو کين قانوني ضابطن جي ڄاڻ ناهي هوندي. ملائيشيا جي مارڪيٽ ۾ ڪنهن به خوراڪ جي داخلا لاءِ صحت واري وزارت جو کاتو، ايف ايس ڪيو ڊي (FSQD)، ۽ ملائيشين ڪوارنٽين اينڊ انسپيڪشن سروسز (MAQIS) جي منظوري زندگي ۽ موت واري حيثيت رکي ٿي. پرڏيهي واپار جو پهريون پٿر اهو آهي ته اوهان جي خريدار (امپورٽر) جو ملائيشيا جي مرڪزي سسٽم ’فوسيم‘ (FOSIM) ۾ رجسٽرڊ هجڻ لازمي آهي. خشڪ يا اڌ سڪل کجيءَ جي پيداوار لاءِ عام طور تي ڪنهن خاص پرمٽ جي گهرج ناهي هوندي، پر جيڪڏهن تازي پيداوار سان گڏ مٽي يا وڻ جا جزا شامل آهن، ته ان لاءِ ميڪس (MAQIS) جي خاص اجازت ۽ فائيٽو سينيٽري (Phytosanitary) سرٽيفڪيٽ بنا اڳتي وڌڻ ناممڪن آهي.

ڪامياب واپار جو سمورو دارومدار ڪاغذن جي درستگي تي آهي. اوهان جي موڪليل مال جي ڪمرشل انوائس، پيڪنگ لسٽ، بل آف ليڊنگ، ۽ ڪنٽري آف اوريجن (Country of Origin) جو سرٽيفڪيٽ هجڻ لازمي آهي. جڏهن اوهان جو مال ملائيشيا جي پورٽ ڪلانگ، پينانگ پورٽ يا ڪوالالمپور ايئرپورٽ تي پهچي ٿو، ته اتي ڪسٽم کاتو (JKDM) ۽ ٻيا ادارا مال جي پيڪنگ، ليبل ۽ ايڇ ايس ڪوڊ (HS Code) جي درستگي جي پڪ ڪن ٿا. ذري جي به غلطي مال کي بندرگاهه تي ئي روڪرائي سگهي ٿي.

ليبل، پيڪنگ ۽ مارڪيٽ جا ماپا

عالمي خريدار جي نظر صرف ميوي جي ذائقي تي نه، پر ان جي پويان لڪل حفاظت ۽ سائنسي معيارن تي هوندي آهي. ملائيشيا جي فوڊ ريگيوليشن 1985 جا ضابطا تقاضا ڪن ٿا ته پيڪنگ تي پراڊڪٽ جو نالو، اجزاء، خالص وزن، ملڪ جو نالو، ملائيشين امپورٽر جو تفصيل، بيچ نمبر، ۽ استعمال جي آخري تاريخ انگريزي يا ملائيشين ٻوليءَ ۾ چٽي طرح لکيل هجي. ننڍڙي به انحرافي مال جي رد ٿيڻ جو ڪارڻ بڻجندي آهي.

مارڪيٽ جا سنجيده واپاري خريداريءَ کان اڳ اوهان جي مال ۾ مٺاڻ جو درجو (Brix)، نمي جو تناسب (Moisture)، ۽ ڪنهن به قسم جي فنگس يا جيت مار دوائن جي اثرن جي پرک ڪندا آهن. جيڪڏهن مال خشڪ آهي ته سفر لاءِ عام ڪنٽينر (Dry container) استعمال ٿيندو، پر وڌيڪ نمي واري پيداوار لاءِ ريفر (Re**er) ڪنٽينر جي موجودگي لازمي آهي، ته جيئن مال خراب نه ٿئي. اصيل کجيءَ جي پيداوار پنهنجي مٺاڻ جي هڪجهڙائي سبب بيڪري ۽ مٺائين جي صنعت (B2B) لاءِ بهترين انتخاب مڃي وڃي ٿي.

حلال سرٽيفڪيٽ: قانوني گهرج يا نفسياتي ڀروسو؟

هڪ دلچسپ حقيقت اها آهي ته ملائيشيا جي قانون مطابق ٻوٽن مان حاصل ٿيندڙ شين لاءِ حلال سرٽيفڪيٽ لازمي ناهي. اهو قاعدو صرف گوشت ۽ جانورن مان ٺهندڙ شين تي لاڳو ٿئي ٿو جنهن جي نگراني جاڪيم (JAKIM) کاتو ڪندو آهي. پر هتي سماجي نفسيات جو عمل دخل شروع ٿئي ٿو. ملائيشيا جي 60 سيڪڙو کان وڌيڪ آبادي مسلمان آهي، ان ڪري مقامي خريدار حلال سرٽيفڪيٽ کي قانوني نه پر نفسياتي طور ڀروسي جي سڀ کان وڏي نشاني سمجهن ٿا. اها قانوني مجبوري نه هوندي به هڪ وڏي ڪاروباري گهرج آهي، جيڪا اوهان جي پراڊڪٽ کي مارڪيٽ ۾ هٿوهٿ وڪامڻ ۾ مدد ڏيندي.

