07/11/2026
👀 Czy nadmierna praca z bliska, w tym wielogodzinne korzystanie ze smartfonów i gry komputerowe, może doprowadzić do powstania zeza?
To jedno z zagadnień, które poruszyłam podczas mojego wystąpienia na Sympozjum Strabologiczno-Ortoptycznym PRYZMAT.
Okazuje się, że istnieją badania naukowe wskazujące na taką możliwość!
Co ciekawe, problem ten obserwowany jest szczególnie u nastolatków i młodych dorosłych, u których nagle pojawia się zez zbieżny, często z towarzyszącym podwójnym widzeniem, mimo wcześniej prawidłowo rozwiniętego widzenia obuocznego.
Zjawisko to określane jest jako ostra nabyta ezotropia towarzysząca (AACE, Acute Acquired Comitant Esotropia).
🔬 Co mówią badania naukowe?
📱 Czy ograniczenie korzystania ze smartfona może zmniejszyć kąt zeza?
W jednym z badań ( Lee,et al., 2016) u młodych pacjentów w wieku 7-16 lat, którzy korzystali ze smartfonów średnio przez ponad 6 godzin dziennie, zwykle z odległości poniżej 30 cm, zaobserwowano interesującą zależność.
❗️Już po miesiącu ograniczenia korzystania ze smartfonów u wszystkich 12 pacjentów zmniejszył się kąt zeza.❗️ U trzech z nich odchylenie pozostało jednak na tyle duże, że konieczne było leczenie operacyjne.❗️
To ważna obserwacja, choć niewielka liczebność badania nie pozwala jednoznacznie określić związku przyczynowego.
📱🌙 Czy znaczenie ma tylko czas przed ekranem, czy również pora korzystania z urządzeń cyfrowych?
Wyniki kolejnych badań (Zhu et al., 2022) wskazują, że oba czynniki mogą mieć znaczenie.
🔹️56,5% pacjentów z AACE pracowało z bliska ponad 8 godzin dziennie przez co najmniej 3 miesiące, podczas gdy w grupie kontrolnej było to zaledwie 9,6%.
🔹️58,1% pacjentów z AACE korzystało z urządzeń cyfrowych po północy co najmniej dwa razy w tygodniu przez ponad 3 miesiące. W grupie osób bez zeza odsetek ten wynosił 16,4%.
Oba czynniki były silnie i istotnie statystycznie związane z występowaniem nabytej ezotropii. Co ciekawe, zależność ta była nieco silniejsza w przypadku korzystania z urządzeń cyfrowych późno w nocy niż wielogodzinnej pracy z bliska.
Zatem znaczenie może mieć nie tylko to, ile czasu patrzymy z bliska, ale również kiedy to robimy.
📊 Czy zjawisko to jest widoczne również w skali populacyjnej?
W Japonii w latach 2014–2019 częstość nowych rozpoznań ezotropii wzrosła o około 13,5%, a wzrost ten silnie korelował z rozpowszechnieniem smartfonów (Wada et al.., 2026)
Warto jednak zaznaczyć, że analizowano wszystkie rozpoznania ezotropii, nie tylko AACE, a korelacja populacyjna nie dowodzi przyczynowości.
🤔 Czy to oznacza, że smartfony powodują zeza❓️
Nie możemy jeszcze wyciągnąć tak jednoznacznego wniosku. Dotychczasowe badania wskazują na istotne zależności, ale nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego.
Ale.... dlaczego u jednych osób wielogodzinna praca z bliska nie powoduje zeza, a u innych dochodzi do nagłej dekompensacji widzenia obuocznego?
Być może dlatego, że przysłowiowe ziarno musi paść na podatny grunt.
📍Długotrwała praca z bliska może stanowić czynnik wyzwalający, ale znaczenie mogą mieć również indywidualne właściwości układu wzrokowego: wcześniejsze zaburzenia ustawienia oczu, ograniczone rezerwy fuzyjne, nieprawidłowości mechanizmów wergencyjno-akomodacyjnych czy trudności w utrzymywaniu stabilnego widzenia obuocznego.
Jeden z proponowanych mechanizmów zakłada, że długotrwała przewaga konwergencji podczas pracy z bliska może u podatnych osób prowadzić do dekompensacji kontroli fuzyjnej i ujawnienia się zeza zbieżnego.
To jednak nadal hipoteza wymagająca dalszej weryfikacji.
🧠 A co, jeśli u części pacjentów problem nie ogranicza się wyłącznie do ustawienia oczu?
W naszej praktyce obserwujemy również młodych pacjentów, u których pojawieniu się nabytej ezotropii towarzyszą dodatkowe objawy:
• bóle i zawroty głowy,
• nudności i nasilenie choroby lokomocyjnej,
• nadwrażliwość na światło,
• trudności w tolerowaniu intensywnych lub dynamicznych bodźców wzrokowych,
• uczucie przeciążenia i dyskomfortu podczas pracy wzrokowej.
Czy u części takich pacjentów obserwujemy szerszy obraz zaburzeń funkcjonowania wzrokowo-sensorycznego, a nie wyłącznie dekompensację widzenia obuocznego?
To pytanie jest obecnie przedmiotem naszych badań 👈
Chcemy sprawdzić, czy wśród pacjentów z AACE można wyodrębnić grupę o charakterystycznym profilu funkcjonalnym, u której współwystępują zaburzenia widzenia obuocznego i nasilone objawy wzrokowo-sensoryczne.
Nie jest to obecnie uznany podtyp AACE ani nowa jednostka chorobowa. To hipoteza kliniczna, którą chcemy zweryfikować.
🚩Bardzo ważne: czerwone flagi!
Nagłe pojawienie się zeza zbieżnego lub podwójnego widzenia, szczególnie z bólem głowy, wymiotami, zaburzeniami równowagi czy innymi nowymi objawami neurologicznymi, wymaga pilnej oceny medycznej ❗️❗️❗️
Nie wolno automatycznie tłumaczyć takich objawów zmęczeniem, stresem czy przeciążeniem sensorycznym. W pierwszej kolejności konieczne jest rozważenie i wykluczenie poważnych przyczyn, w tym neurologicznych.
🤝 Zapraszamy do współpracy!
Jeżeli w swojej praktyce obserwujecie nastolatków lub młodych dorosłych z nabytym nagłym zezem zbieżnym, u których współwystępują nasilone objawy wzrokowo-sensoryczne, zachęcamy do kontaktu.
Chcielibyśmy zebrać większą grupę takich pacjentów oraz przeanalizować ich profil ortoptyczny i funkcjonalny, aby lepiej zrozumieć mechanizmy leżące u podłoża tych zaburzeń i zweryfikować, czy stanowią one odrębny fenotyp kliniczny.
📧 [email protected]
Agnieszka Rosa