جيڪڏهن اسان پنهنجي روايتي زراعت کي بين الاقوامي معيارن ۽ سائنسي طريقيڪار سان هم آهنگ ڪري وٺون، ته اها رڳو ڪنهن هڪ آبادگار جي نه، پر پوري سنڌ جي جيت هوندي. ملائيشيا ۽ انڊونيشيا جي مارڪيٽن ۾ منهنجي ذاتي تجربي مون کي اهو سيکاريو آهي ته اسان جي پيداوار ۾ دنيا کي فتح ڪرڻ جي صلاحيت موجود آهي. جيڪڏهن اوهان جي ڄاڻ سڃاڻ ۾ ڪو اهڙو آبادگار يا واپاري آهي، جيڪو اصيل کجي يا ٻين قسمن کي گهربل دستاويزن سان برآمد ڪرڻ جي صلاحيت رکي ٿو، ته مون سان رابطو ڪري سگهي ٿو. اسان گڏجي هڪ آنلائن ميٽنگ ذريعي هنن نئين مارڪيٽن جا بند دروازا کولڻ تي خيالن جي ڏي وٺ ڪري ڪو رستو ڪڍي سگهون ٿا.

ڇا اسان پنهنجي ڌرتيءَ جي بهترين پيداوار کي هميشه لاءِ رڳو مقامي حدن تائين محدود رکڻ چاهيون ٿا، يا ان کي عالمي سطح تي پنهنجي سڃاڻپ بڻائڻ لاءِ پنهنجي سوچ جا دائرا وسيع ڪرڻ جا خواهشمند آهيون؟

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا




#سنڌ
#سنڌي
#واپار

01/09/2026

انب ۽ نارگيون ھڪ ئي موسم ۾ سنڌ ۾ ته ملن ڪون. آھي فروٽ گڏ کائڻون ھجي تہ ملائيشيا ھليا اچو.

31/08/2026

31/08/2026

انسان جي اصل ڪاميابي ڪنهن ٻئي کان اڳتي نڪرڻ ۾ نه، پر مسلسل پنهنجي پاڻ کي سڌارڻ ۽ اندر کي اجلو بڻائڻ ۾ سمايل آهي.

30/08/2026

ذائقن جي سحر ۽ طعامن جي لذت ۾ ڏکڻ اوڀر ايشيا جو ڪو به ثاني ناهي. عام شاهراهن ۽ گهٽين جي کاڌن (اسٽريٽ فوڊ) جي ٿيل چٽاڀيٽيءَ ۾ 'هوچي من سٽي' سڀني کان گوءِ کڻندي پهرين سرتاج حيثيت ماڻي آهي، جڏهن ته 'ڪوالالمپور' ٻئي ۽ 'جڪارتا' ٽئين ماڳ تي براجمان ٿيا آهن. ان سڳنڌن ڀري سفر ۾، بمبئي پڻ پنهنجي ذائقي جو جادو جاڳائيندي ڏهين نمبر تي پنهنجو نالو رقم ڪرايو آهي.

30/08/2026

سنڌ ڪا جاگرافي ناهي جو ان جا ٽڪرا ڪرڻ يا نه ڪرڻ تي بحث ڪجي، هيءَ ته ساهه کڻندي ماءُ آهي؛ ۽ ماءُ جي سيني تي ليڪو ڇڪڻ جي رڳو ڳالهه ڪرڻ ئي ڌرتيءَ سان کليل غداري آهي.

مير عطا محمد ٽالپور

30/08/2026

لغڙن جا مالڪ به عجيب راند ٿا رکن؛ ڪڏهن ڏور کي سختيءَ سان ڇڪي پنهنجي ضابطي جو احساس ٿا ڏيارين، ته ڪڏهن وري ڍر ڏئي هوا جي حوالي ٿا ڪن. جڏهن سندن ڪي به حيلا ڪم نٿا ڪن، ته پوءِ تيز مانجهي سان ڏور ڪپي اڏامندڙ لغڙ جو وجود ئي وڃائي ٿا ڇڏين. ۽ اسان؟ بس پري کان بيهي اکين ئي اکين ۾ هن لقاءُ جو خاموشيءَ سان نظارو ڪندا ٿا رھون.

مير عطا محمد ٽالپور
ملاڪا، ملائيشيا